Հանրայինի, իսկ դրանից առաջ ծառուկյանական «Կենտրոն» ՀԸ-ի հաղորդավար Ղազարյան Պետրոսը «Հայաստան» դաշինքի անդամ Բորիս Մուրազիին «հաղթականորեն» դեմ է տալիս պաշտպանության ծախսերի առումով, իր կարծիքով, սպանիչ ցուցանիշը՝ 5 անգամ ավելի:

Այսինքն, Նիկոլի օրոք այդ ցուցանիշը այդքան անգամ գերազանցել է ՀՀ երկրորդ նախագահի օրոք արձանագրված թվին: Ու այդ պահին մտածում ես, թե որքան կարճ է մարդկային հիշողությունը: Հատկապես երբ այն հիմք է ծառայում կանխակալ վերաբերմունքի համար: Պետրոսն, իհարկե, «մոռացության» է մատնել, որ անցյալ դարեվերջին պետբյուջեն ծախսերի գծով տատանվում էր կես միլիարդ ԱՄՆ դոլարի սահմաններում:

Որ տարեկան կտրվածքով բյուջեի ծախսերի 200-300 միլիոն դոլարի աճն այն տարիներին համարվում էր մեծ ձեռքբերում: Եվ միայն 2006 թվականի բյուջեն ծախսերի գծով հատեց 1 միլիարդ դոլարի սահմանը: 2007-ին այն արդեն կազմում էր 1.65 միլիարդ դոլար՝ 20 միլիոնով եկամուտներից պակաս: Իսկ հաջորդ տարվա համար ընդունվել է աննախադեպ ցուցանիշ՝ 2.5 միլիարդ դոլար: Պարզ է, որ պաշտպանությանը հատկացված գումարը Նիկոլի օրոք կարող էր 5 անգամ ավելի լինել ՀՀ երկրորդ նախագահ Քոչարյանի ժամանակաշրջանի համեմատ:

Բայց հենց այդ ժամանակ աստիճանաբար կայունություն էր հաստատվում պետության բոլոր բնագավառներում: Քանի որ մինչ այդ երկիրը նոր էր դուրս եկել պատերազմական իրավիճակից և համարյա թե ամբողջական շրջափակումից: Հաշվի առնելով Վրաստանում տեղի ունեցող քաղաքացիական բախումները և Ռուսաստանում տիրող քաոսը, որ հետո բնութագրվելու էր որպես «փոթորկոտ 90-ականներ»: Ու դրանով ամեն ինչ ասված ու հասկանալի էր դառնալու: Կարծում եմ, Պետրոսը պետք է տեղյակ լինի, որ, օրինակ, Երևանի շուկաներում տիրող անտերությունը վերացնելու նպատակով իշխանությունը ռուսահայ գործարարներին խնդրում էր համարյա թե կոպեկներով գնել դրանք: Որովհետև դրանց տիրապետումը ոչ թե բարձր եկամուտներ էր բերելու, այլ գլխացանք: Հետո պետք է գային այլ օրեր, երբ արդեն կռիվ էր գնալու նույն այդ շուկաներին տեր դառնալու նպատակով:

Բայց այնպես չէ, որ պաշտպանության ծախսերի հնգակի տարբերությունը խայտառակ պարտության խորհրդանիշ, վարչապետի Փաշինյանի շնորհիվ էր: Եթե նրա փոխարեն վարչապետի պաշտոնը զբաղեցներ արհեստական բանականությունը (ԱԲ), ապա վստահ եմ, որ տարբերությունն ավելի շատ էր լինելու: Որովհետև պետական կառավարումը կլիներ ոչ թե ապաշնորհների, այլ լուրջ և խելացի բանականության ձեռքում: ՀՆԱ-ի կրկնակի ավելացումը պայմանավորված էր 2022-ի փետրվարի վերջից սկսված ռուս-ուկրաինական պատերազմով: Նախ, ՏՏ ռուս մասնագետների Հայաստանում տեղակայումով՝ թեկուզ ժամանակավորապես: Խոսքն, այպես կոչված, ռելոկանտների՝ պատերազմի պատճառով Ռուսաստանը լքածների մասին է: Երկրորդ, կրկնակի նշանակության ապրանքների՝ դեպի ՌԴ վերարտահանմամբ: Իսկ ռուսական ապրանքների առումով առկա էր հակառակ երևույթը՝ դեպի արաբական աշխարհ: Այնպես որ կառավարողների ապաշնորհության փոխարեն վերը նշված գործընթացները կարող էին կազմակերպվել շատ ավելի բարձր մակարդակով:

Եվ, վերջապես, վերհիշենք, որ նախկինների օրոք Ռուսաստանից գործարանային գներով սպառազինությունը գնելուն փոխարինել է շուկայական գներով, ինչպես նաև երկրորդական «արտադրողից» գնելը: Օրինակ, ֆրանսիականը, որը ռուս-ուկրաինական պատերազմում ցույց տվեց իր անպետք լինելը, ինչի պատճառով ուկրաինացիները հրաժարվեցին դրանից: Ճիշտ է, անպետք լինելը բացահայտելուն նպաստեց անօդաչու թռչող սարքերի՝ դրոնների համատարած կիրառումը: Բայց դրանք արդեն կիրառվել են 44-օրյա պատերազմում, և պատմաբանի փոխարեն մեկ այլ, ոլորտից ավելի տեղյակ ու գրագետ, պաշտպանության նախարարի առկայության դեպքում պարտք կվերցնեին ապրանքների ձեռքբերման հետ չկապված վարկային գումարներ: Եվ դրանք կուղղվեին հենց ԱԹՍ-ների արտադրության կազմակերպմանը Հայաստանում: Ինչ մնում է հնդկականին, ապա գնելով ռուսական սպառազինություն՝ հնդիկները մի փոքր բարելավում են դրանք ու ավելի բարձր գնով վաճառում են Նիկոլի կառավարությանը: Քանի որ զենքի այլ գնորդներ մինչ այդ իրենք չեն ունեցել:

Կարճ անդրադառնամ այն հանգամանքին, որ 2022-2023-ին Ռուսաստանը չի մատակարարել այն սպառազինությունը, ինչի համար գումարն արդեն փոխանցված է եղել: Բայց ինքն իրեն Պուտինի բարեկամ համարող Նիկոլը «մոռանում» էր հայտնել, որ դա պայմանավորված էր ռուս-ուկրաինական պատերազմով: Ու ռուսներն առաջարկել են այդ գումարները վերահասցեագրել այլ ծախսերին: Մեկ-մեկ մտածում եմ, որ սկզբնական շրջանում Նիկոլը դեմ էր գնում այդ տարբերակին, որպեսզի իրավունք ունենար հայտարարելու, որ Ռուսաստանը չի կատարում պայմանագրային պարտավորությունները: Ու այդ անձը չքմեղանում է, թե Ռուսաստանին երբևէ վնաս չի տվել: