Իսրայելա-ամերիկյան ռազմական կոնֆլիկտը շարունակվում է, ներգրավվել են նաեւ Սաուդյան Արաբիան, Քաթարը, Բահրեյնը: Միջազգայնագետ, քաղաքական վերլուծաբան Դավիթ Կարապետյանի հետ զրուցել ենք պատերազմի թեմայով:

«Ինտենսիվ ռազմական գործողություններին այդ երկրների` իրենց զինուժով անմիջական մասնակից լինելը դեռեւս տեղի չի ունեցել մինչ այս պահը: Չի բացառվում, որ եթե իրանական կողմը հրթիռակոծի այդ երկրների տարածքում գտնվող ամերիկյան ռազմաբազաներն ու նավթավերամշակման գործարանները, նրանք ռազմական միջամտության անցնեն եւ համատեղ ամերիկա-իսրայելական ռազմական գործողություններ իրականացնեն: Սակայն աշխարհագրությունը փոխվում է, որովհետեւ, ինչպես տեսանք, պատերազմը հասավ Կասպից ծով»,- ասաց Կարապետյանը: Իսրայելը խոցեց իրանական 5 ռազմանավ, Իրանի գազի խոշորագույն արդյունաբերական հանգույցը, Ադրբեջանի արտգործնախարար Բայրամովը մեկնեց Սաուդյան Արաբիա, եւ Կասպից ծովում ռազմական գործողությունների թեժացումը կարող է էականորեն փոխել պատերազմի ընթացքն ու աշխարհագրությունը: «Այժմ ինտենսիվ աշխատանքներ են տանում՝ նաեւ Թուրքիային ու Ադրբեջանին ներգրավելու ռազմական գործողությունների մեջ, որպեսզի, որպես պոլիգոն, օգտագործեն նաեւ Ադրբեջանի տարածքը: Նաեւ տեսնում ենք, որ իրանական կողմը կարողանում է պատշաճ հակահարվածներ հասցնել եւ զսպել համատեղ իրականացվող օպերացիաները: Իրանն օգտագործել է կեղծ կասետային հրթիռներ, որի արդյունքում Իսրայելի ՀՕՊ համակարգն արձակել է 4 միավոր «Թաաթ» կոչվող հրթիռներ, ինչի հետեւանքով 53 միլիոն դոլար` հանուն ոչնչի, ուղղակի ի չիք է դարձել: Նրանք արդեն անցել են նման մեթոդաբանության, որն առաջացրել է Թրամփի զարմանքը, որը կարծես քաղաքական անմեղսունակի կարգավիճակ ստանձնած լինի եւ ասում է, որ դա նորմալ չէ, որ Իրանը փակում է Հորմուզի նեղուցը, այդպես չի կարելի, եւ փորձում է ՆԱՏՕ-ին, եվրոպական երկրներին ներքաշել այս պատերազմի մեջ: Սակայն այդ երկրները չեն մասնակցում ռազմական գործողություններին»,- նկատում է միջազգայնագետը:

Թրամփը զարմացել է նաեւ, որ Իրանը թիրախավորել է Մերձավոր Արեւելքի երկրները՝ դա նախատեսված չի եղել: Կարապետյանը կարծում է՝ Թրամփի խորհրդատուներն իրեն ասում են, որ իր գահավիժող ռեյտինգը փրկելու համար պետք է փորձի ցույց տալ, որ հաղթել է, շարքից հանի իրանական ենթակառուցվածքները, դադարեցնի միջուկային ծրագիրը եւ օր առաջ կանգնեցնի ոչ շահեկան պատերազմը: Հնարավո՞ր է Ռուսաստանն էլ դառնա պատերազմող կողմ, Կարապետյանը ոչինչ չի բացառում, նաեւ՝ Չինաստանի մասով: Իրանի դաշնակիցները դեռ ռազմական գործողություններին բացեիբաց չեն մասնակցում՝ կուլիսային օգնություն` տվյալներ են տրամադրում: «Քանի դեռ Իրանի համար, Իրանի ժողովրդի, Իրանի պետականության համար էքզիստենցիալ վտանգներ չկան, չեմ կարծում, որ նրանք մասնակից կլինեն, որքան էլ լուրջ վնասներ է կրում Իրանը, նրա ենթակառուցվածքները, այդուհանդերձ, կարողանում են դիմագրավել: Անգամ այս պահին Իրանն է թելադրում պատերազմի դադարի պայմանները»,- շեշտում է մեր զրուցակիցը:

ԱՄՆ պատերազմի նախարարությունը Կոնգրեսից 200 միլիարդ դոլար է խնդրում՝ Իրանի դեմ պատերազմը շարունակելու համար: Թե որքան կդիմանա Իրանը, միջազգայնագետը վկայակոչում է իրանական պաշտոնական տվյալները` մինչեւ սեպտեմբեր, հոկտեմբեր կարող են ինտենսիվ ռազմական գործողություններ իրականացվել: «Այսինքն՝ իրենց արսենալը եւ պոտենցիալը թույլ են տալիս: Հարց է` արդյո՞ք իսրայելա-ամերիկյան տանդեմը պատրաստ է մինչեւ սեպտեմբեր ե՛ւ հարձակողական, ե՛ւ պաշտպանողական ինստենսիվ գործողություններ իրականացնել: Թեհրանը համաձայն չէ հրադադարի, եթե չեն բավարարվելու իր 4 նախապայմանները: Դրանք են` լիարժեք միջուկային ծրագիր ունենալու իրավունքի ամրագրում, տնտեսական պատժամիջոցների ամբողջական չեղարկում, պատերազմի ընթացքում Իրանին հասցված վնասի լիակատար փոխհատուցում կամ, այսպես կոչված, ռազմատուգանքի վճարում եւ ուրանի հարստացում: Մի նախապայման էլ կա, որն ուղիղ չի բարձրաձայնվում, սակայն փաստացի իրականացվում է` Հորմուզի նեղուցի ամբողջական ղեկավարում Իրանի կողմից՝ փակ եւ բաց պահելը»:

Ամերիկյան կողմն անում է ամեն ինչ, որ այս պայմանները չկատարվեն, Հորմուզի նեղուցը բացելն էլ համարում է այն երկրների խնդիրը, որոնք այդտեղից նավթ են ստանում: Իսկ նեղուցը համաշխարհային նավթային հոսքի գլխավոր զարկերակն է․ աշխարհի ծանր նավթի 20-30 տոկոսն այնտեղով է անցնում: Հետեւաբար, նավթի գները կտրուկ կաճեն, եթե այսպես շարունակվի, իսկ եթե Բաբ-Էլ-Մանդեպի նեղուցը փակվի, Սուեզի ջրանցքով կդադարի առեւտուրը, եւ դա լուրջ խնդիր կառաջացնի Թրամփի համար, ուստի հասունացել է պահը, որ ՆԱՏՕ-ն միջամտի, սակայն ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրները հրաժարվում են: Եվ Թրամփի խոսքերից կարելի է եզրակացնել, որ արդեն խոսք է գնում ՆԱՏՕ-ի` որպես կառույցի գոյության մասին:

«Պատերազմի ընթացքը ցույց է տալիս, որ ԱՄՆ-ն այլեւս չի վերահսկում իրավիճակը: Հորմուզի նեղուցը բացելու անհնարինությունը, միջազգային շուկայում առաջացած ճգնաժամն ամերիկա-իսրայելական տանդեմի տագնապն ու ցայտնոտն են առաջացրել: Ամերիկյան կողմի հաշվարկները՝ բլից կրիգով արագ խնդիրը լուծելու, խափանվել են: Ստացվում է, որ Վաշինգտոնն անկարող եղավ իրագործել այդ ծրագիրը․ միջուկային ծրագիրը գործում է, Թեհրանն ունի հարստացված ուրանի պաշարներ, Իրանի դեմ ժողովրդական ապստամբություն չեղավ, պատերազմի պատճառով ԱՄՆ-ի ներքին ճակատում լարվածություն ստեղծվեց, ասում են, որ Թրամփն օր առաջ պետք է լքի նախագահի պաշտոնը: Այն, որ մտածում էին, թե Իրանի հոգեւոր, ռազմաքաղաքական ղեկավարներին ոչնչացնելով հարցը կլուծվի, եւ Իրանը հոգեւոր պետությունից աշխարհիկ պետություն կդառնա, իրանցիները Թրամփի խոսքերով չտարվեցին: Թրամփը չհասկացավ, որ Իրանն այնքան խորքային պետություն է, որ մեկ բարձրաստիճան ղեկավարն ամենաքիչը 7-9 փոխարինող ունի, որ մեկի սպանության դեպքում հաջորդը շարունակում է նախորդի գործը, որ մինչեւ վերջին շունչը չեն հանձնվում, ոչ մի թիզ չեն նահանջում Իրանի շահերից, իրենց ընտանիքներին չեն փախցնում երկրից, անգամ երբ Ալի Լարիջանիին սպանեցին` իր որդու հետ: Իրանի իսլամական հեղափոխության կորպուսը նախազգուշացնող կոչ է արել՝ Սաուդյան Արաբիայի նավթավերամշակման գործարանից հեռանա քաղաքացիական բնակչությունը, Ալ Հոսնի գազի հանքավայրին, Ռաս լաֆանի ՝ Քաթարում գտնվող նավթավերամշակման գործարանին պիտի հարվածեն: Մարդիկ շիտակ հայտարարում են, որ այս օբյեկտներին հարվածելու են»,- ասաց Կարապետյանը:

ԱՄՆ-ն Աֆղանստանում 20 տարուց ավելի գործողություններ իրականացրեց, ինչն իրեն արժեցավ 2,3 տրիլիոն դոլար։ Այն ժամանակ Աֆղանստանի բնակչությունը 40 միլիոն էր, իսկ Իրանն 90 միլիոնանոց խորքային պետություն է: