Հարցազրույց Արցախից բռնագաղթած բանաստեղծ Հրանտ Ալեքսանյանի հետ

– Մեկնարկել է քարոզարշավը, ի՞նչ սպասել հունիսի 7-ի ընտրություններից:

– Ժողովրդի ինքնադրսեւորման, հատկապես ազգային որակի նորովի ինքնահաստատման ընտրություն է լինելու: Ընտրողները պետք է ապացուցեն, որ իրենք հայկականության կրողներն են, հայ ժողովուրդ են, որ մեր պատմության տերն են եւ մեր բոլոր ազգային դատերի պահանջատերը: Այս ընտրություններից ես սա եմ սպասում: Եթե չկա այն կառավարությունը, որ այս նշածս հարցերին համարժեք կառավարում եւ գործունեություն է ծավալում, նշանակում է Հայաստանը տանել պատմական փակուղի, կանգնեցնել անդունդի եզրին եւ ուղղակի մատուցել թշնամուն: Իմ դիտարկումները ցույց են տալիս, որ ժողովրդի մեծամասնությունը ճիշտ է մտածում: Ժողովրդի հետ պետք է զրուցել: Պետք է ընդդիմադիր գործիչները, մտավորականները մարդկանց բացատրեն, որ իրոք սա ճակատագրական պահ է, որ մենք հիմա ապագայի ընտրություն ենք կատարում՝ Հայաստանը կլինի՞, թե՞ չի լինի: Խոսքը միայն բնաջնջման կամ հանրապետության լուծարման մասին չէ, խոսքը դանդաղ գործող ռումբի էֆեկտի մասին է, որ մեզ սպառնում է այն ճակատագիրը, ինչը եղավ Արցախի հետ, Նախիջեւանի հետ: Սա պետք է պարզ բացատրել մարդկանց: Մարդկանց պետք է համոզել, որ սթափ կանխատեսումներին, վերլուծություններին հավատան: Որ դուք իրավունք չունեք պարփակվել ձեր մեջ եւ ասել` հնարավոր չէ, որ դավաճանություն լինի: Բայց դավաճանությունը տեսանք, չէ՞, որ մեր աչքի առաջ է: Երբ 2018թ. բազմաթիվ մտավորական մարդիկ, քաղաքական գործիչներ ասում էին, որ սրանք եկել են հայության, հայկականության դեմ ահավոր ծրագիր իրագործելու, եւ դա սկսվելու է Արցախից, բոլորը մեզ գժի տեղ էին դնում, ասում էին` ինչո՞ւ եք գույները մռայլեցնում, ժողովրդին շանտաժի ենթարկում: Շանտաժիստներն ովքե՞ր դուրս եկան: Եթե մենք ողջամիտ ժողովուրդ ենք, պետք է կարողանանք դասեր քաղել եւ կատարել ճիշտ ընտրություն:

– 2021-ի ընտրություններից առաջ ունեինք Արցախ, այսօր չունենք եւ Հայաստանի որոշ տարածքներ, Մեղրին էլ, վարձով ենք տվել: Եթե իշխող ուժը վերարտադրվի, ի՞նչ կունենանք հաջորդ ընտրություններից առաջ:

– Արդեն երեւում է, թե ինչ չենք ունենալու: Սյունիքն արդեն փաթեթավորված՝ ափսեի մեջ է, ինչպես Արցախի դեպքում տեսանք: Սա աստղագուշակություն չէ: Կատարված փաստերը, այս գործիչների քաղաքական դիմանկարը, կենսագրությունը, կատարած քայլերը հուշում են, որ Սյունիքը մատուցվելու է հակառակորդին: Մեղրիում կառուցվող ճանապարհը, թուրքերի ասած` զանգեզուրյան միջանցքը, նախերգանքն է դրա: Կատարվում է այդ քայլը, ուրեմն պետք է կատարվի հաջորդ քայլը: Թուրքերը հոյակապ իրագործում են իրենց պատմական երազանքը` թուրանական երազանքից են սնվում: Հայերը, որ իրենց պատմական հայրենիքում ապրում են, ոսկորի պես խրված են նրանց կոկորդում, նրանք ուզում են այդ ոսկորից ազատվել: Ոչինչ չեն խնայի. ի՞նչ խաղաղության պայմանագիր, ի՞նչ հաշտություն: Էդ ովքե՞ր են խաղաղություն կնքողները. 2 ինչ-որ արկածախնդիր կառավարիչներ` Հայաստանից եւ Ադրբեջանից: Դուք նստում եւ հայ ժողովրդի ճակատագի՞րն եք որոշում, դուք ովքե՞ր եք հայության առաջ, նույնիսկ` Ադրբեջանի ժողովրդի առաջ, կարծում եք, որ ձեր ժողովուրդների շահե՞րն եք հաշվի առել: Մեր ժողովուրդը գոյատեւել է՝ նման հակամարտությունները հաղթահարելով: Առաջին անգամ չէ պատմության մեջ, որ մենք նման ճակատագրական իրավիճակի առաջ ենք հայտնվում, բայց հիմա ավելի զարհուրելի է, որ մեր կառավարությունն է դրան մասնակցում: Այն ժամանակ արտաքին հալածանքն էր միայն, երբ պետականություն չունեինք, եւ միայն Եկեղեցին էր միակ տիրություն անողը: Հիմա Եկեղեցու, բոլոր ինստիտուտների դեմ է հալածանքը, միայն քաղաքական ընդդիմության դեմ չէ: Էլ ո՞նց է լինում ազգի վերացման մեխանիզմը, հենց այդպես, որը մեր աչքի առաջ կատարվում է: Այ, սա պետք է բացատրել մարդկանց:

– Այսօր Արցախում գեթ մեկ հայ չի ապրում, իսկ օրեր առաջ թուրք բարձրաստիճան պաշտոնյան Երեւանում հայտարարեց, որ ինքն իրեն զգում է՝ ինչպես տանը: Հայաստանին Արցախի ճակատագի՞րն է սպասվում:

– Եվ դա շատ վատ ազդանշան էր, որովհետեւ նրանք Հայաստանն ուզում են դարձնել իրենց տունը, թուրք պաշտոնյան հենց այնպես բան չի ասում: Ավելի վատն է սպասվում, քան Արցախի ճակատագիրը: Մենք` արցախցիներս, եկանք Հայաստան, իսկ այստեղի՞ց ուր ենք գնալու: Պետք է բարձրաձայն ասել՝ մեր դերը, պարտականությունն այն է, որ կանխվի նման սցենարը: Բայց որ նման սցենար կա դավադիր իշխանության եւ մեր թշնամիների կողմից, դա ակնհայտ է: Նայում եմ աշխարհում տեղի ունեցող իրադարձություններին, ոչինչ չի բացառվում` ամենավայրագ սցենարից մինչեւ ամենամեղմ, փափուկ ուժով սպիտակ եղեռնի տարբերակը: Եթե չեք անցնում մեր սրի տակով, ուրեմն պետք է հեռանաք այստեղից, ինչպես Արցախում արեցին: Թուրքերն իրենց գոյատեւման հարցը միասնականության մեջ են պատկերացնում: Ե՛վ Թուրքիան, ե՛ւ Ադրբեջանն իրենց չեն պատկերացնում առանձին, որովհետեւ միշտ հակադրվելու են աշխարհի հետ: Հակադրություն ունեն Եվրոպայի հետ, ունենալու են Չինաստանի հետ, Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի եւ գիտեն, որ իրենց գոյատեւումը միասնականության մեջ է:

– Փաշինյանը հայտարարեց՝ թույլ չեն տա, որ «եռագլուխ հրեշն» անցնի ԱԺ, նկատի ունի ընդդիմադիր 3 ուժին: Սա սպառնալի՞ք է, ընտրությունները կեղծելու որոշո՞ւմ: Հնարավո՞ր են հետընտրական տհաճ զարգացումներ:

– Սա այն բացառիկ իրավիճակն է իրենց համար, որ առանց իշխանության իրենք պարզապես գոյություն չեն ունենալու ո՛չ քաղաքականապես, ո՛չ բարոյապես: Իրենք շատ լավ գիտեն, որ նորեկ իշխանության մեջ տեղ չեն ունենալու, եւ իրենց սպասվում են այն պատիժները, որոնց արժանացել են` գործելով բազմաթիվ սխալներ` մտածված, թե չմտածված: Իրենք գիտեն, որ պատասխան են տալու, եւ կենաց-մահու պայքար են մղում: Ռինգում հայտնված մահապարտ մարտիկի կեցվածք է: Երբ գիտեն՝ կա՛մ պիտի հաղթեն, կա՛մ պարտվելու դեպքում քաղաքականապես գոյություն չեն ունենալու եւ հայտնվելու են բանտերում: Եվ իրենք հակադրվում են այն ուժին, որը պետք է երկիրը դուրս քաշի այս կործանարար անդունդից: Ես չեմ կարողանում պատկերացնել` հանուն իշխանության ցանկացած վայրագ հայտարարություն ու քայլ կատարես, եւ իրավական պատասխանատվություն չլինի: Չասեն, որ հորդ սեփականությունը չէ իշխանությունը, սա այս երկրի իշխանությունն է: Այս ի՞նչ կատաղի պայքար է հանուն իշխանության: Դուրս եք եկել ոտից գլուխ, ձեր միս ու ոսկորով ուզում եք իշխանությունը պահել, հանուն ինչի՞։ Իշխանությունը բոլորինս է: Դուրս եկեք եւ ասեք, որ հավասար մրցապայքար կլինի, մենք կապացուցեն մեր իրավասությունը, դուք էլ` ձերը: Ոչ, նրանք դուրս են եկել, որ ասեն` մեկս մյուսիս թշնամին ենք, նաեւ՝ ընդդիմության, չնայած ընդդիմությունը շատ ավելի լոյալ է, այնտեղ իմաստուն մարդիկ կան, փայլուն ազգային կերպար կրող ուժեր, որոնք նման մոլեգին կեցվածք երբեւէ չեն ընդունի: Նրանք գիտեն, որ երկրի համար պայքարող, հոգի տվողն այդպիսի կեցվածք չի դրսեւորում: Այդպես միայն իրենց ստոր կերպարն են մատնում: Պետք է ժողովրդի մեծամասնությունն այնպիսի ջախջախիչ հաղթանակ տանի, որ չհամարձակվեն փողոց հանել իրենց զոմբիական զանգվածին եւ խժդժություններ հրահրել: Ուղղակի աղերսագին ծնկեն եւ ասեն` ընդունում ենք ձեր հաղթանակը եւ մեր պարտությունը: Իմ հորդորը մեր հայրենակիցներին` որ մասնակցեն ընտրություններին, եւ յուրաքանչյուրը նպաստի, որ մեր ազգային ուժերը ջախջախիչ հաղթանակ տանեն այս կործանարար ուժերի հանդեպ:

– Հաճախ ենք լսում, որ Հայաստանի ճակատագիրը` լինել-չլինելու խնդիրն է լուծվելու այս ընտրություններով: Հիմքեր տեսնո՞ւմ եք նման մտահոգության համար:

– Անշուշտ, տեսնում եմ: Այս իշխանություններն իրենց հակահայ ծրագիրն են իրագործում: Բայց ներսում զանգվածային աջակցություն չունեն, այնպես չէ, որ ընտրողների գերակշիռ մասը պաշտպանում է իրենց հակազգային գործողությունները, մարդիկ կան, որ ուշքի են եկել, վտանգը տեսնում են, ակտիվ են: Գիտեն, որ այս բանն ինքն է մատուցել Ադրբեջանին, այս բանն ինքն է զիջել Թուրքիային եւ հիմա ի՞նչ է խոսում: Իսկ ամենավտանգավորն այն է, որ Հայաստանը փոքր երկիր է, եւ առանց անվտանգային երաշխավորության մեզ նման երկրներն աշխարհի որեւէ անկյունում չեն գոյատեւում: Ցանկացած փոքր երկիր ունի ուժեղ երաշխավոր: Հակառուսական այս արշավը մեր միակ ռազմական դաշնակցի դեմ (լավ թե վատ` եղածը դա է) ամենամեծ դավադրությունն է: Եթե կատարյալ անպաշտպան Հայաստան կա այս պահին, ո՞վ է մեզ կուլ տվողը, իհարկե՝ Թուրքիան: Թուրքը հենց դրան է սպասում: Իսկ Եվրոպան միշտ անհասանելի է լինելու մեզ համար: Եկան-գնացին, խաղ էր: Ֆրանսիացիների դավաճանությունը պատմության ընթացքում 2 անգամ տեսել ենք` Կիլիկիան եւ Արցախը: Եվրոպան պատրաստ է հերթական անգամ Հայաստանը որպես գործիք օգտագործել՝ հանուն իր մեծ շահերի: Հիմա Հայաստանը հետաքրքրում է Եվրոպային այնքանով, որքանով մենք կլինենք հակառուսական, կլինենք թուրքերին զիջող: Քանի որ Թուրքիան եւ Ադրբեջանը շարունակում են մնալ Եվրոպայի համար շատ ավելի կարեւոր, քան Հայաստանը, ընդամենը բարոյական խոսք կասեն, բայց գործելու պահին մատը մատին չեն խփի:

– Ի՞նչ պետք է անի ընդդիմությունը, որ հունիսի 7-ին ժողովրդի սթափ մասը հաջողության հասնի:

– Այս մեկ ամսվա ընթացքում ընդդիմադիր գործիչները եւ իրենց համախոհները պետք է աշխատեն հատկապես այն մարդկանց հետ, ովքեր դեռեւս լավ չեն պատկերացնում իրավիճակը: Որովհետեւ այս իշխանությունն այնքան մանիպուլյատիվ, սուտ, մոլորեցնող ինֆորմացիա է դաշտ նետում, որ մարդիկ մնում են շվարած: Պետք է շատ պարզ զրուցել մարդկանց հետ, որ մենք այսպիսի ընտրություն երբեւէ չենք ունեցել, որ գնում ենք կա՛մ Հայաստանը պաշտպանելու` մեր տեսակը, ազգային արժեքները, ապագան, կա՛մ գնում ենք Հայաստանն ուղղակի թշնամուն հանձնելու` իր բոլոր վնասակար հետեւանքներով: Այս ընտրությունները քաղաքական Սարդարապատ են: Բազմաթիվ մարդիկ լավ չեն պատկերացնում եւ չեն հավատում:

– Որպես արցախահայ բանաստեղծ՝ ինչպե՞ս եք պատկերացնում Արցախի ճակատագիրը:

– Պետք է հավատալ եւ պայքարել: Կորցնում ես այն դեպքում, երբ չես պայքարում: Մենք Արցախը վատ պայքարելու կամ չպայքարելու հետեւանքով կորցրինք: Միայն Արցախի բնակչությունը հսկայական Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի դեմ ոչինչ չէր կարող անել: Հայաստանից որբացած Արցախը չէր կարող մարտնչել, եւ մենք շատ դառը, ծանր որոշում կայացրինք՝ հանուն ժողովրդի փրկության: Ի վերջո, հայրենիքները ժողովուրդների համար են, մենք պետք է կարողանանք ժողովրդին պահպանել, որպեսզի կարողանանք վերադառնալ եւ ավերածը վերակառուցել: Ցանկացած ավերած շենք կարողանալու ենք վերականգնել: Պետք է պայքարել քաղաքականապես, դիվանագիտորեն: Հրեաներն իրենց հայրենիքից զրկվել էին, բայց նրանք ամեն օր իրենց սերունդների ուղեղն էին լցնում, որ մի օր վերադառնալու ենք մեր ավետյաց երկիրը: Հիմա մենք` արցախցիներս, նույնը մեզ պետք է ասենք, եւ դա շատ արագ պետք է արվի, որովհետեւ ժողովուրդը ցրվում է աշխարհով մեկ, իսկ անժողովուրդ հայրենիքը ոչ ոքի պետք չէ: Գոնե առժամանակ պետք է այնպիսի պայմաններ ստեղծենք, որ արցախահայությունն այստեղ ինքնապահպանվի, եւ շարունակվի պայքարը` մինչեւ վերադարձի դռները բացենք: