Հարցազրույց ճարտարապետ, քաղաքաշինարար եւ հետազոտող Սարհատ Պետրոսյանի հետ:

– Քաղաքաշինական ի՞նչ խնդիրներ կան այսօր Հայաստանում, հատկապես՝ մայրաքաղաքում: Պահպանվո՞ւմ են սահմանված շինարարական չափանիշներն ու կանոնները, չի՞ աղավաղվում քաղաքների տեսքը:

– Խնդիրների մասին երկար ենք խոսել, իրականում, դրանք նույնն են՝ մի տարբերությամբ, որ մենք ունենք ծավալների մեծացում: Այսինքն, եթե 10-15 տարի առաջ Երեւանում սահմանափակ թվով շենքեր էին կառուցվում, Հյուսիսային պողոտա եւ այլն, հիմա ամբողջ քաղաքն է կառուցվում, որն իր հետ շատ ավելի մեծ խնդիրներ է բերում: Խնդիրներ, որ պլանավորված չեն եւ իրականացվում են ցաքուցրիվ, ինչպես պատահի: Եվ դա տեղի է ունենում հանրային միջոցների հաշվին, որն ամենացավալին է: Այսինքն, եկամտային հարկի վերադարձի ինստիտուտը, որ մենք ներդրեցինք, որը բերեց բնակարանային կամ կառուցապատման բիզնեսի զարգացում, դրա ֆինանսավորողը մենք ենք, մեր հարկերից է: Ճիշտ է, դրա մեջ լավ բան կա, որ մարդիկ նոր տուն են ունենում, բայց թվերը վախենալու են: Այս տարի Հայաստանը 250 մլն դոլար պետք է սպասարկի միայն եկամտային հարկի վերադարձի տոկոսները, եւ այդպես շարունակ 10-15 տարի: Այս խնդիրը, որ մեզ համար ստեղծել են վերջին 7-8 տարիների ընթացքում, միայն եկամտային հարկի վերադարձի մասով 2,5-3 միլիարդ դոլարի պարտք ենք հավաքել, որի մասին չի խոսվում, եւ չեն հաշվում ընդհանուր պարտքի մեջ, որ տալու ենք բանկերին: Եվ ամենակարեւորը, երբ քաղաքային նոր տներ ենք կառուցում, ենթակառուցվածքների փողը նորից տալիս է պետությունը: Այսինքն, այն 3 միլիարդ պարտքը, որ մենք ձեւավորեցինք միայն եկամտային հարկի վերադարձով եւ որը պետք է վճարենք 10-15 տարվա ընթացքում, դրանից բացի, մոտավոր հաշվարկով, մի այդքան էլ ծախս նստելու է հարկատուների վրա, երբ լուծենք այդ նոր կառուցապատվող տարածքների ճանապարհի, դպրոցի, մանկապարտեզի, ջրի ու գազի եւ նման հարցերը: Սա առաջին հայացքից կարճաժամկետ կտրվածքով շատ բարի տպավորություն թողնող նախաձեռնություն է, բայց գնաց շատ սխալ ուղղությամբ, եւ որի համար մենք շատ թանկ ենք վճարելու: Սա այս պահի ամենամեծ խնդիրն է, որը բոլորովին նոր չէ, եղել է նաեւ նախկինում: Այսինքն, կոռուպցիոն սխեմայով քաղաքի զարգացումը եղել է նախկինում, հիմա էլ է շարունակվում, եւ ոչ մի տարբերություն չկա, պարզապես գումարներն են շատացել եւ ծավալները: Բայց սա շատ մեծ խնդիր է, որը պետությունն իբր փորձում է լուծել: Ասում է` Երեւանում եկամտային հարկի վերադարձ չեմ տալիս, տալիս եմ շրջակա մարզերի համար: Եվ մենք նույն խնդիրը, որ Երեւանում ենք ստեղծել, ստեղծում ենք շրջակա մարզերում:
Երբ Աշտարակի խճուղով գնալիս անցնում ենք կամուրջը, տեսնում ենք՝ պատմական այդ գեղեցիկ կենսապատկերի, լանդշաֆտի մեջ բազմահարկ մի շենք է աճել: Երբ մտնում ենք Էջմիածին եւ տեսնում մայր տաճարը՝ իր ողջ վեհությամբ, եւ Հռիփսիմեն, հանկարծ տեսնում ենք, որ բազմահարկ շենքեր են բարձրանում շրջակայքում: Իսկ Քանաքեռավանը, որ գյուղական բնակավայր է, այնտեղ հսկայական թաղամասեր են կառուցվում: Նույնը կարելի է ասել Երեւանի շրջակա մյուս տարածքների համար, եւ այսպես փչացնում ենք ողջ Հայաստանի քաղաքային բնակավայրերը` պետության կողմից սուբսիդավորելով մի նախաձեռնություն, որի մեջ գուցե կա լավ ցանկություն, բայց գնում է լրիվ սխալ ուղղությամբ:

– Բայց կան Երեւանի եւ մյուս քաղաքների գլխավոր հատակագծեր: Արդյո՞ք դրանք հաշվի չեն առնվում եւ խախտվում են այդպես կոպտությամբ:

– Միանշանակ, հաշվի չեն առնվում: Բերեմ մի պարզ օրինակ. ակադեմիական քաղաքը, որ հիմա քննարկվում է, եւ պետությունը ֆինանսավորում է, այդ տեղը Երեւանի նախորդ գլխավոր հատակագծով նախատեսված էր որպես անտառային տարածք: Դա Երեւանի ռեզերվային տարածքն էր, որտեղ մենք պետք է վերականգնեինք մայրաքաղաքում կորցրած մեր կանաչ տարածքները, բայց այդտեղ հիմա կառուցապատվում է պետության կողմից` վարչապետի ուղիղ հանձնարարությամբ: Եթե երկրի կառավարությունը չի հարգում քաղաքաշինության կառուցակարգերը, դեմ է գնում դրանց, որոնք մասնագետները մտածել եւ հաշվարկել են, ինչո՞ւ պետք է Աշտարակի կամ Վաղարշապատի համայնքապետը հետեւի քաղաքային պլանավորման փաստաթղթին: Ոչ ոք չի հետեւի:

– Ամեն անձրեւից հետո Երեւանի փողոցներով գետեր են հոսում՝ վերածվում լճակների` ծածկելով անգամ ավտոմեքենաներ: Փողոցներ էլ կան, որ կոյուղաջրերը հոսում են գետնի վրայով: Չեն գործում ջրահեռացման եւ կոյուղատար համակարգերը, խնդրի լուծումը մեկը մյուսի վրա է գցում: Ո՞վ է դրա պատասխանատուն:

– Այդ մասին մենք 5 տարի առաջ բարձրաձայնում էինք Երեւանի քաղաքապետարանում, մեզ ասում էին` դա մեր խնդիրը չէ, դա «Վեոլիայի» խնդիրն է: Իսկ մենք ասում էինք՝ եթե մարդիկ Երեւանում չկարողանան տեղափոխվել, դա քաղաքապետարանի խնդիրն է, ոչ թե՝ «Վեոլիայի»: Հիմա ամեն երկուշաբթի շատ լուրջ դեմքով հաթաթաներ են տալիս «Վեոլիային», թե չի սպասարկում հեղեղատար համակարգը: Եվ սա՝ այն դեպքում, որ մենք` Երեւանի քաղաքացիներս, եւ ընդհանրապես ՀՀ-ն չի վճարում «Վեոլիային» հեղեղատար համակարգի պահպանության համար: «Վեոլիան» ունի երկու սակագին. բնակավայր, որտեղ ջուր է մատակարարում, եւ բնակավայր, որ հեռացնում է նաեւ կոյուղաջրերը: «Վեոլիային» Հայաստանում ոչ ոք չի վճարում՝ հեղեղատար համակարգ պահելու համար: Երեւանը հեղեղատար համակարգի համար, ֆորմալ առումով, ծախսում է զրո դրամ եւ դրա պատճառով էլ այդ վիճակում է: Իսկ ինչո՞ւ չի վճարում. որպեսզի ջրի սակագնի վրա չազդի: «Վեոլիան» ասում է` եթե ուզում ես, որ ես կեղտաջրերի պատշաճ հեռացում կազմակերպեմ, եթե ուզում ես 24-ժամյա ջրամատակարարում ապահովեմ, սակագինս վերանայիր: Իսկ մենք չենք վերանայում, փող չենք տալիս, որպեսզի ընտրություններից առաջ սակագնի փոփոխություն չլինի, որ գլուխ գովենք` այ, տեսեք, մեր ժամանակ սակագինը չի փոխվել: Եվ դա բերում է նրան, որ մենք ստանում ենք վատ ծառայություն: Քաղաքապետարանն էլ այդ փողով համերգներ է կազմակերպում, տոնածառ է դնում եւ այլն: Գուցե ավելի առաջնային խնդիրնե՞ր կան, գուցե կարելի է տոնածառի վրա քիչ փող ծախսել եւ փոխարենը ծախսել հեղեղատարի՞ վրա: Մենք՝ որպես երեւանցիներ, որ մեր պատվիրակած լիազորությունները տվել ենք քաղաքապետարանին, այդ պրոցեսի մեջ կա գրեթե զրո դրամ՝ հատկացված հեղեղատար համակարգին: Ուստի մենք անընդհատ ունենալու ենք հեղեղատարի խնդիրներ, որն ունի նաեւ պատճառներ. նախ, կլիմայի փոփոխությամբ պայմանավորված` եղանակային կտրուկ փոփոխություններն են, հաջորդը` կառուցապատման պատճառով նվազում են ջրաթափանց կամ ջուրը ներծծող մակերեւույթները քաղաքում: Ջուրը չի ներծծվում Քանաքեռում կամ Զեյթունում կամ Մասիվներում ու գալիս լցվում է ներքեւ` մինչեւ Մաշտոցի պողոտա, իսկ հեղեղատար համակարգը չի աշխատում: Այնպես չէ, որ միայն հեղեղատար համակարգը մաքրելով կարող ենք այդ հարցը լուծել: Մենք նաեւ մեր ներգործությամբ` սխալ կառուցապատման արդյունքում կանաչ տարածքները նվազեցնելու պատճառով բերում ենք նրան, որ ունենում ենք ավելի շատ մակերեւութային ջրերի հավաքում, ինչն էլ չենք կարողանում հեռացնել, եւ ստացվում է այդ պատկերը: Սա կոմպլեքս խնդիր է: Դու չես կարող շենքեր կառուցելու համար, առանց մտածելու շինթույլտվություններ տալ` որտեղ պատահի, իսկ հետո գաս ասես` վայ, հեղեղատարս չի աշխատում: Միեւնույն է, եթե համակարգն էլ աշխատեց, արդյունք չես ունենալու, որովհետեւ ավելի շատ մակերեւութային ջուր ունես, քան սրանից 15 տարի առաջ էր: Ինչո՞ւ: Որովհետեւ դու կառուցեցիր ավելի շատ, նվազեցրիր կանաչ, կանխարգելող մակերեւույթները:

– Իսկ քանդուքարափ ասֆալտի համար է՞լ է «Վեոլիա ջուրը» պատասխանատու: Ամեն օր տեսնում ենք ջարդուխուրդ լինող մեքենաներ, որոնց վնասը որեւէ մեկը չի պատրաստվում փոխհատուցել քաղաքացուն:

