2026 թ․ համաշխարհային մամուլի ազատության ինդեքսում Հայաստանը 16 հորիզոնականով զիջել է դիրքերը` 34–րդից հասնելով 50–ի։ Այս մասին տեղեկանում ենք «Լրագրողներ առանց սահմանների» (RSF) կազմակերպության 2026 թվականի համաշխարհային մամուլի ազատության զեկույցից։ «Հայաստանում մամուլի ազատության վիճակն այժմ դասակարգվում է որպես «խնդրահարույց», իրավական ցուցանիշի անկումը բացատրվում է զրպարտության վերաբերյալ չարաշահվող դատական հայցերի աճով և օրենսդրական նախագծերով, որոնք զսպող ազդեցություն են ունեցել լրատվամիջոցների վրա»,– ասված է զեկույցում։

Կառույցը նկատել է, որ ընդհանուր առմամբ աշխարհում մամուլի ազատությունը 25 տարվա ընթացքում իջել է նվազագույն մակարդակի։ Հայաստանի հարևան չորս երկրները ևս նախորդ տարվա համեմատ հետընթաց են գրանցել և գտնվում են մամուլի ազատության ցուցանիշով վատագույն՝ «դժվար» կամ «շատ լուրջ» կատեգորիաներում։ «Մասնավորապես` 180 երկրների շարքում Թուրքիան զբաղեցրել է 163-րդ տեղը` նախորդ տարվա 159–ի փոխարեն, Վրաստանը՝ 135-րդ` 114–ի փոխարեն, Իրանը՝ 177-րդ` 176–ի փոխարեն, Ադրբեջանը՝ 171-րդն է` նախորդ տարվա 167 հորիզոնականի փոխարեն»,–արձանագրված է զեկույցում։

Մամուլի ազատության ցուցանիշով 7 հորիզոնականով անկում կա նաև ԱՄՆ–ում. ԱՄՆ զբաղեցրել է 64-րդ տեղը, իսկ ՌԴ զիջել է 1 սանդղակով` 171–ից հայտնվելով 172–ում։ Ինչպես նախորդ 10 տարիների ընթացքում, այնպես էլ հիմա, մամուլի ազատության ցուցանիշով առաջինը Նորվեգիան է, իսկ վատագույնը, ինչպես վերջին երեք տարիներին, ճանաչվել է Էրիթրեան։ Թեմայի մասին «Հրապարակը» զրուցել է քաղաքագետ, նախկին լրագրող Արմեն Բաղդասարյանի հետ:

– Եթե հաշվի առնենք, որ իշխանությունները պարբերաբար պնդում են, որ իրենք աննախադեպ հնարավորություններ ու ազատություն են տվել ԶԼՄ-ներին, ասում են, որ առաջներում լրագրողներին ծեծում, ջարդում, սպանում էին, իսկ հիմա՝ ոչ, ապա ի՞նչ կասեք, ինչո՞ւ է մամուլի ազատության ինդեքսով Հայաստանը նման հետընթաց արձանագրել:

– Ակնհայտորեն խոսքի ազատության առումով Հայաստանում կա հետընթաց: Այդ առումով Հայաստանի վիճակը բավականին բարդ է: Կարծում եմ, որ հետագայում ավելի կվատանա խոսքի ազատության վիճակը: Այստեղ կան խորքային խնդիրներ: Իշխանությունները ոչ միայն ճնշում են ընդհանուր ազատ խոսքը և լրատվամիջոցներին, այլև ակնհայտ ընտրողաբար մոտեցում ունեն ԶԼՄ-ների հարցում:

– Եկեք օրինակներով խոսենք:

– Օրինակ` վարչապետի ընտանիքի հետ ասոցացվող լրատվամիջոցը չգիտես որտեղից նախաքննության գաղտնիքի ինչ-որ հրապարակումներ է անում` ձայնագրությունների տեսքով, անգամ հաճախ պետական մարմիններից ավելի շուտ են հրապարակում նման տեղեկություններ, և դրանք անպայման թողնում են ինչ-որ հետևանքներ, սակայն երբ ընդդիմադիր ու ազատ` ոչ իշխանական լրատվամիջոցներն են բարձրաձայնում նման տարբեր խնդիրների մասին, դրանք բացարձակապես ոչ մի արձագանքի չեն արժանանում` իրավապահ համակարգի կողմից: Գործ ունենք ընտրողաբար մոտեցման հետ: Ցանկացած իշխանություն, որը փորձում է հաստատել ավտորիտար ռեժիմ, առաջին հերթին թիրախ է դարձնում ազատ լրատվամիջոցներին: Իշխանություններն իրենց վերարտադրման հիմնական ուղին տեսնում են հասարակությանը մոլորեցնելով և մանիպուլացնելով: Պարզ է, որ այդ պարագայում ոչ իշխանական մամուլը պետք է հայտնվեր իշխանության թիրախում, որը խոչընդոտում է ստերի տարածմանը: Իշխանությունների վերարտադրությանը խանգարում են ազատ ԶԼՄ-ները:

– Փաշինյանը վերջերս ասաց, որ ինքը բացառիկ ազատություն է տվել և եթե ինքը չլինի Հայաստանի վարչապետն, ապա լրագրողները կդառնան գործազուրկ, ֆայլաբազարում կկանգնեն և ֆիզիկական աշխատանքով կզբաղվեն:

– Երևի Նիկոլ Փաշինյանին պետք է հարց ուղղել, եթե առաջներում չկար խոսքի ազատություն, ինքը ֆայլաբազարո՞ւմ էր աշխատում, թե՞ ոչ իշխանական թերթի խմբագիր էր: Մինչև իրենց իշխանության գալը Հայաստանը հակառակի պես շատ ավելի լավ դիրքերում էր` խոսքի ազատության առումով, քան այսօր: Ազատ մամուլը մշտապես եղել է իշխանության ամենաթողության զսպող մեխանիզմներից մեկը: Նախկինների օրոք էլ, այսօր էլ այդպես է և դա մամուլի հիմնական գործառույթներից մեկն է: Հայաստանում, գուցե նաև աշխարհում, լրատվամիջոցների դերը փորձում են հետին պլան մղել, առաջին պլան բերելով կեղծ էջեր, տելեգրամյան անհասկանալի էջեր և այլն: Դրանք կիրառում են իշխանություններն իրենց զինանոցում: Ինֆորմացիոն աղբով փորձում են թուլացնել իրական լրատվամիջոցների դերն ու ազդեցությունը: Սա էլ ճնշման մի ձև է: