Հունիսի 22-ին ինտերնետային օպերատոր Telecom Armenia-ի եւ ադրբեջանական Azertelecom ընկերության միջեւ ստորագրված համաձայնագիրը, որը պաշտոնական մեկնաբանություններով ներկայացվում է որպես «արտաքին կապերի դիվերսիֆիկացիա», իրականում Հայաստանի ազգային անվտանգության ճարտարապետության մեջ թույլ տրված լրջագույն, գուցեեւ՝ ճակատագրական սխալ է։ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման քողի տակ Երեւանը փաստացի օրինականացնում է ռազմավարական հակառակորդի ներկայությունն իր կիբեռտարածքում՝ հանձնելով իր թվային ինքնիշխանության բանալիները։ Պաշտոնական տրամաբանությունն այն է, որ Ռուսաստանից կախվածությունը նվազեցնելու համար անհրաժեշտ են այլընտրանքային ուղիներ, սակայն կիբեռանվտանգության տեսանկյունից սա ոչ թե դիվերսիֆիկացիա է, այլ՝ թվային ինքնասպանություն, քանի որ Բաքվին տրամադրվում է միջազգային ինտերնետային տրաֆիկի մոնիթորինգի եւ կառավարման եզակի տեխնիկական հնարավորություն։

Անկասկած, ադրբեջանական հատուկ եւ ռազմական ծառայություններն անմիջապես կօգտվեն այս հնարավորությունից՝ իրենց ցանցերում ներդնելով տվյալների խոր վերլուծության (Deep Packet Inspection, DPI) համակարգեր։ Թեեւ ժամանակակից ինտերնետային հաղորդակցությունների մեծ մասը գաղտնագրված է, DPI համակարգերը թույլ են տալիս վերլուծել ոչ թե բուն հաղորդագրության բովանդակությունը, այլ՝ մետատվյալները, որոնք ավելի քան բավարար են՝ ռազմավարական պատկերը վերականգնելու համար։ Այս տվյալները հստակ ցույց են տալիս, թե ով, երբ, ինչ հաճախականությամբ եւ ում հետ է կապ հաստատում։ Ադրբեջանի ռազմական հետախուզության համար սա նշանակում է հեշտությամբ հասանելի, իրական ժամանակում վերահսկվող քարտեզի ստեղծում, որտեղ նրանք կարող են հստակ տեսնել Հայաստանի պաշտպանության նախարարության, Զինված ուժերի ստորաբաժանումների, պետական կարեւոր ենթակառուցվածքների եւ արտակարգ իրավիճակների մարմինների կապի ուղիները, ակտիվության ժամերը եւ տվյալների հոսքերի ցանկացած անոմալիա, ինչը ռազմական հետախուզության համար իսկական «ոսկե հանք» է։

Այս քայլի ամենասարսափելի հետեւանքները դրսեւորվելու են զինված հակամարտության հնարավոր սրման առաջին իսկ ժամերին։ Եթե նախկինում Հայաստանի ինտերնետային մեկուսացումը պահանջում էր ֆիզիկական միջամտություն, ապա այժմ Բաքուն ստանում է վիրտուալ անջատման լծակ։ Օրինակ, ցանկացած դեպքում Ադրբեջանը մասնակիորեն կարող է ֆիզիկապես եւ տեխնիկապես մեկուսացնել Երեւանը համաշխարհային ինտերնետային կապից՝ պարզապես արգելափակելով տրաֆիկի փոխանցումն իր տարածքով անցնող հանգույցներով, ինչպես նաեւ ընտրողաբար խափանել ներպետական կապը՝ արգելափակելով պետական եւ ռազմական ենթակառուցվածքների հասցեները։

Փաստորեն, ՀՀ իշխանությունները կամավոր կերպով Իլհամ Ալիեւին են հանձնել մեր՝ ՀՀ քաղաքացիներիս նկատմամբ օրինական լրտեսության գործիք, ինչպես նաեւ՝ մեզ արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցությունից զրկելու հնարավորություն։ Telecom Armenia-ի եւ Azertelecom-ի այս համաձայնագիրը ոչ թե կապի որակի բարելավման, այլ Հայաստանի թվային եւ, հետեւաբար, նաեւ ֆիզիկական անվտանգության հանձնման ակտ է, քանի որ 21-րդ դարում ինտերնետային ենթակառուցվածքների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելը նշանակում է պարտվել դեռեւս մինչեւ առաջին փամփուշտի արձակումը։

Գրիգոր Լալայան