– Որ քաղաքը վատ է կառավարվում բոլոր ուղղություններով, բոլորս համաձայն ենք, խնդիրներ ունենք ե՛ւ տրանսպորտի, ե՛ւ ճանապարհների, ե՛ւ բազմաթիվ այլ առումներով: Փող են աշխատում օրինական եւ ոչ օրինական ճանապարհներով` ինչքան կարող են եւ, վերջին հաշվով, թքած ունեն հանրության հարմարավետության վրա: Իրենց ավելի շատ հետաքրքրում են ֆեյսբուքյան, ինստագրամյան արդյունքները: Կտրում են փողոցներում մեր բազմամյա ծառերը եւ տնկում են ծառեր, որոնք ծաղկում են, բայց ստվեր չեն տալիս: Փոխարենը՝ դրանց լուսանկարները կարող են դնել ինստագրամում եւ ստանալ լայքեր, բայց չեն մտածում հիմնական խնդիրների մասին, որ առաջնայինը ոչ թե լուսանկարն է, այլ՝ մեզ մաքուր օդ տալը: Այդպիսին է ողջ տրամաբանությունը: Իսկ ասֆալտ պահելը եւ մյուս խնդիրները համակարգ են, պիտի աշխատես, դու չես կարող մի բան անել մի անգամ ու թողնել գնալ: Ինչպես աղբահանության հարցն իբր լուծվեց, բայց մենք տեսնում ենք, թե ինչ է կատարվում աղբահանության հետ: Այս ամենն ամենօրյա աշխատանք է, որ չի արվում, այսինքն` քաղաքը կառավարվում է վատ: Այնպես չէ, որ մինչեւ այս շատ լավ էր կառավարվում: Բայց դու պետք է պատրաստ լինես շարունակ կատարելագործվելու եւ ամենակարեւորը` քննադատություն ընդունելու: Սրանից 10 տարի առաջ, այս հարցազրույցի արդյունքում, մենք ավելի շատ ազդեցություն էինք ունենալու քաղաքապետարանի չինովնիկների վրա` որոշումներ ընդունելու մեջ: Իսկ հիմա իրենք թքած ունեն ե՛ւ հանրության, ե՛ւ մասնագիտական կարծիքի վրա, դրա համար էլ ստացվում է այն, ինչ ստացվում է:

– Այսպես քաղաքը «կառավարելով», երկրի սահմանները զիջելով, արժեքներն ուրանալով ու մոռացության մատնելով ո՞ւր ենք հասնելու: Արդյո՞ք անկախություն ու ինքնուրույնություն ենք ձեռք բերում, ինչպես այս իշխող խմբակն ու իր պարագլուխն են ասում:

– Մենք գործ ունենք մի խմբակի հետ, որ երկար տարիներ երազել է գալ իշխանության, որ ստացել է եւ պատրաստ է այդ նույն իշխանությունը պահելու համար զոհել ամեն ինչ, բառի բուն իմաստով` ամեն ինչ: Չենք զարմանա, որ մի օր սա հեռուստացույցով լայվ մտնի` մարդ ուտի, եւ մարդիկ արդարացնեն: Այդ տեսակ բարոյականության մեջ ենք մենք ապրում: Իրենց համար Արարատ, Արագած` թքած ունեն, կարեւորն իրենց երազանքների իրականացումն է: Այն բոլոր բարդույթները, որ տարիներով կուտակել են իշխանության համար կռիվ անելով եւ ստացել են, դա ամեն գնով պահպանելու են: Չփորձենք գաղափարական հենք գտնել այս ամեն ինչի մեջ: Վաղը կամ մյուս օրն իրենք պատրաստ են «թագավորել» միայն Երեւանի վրա, միայն թե կարողանան իշխել: Իրենք բոլոր արժեքների վրա եւ մեր՝ բոլորիս վրա թքած ունեն: Եվ այդ առումով ընդհանրապես կարիք չկա քննարկելու` ինչ են իրենք անում: Վաղը չէ մյուս օրն Արագածին էլ են նույնկերպ վերաբերվելու, ինչպես Արարատին են վերաբերվում այսօր: Որովհետեւ նպատակը մեկն է` մնալ իշխանության, մնալ կենդանի` այսպես ասած, եւ դրա համար պատրաստ են ցանկացած վայրենության: