Հայալեզու մամուլն այսօր՝ սեպտեմբերի 14-ին, շարունակել է քննարկել Տիգրանաշենի և անկլավների ապագայի շուրջ ծավալվող քաղաքական բանավեճը, ԱԺ 2-րդ նստաշրջանի թեժ մեկնարկը՝ Կառավարության անդամների երդման տեքստի փոփոխության նախագծով։ Մամուլն ակտիվորեն քննարեկլ է նաւ օկուպացված Արցախում (Գանձասարում) Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևի կազմակերպած դիվանագետների այցին, թեման ավելի է «տաքացել» է ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոյի երևանյան այցով՝ մասնավորապես Մայր Աթոռ, Մատենադարան այցելություններով։

Այս ու բազմաթիվ այլ թեմաների հայկական մամուլն անդրադարձել է 2,820 հոդվածով, որոնք հավաքագրվել և վերլուծվել են մեդիա մոնիտորինգ պրոֆեսիոնակ գործիքակազմի կիրառմամբ։ Դրա հիման վրա կազմվել են օրվա՝ ամենաշատ անդրադարձ ստացած թեմաները, օրվա առանցքային մեդիադեմքերի ցանկը։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ 5 ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. ԱԺ 2-րդ նստաշրջանի մեկնարկը, Կառավարության երդման տեքստի փոփոխությունը, Տիգրանաշենի հարցն ու 2022թ. Պատերազմի 224 զոհերի հիշատակը — 810 հիշատակում

• Փաստեր.
  Ազգային ժողովում մեկնարկել է 9-րդ գումարման 2-րդ նստաշրջանը։ Օրակարգում ընդգրկված է «Կառավարության կառուցվածքի և գործունեության մասին» օրենքում փոփոխությունների նախագիծը, որով առաջարկվում է խմբագրել Կառավարության անդամի երդման տեքստը՝ դուրս թողնելով «ազգ», «հայրենիք» և «ժողովուրդ» բառերը։ Նիստի սկզբում պատգամավորները 1 րոպե լռությամբ հարգել են 2022թ. սեպտեմբերի 13-14-ի ադրբեջանական ագրեսիայի 224 զոհերի հիշատակը՝ միայն այն բանից հետո երբ ընդդիմադիր պատգամավորն այդ մասին բարձրաձայնեց։ Զուգահեռաբար, ԱԺ-ում քննարկվել է Վանաձոր և Արարատ խոշորացված համայնքների ձևավորման նախագիծը, որի շրջանակներում ընդդիմադիր պատգամավորները (Քրիստինե Վարդանյան, Արամ Վարդևանյան, Նարեկ Կարապետյան) բարձրացրել են Տիգրանաշենը Ադրբեջանին հանձնելու և Արարատի մարզում նույնանուն նոր բնակավայր ստեղծելու իշխանական պլանների հարցը։
• Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրատվամիջոցների ուշադրության կենտրոնում են խորհրդարանական թեժ բանավեճերը, իշխանության կողմից «պետական-ազգային» հասկացությունների վերասահմանումը, Տիգրանաշենի անվտանգային նշանակությունն ու սեպտեմբերյան երկօրյա պատերազի 224 զոհերի հիշատակի օրը «Tour d’Armenie» տոնական միջոցառումներ անցկացնելու քննադատությունը։
• Հակասող նարատիվներ․
  • Իշխանական նարատիվ. Արդարադատության նախարար Սրբուհի Գալյանը, ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանն ու ՔՊ պատգամավորները պնդում են, որ «Հայաստանի Հանրապետություն» հասկացությունն իր մեջ ամբողջությամբ ընդգրկում է ազգը, ժողովրդին և հայրենիքը։ Իշխանությունը շեշտում է պետականության հարատևության, ինքնիշխանության և օրենքի գերակայության սկզբունքները։
  • Ընդդիմադիր նարատիվ. Ընդդիմադիր գործիչները (Ք. Վարդանյան, Ա. Վարդևանյան, Ն. Կարապետյան, Է. Ղազարյան) պնդում են, որ իշխանությունը Ալիևի պահանջով երդման տեքստից դուրս է մղում համազգային նպատակները, պատրաստվում է հանձնել Տիգրանաշենը և փորձում է մոռացության տալ 2022թ. ագրեսիայի զոհերին։

2. Հիքմեթ Հաջիևի՝ դիվանագետների համար կազմակերպված այցը Գանձասար (օկուպացված Արցախ), եվրոպացի դիվանագետների մասնակցությունը, Մայր Աթոռի, Մատենադարանի արձագանքն ու Մագդալենա Գրոնոյի այցը Երևան — 690 հիշատակում

• Փաստեր.
  Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիևը 58 երկրների և 9 միջազգային կազմակերպությունների 150 դիվանագետների համար այց էր կազմակերպել օկուպացված Արցախ (Գանձասար, Դադիվանք)՝ Գանձասարի վանական համալիրը հռչակելով «հին ալբանական քրիստոնեական ժառանգություն» և ցուցադրելով հայկական ձեռագրերի պատճենները։ Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածինը, Արամ Ա Կաթողիկոսը, Մատենադարանի տնօրեն Արա Խզմալյանն ու պատմաբանները (Հայկ Դեմոյան) խստորեն դատապարտել են պատմության այս բարբարոսական կեղծումը։ Ադրբեջանից հետո Հարավային Կովկասի հարցերով ԵՄ հատուկ ներկայացուցիչ Մագդալենա Գրոնոն ժամանել է Երևան, հանդիպել Ալեն Սիմոնյանի հետ և այցելել Մատենադարան։
• Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրատվամիջոցները լայնորեն լուսաբանում են Արցախի հայկական հոգևոր-մշակութային ժառանգությունը յուրացնելու Բաքվի քաղաքականությունը, միջազգային դիվանագետների ներգրավվածությունը ադրբեջանական «շոուին» և Երևանի պաշտոնական արձագանքի չափավորությունը։
• Հակասող նարատիվներ․
  • Իշխանական նարատիվ. Ռուբեն Ռուբինյանն ու ՔՊ պատգամավորները (Սոնա Ղազարյան) արձանագրում են, որ Հաջիևի հայտարարություններն անհիմն են և չեն նպաստում խաղաղության գործընթացին, սակայն ընդգծում են, որ հայ-ադրբեջանական հարաբերություններում առկա է նշանակալի առաջընթաց, և նման հարցերի քննարկումը պետք է թողնել դիվանագետներին։
  • Հոգևոր / Ընդդիմադիր նարատիվ. Մայր Աթոռը, Արամ Ա Կաթողիկոսն ու ընդդիմադիր գործիչները (Արթուր Խաչատրյան, Գառնիկ Դավթյան) հայտարարում են, որ Հայաստանի իշխանությունը պարտավոր է պաշտոնական բարձրագույն մակարդակով դատապարտել Բաքվի բարբարոսությունը, այլ ոչ թե լռել խաղաղության «կեղծ շպարի» հետևում։

3. Հակակոռուպցիոն կոմիտեում ձերբակալությունները (ԴԱՀԿ/ՀԿԾ նախկին պաշտոնյաներ և փաստաբան Էդգար Հակոբյան) — 480 հիշատակում

• Փաստեր.
  Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից հանրային քրեական հետապնդում է հարուցվել և ձերբակալվել են մի շարք անձինք, այդ թվում՝ Հարկադիր կատարումն ապահովող ծառայության (ԴԱՀԿ) նախկին պաշտոնյաներ և ՀՀ փաստաբանների պալատի անդամ, փաստաբան Էդգար Հակոբյանը։ Վերջիններս մեղադրվում են կատարողական վարույթներով արգելադրված և վերադարձման ենթակա գումարները հանցավոր մեխանիզմով հափշտակելու, առանձնապես խոշոր չափերով կաշառք ստանալու/տալու և փողերի լվացման մեջ։
• Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Իրավապահ համակարգում իրականացվող բացահայտումներն են, փաստաբանական համայնքի և ԴԱՀԿ համակարգի նախկին պաշտոնյաների ներգրավվածությունը կոռուպցիոն գործարքներում։
• Հակասող նարատիվներ․
  • Իշխանական / Իրավապահ նարատիվ. Հակակոռուպցիոն կոմիտեն ներկայացնում է սա՝ որպես կոռուպցիայի դեմ հետևողական պայքարի և համակարգային չարաշահումների բացահայտման ապացույց։
  • Ընդդիմադիր / Քննադատական նարատիվ. Ընդդիմադիր աղբյուրները («Կարճ ասած», Էդգար Ղազարյան) պնդում են, որ իրավապահ համակարգը գործում է քաղաքական նպատակահարմարությամբ և ընտրողաբար՝ աչք փակելով իշխող թիմի ներսում տեղի ունեցող ապօրինությունների և «շիշ բռնողների» վրա։

4. Հայաստան-Իրան հարաբերություններ, «Պարզեցված մաքսային միջանցք» և TRIPP նախագծի շուրջ աշխարհաքաղաքական զարգացումները — 390 հիշատակում

• Փաստեր.
  ՀՀ ՊԵԿ նախագահ Էդուարդ Հակոբյանի՝ Իրան կատարած այցի ընթացքում ստորագրվել է «Պարզեցված մաքսային միջանցքի» մասին արձանագրությունը և երկարաձգվել Մեղրի-Նուրդուզ սահմանային դարպասի համատեղ օգտագործման համաձայնագիրը։ Զուգահեռաբար, մամուլում հրապարակվել է TRIPP (Թրամփի ուղի) համաձայնագրի տեքստային վերլուծությունը, որով նախատեսվում է Հայաստանում գրանցված, բայց ԱՄՆ DFC-ին պատկանող ընկերության ստեղծում (74/26% մասնակցությամբ) 49 տարի ժամկետով՝ պահպանելով Հայաստանի ամբողջական ինքնիշխանությունն ու մաքսային վարչարարությունը։
• Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Մեդիան հատկապես կենտրոնացել է Հարավային Կովկասում տրանսպորտային-լոգիստիկ ենթակառուցվածքների վերահսկողության, Իրանի հետ առևտրի դյուրացման և ԱՄՆ-Իրան-ՌԴ շահերի բախման թեմաների վրա։
• Հակասող նարատիվներ․
  • Իշխանական նարատիվ. Իշխանությունը (ՊԵԿ, Վահան Կոստանյան) շեշտում է, որ TRIPP-ն ու Իրանի հետ մաքսային պարզեցումը բարձրացնում են Հայաստանի տարանցիկ դերը և ամրապնդում տնտեսական ինքնիշխանությունը։
  • Փորձագիտական նարատիվ. Վերլուծաբանները նշում են, որ TRIPP-ով ԱՄՆ պետական տնտեսական շահն է մտնում տարածաշրջան, ինչը կարող է առաջացնել Իրանի և Ռուսաստանի դիմադրությունը, եթե հաշվի չառնվեն նրանց անվտանգային մտահոգությունները։

5. Ռուսաստանից Հայաստան բնական գազի մատակարարման 10-օրյա դադարեցումը և ռուս-ուկրաինական պատերազմի ազդեցությունը — 290 հիշատակում

• Փաստեր.
  «Գազպրոմ Արմենիա» ընկերությունը հայտարարել է, որ «Հյուսիսային Կովկաս-Անդրկովկաս» մայրուղային գազատարի վերանորոգման աշխատանքների պատճառով սեպտեմբերի 15-ից 25-ը ժամանակավորապես դադարեցվելու է Ռուսաստանից Հայաստան բնական գազի մատակարարումը։ Միջազգային լրահոսում քննարկվել են Սոչիի վրա ուկրաինական ԱԹՍ հարվածները, Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Ռուսլան Կրավչենկոյի գաղտնի փախուստը Լեհաստան («Կարթագեն» հակակոռուպցիոն գործողությունից հետո) և Դոնալդ Թրամփի հայտարարություններն էներգետիկ օբյեկտներին չհարվածելու շուրջ։
• Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Գազամատակարարման ընդհատման տնտեսական ռիսկերը Հայաստանի համար և ռուս-ուկրաինական պատերազմի նոր էսկալացիան։
• Հակասող նարատիվներ․
  • Պաշտոնական նարատիվ. «Գազպրոմ Արմենիան» վստահեցնում է, որ դադարեցումը պլանային է, և սպառողները գազամատակարարման ընդհատումներ չեն ունենա ներքին պաշարների հաշվին։
  • Փորձագիտական նարատիվ. Քաղաքական մեկնաբանները (Արա Հակոբյան, Կարեն Սարգսյան) սա կապում են հայ-ռուսական քաղաքական լարվածության, 102-րդ ռազմաբազայի վարձավճարի և գազի գների շուրջ Փաշինյանի հայտարարությունների հետ։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՄԵԴԻԱ-ԴԵՄՔԵՐԸ

1. Նիկոլ Փաշինյան. ԱԺ 2-րդ նստաշրջանի մեկնարկի, Կառավարության երդման տեքստի փոփոխության, պետական ակտիվների կառավարման, Իջևանի հողամասերի վերադարձի և Գերմանիայի Բունդեսթագի ԵՄ հանձնաժողովի նախագահ Անտոն Հոֆրայթերի հետ հանդիպման արդյունքում։
2. Ադրբեջանի նախագահի օգնական Հիքմեթ Հաջիև. Օկուպացված Արցախ (Գանձասար) 150 միջազգային դիվանագետների այցի կազմակերպման և եկեղեցին «ալբանական» հռչակելու սկանդալային հայտարարության պատճառով։
3. Ռոբերտ Քոչարյան. «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ-ում մենախցում գտնվելու, առողջական վիճակի, փաստաբանի (Տաթևիկ Սողոյան) և պատգամավորների ասուլիսի և նրա դեմ քրեական գործերի քաղաքական ենթատեքստի քննարկումների պատճառով։
4. Ռուբեն Ռուբինյան. Հաջիևի հայտարարություններին արձագանքելու, Բելառուսից պարզաբանում/ներողություն պահանջելու և ընդդիմադիրների հետ թեժ բանավեճերի պատճառով։
5. Էդգար Հակոբյան. Հակակոռուպցիոն կոմիտեի կողմից ԴԱՀԿ նախկին պաշտոնյաների հետ ձերբակալվելու և առանձնապես խոշոր չափերի կաշառքի/հափշտակության մեղադրանքի պատճառով։

ԿԱՐԵՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԹՈՓՈՒՄ ՉԵՆ

• PISA-2025-ի խորքային վերլուծությունը (Սուրեն Ալոյան, Տիգրան Ջրբաշյան). PISA-2025-ի արդյունքներով 15-ամյա աշակերտների 81%-ը ընթերցանության բազային շեմին չի հասնում: Տնտեսագետ Տիգրան Ջրբաշյանը հաշվարկել է, որ ուսուցիչների բազային աշխատավարձը 250 հազար դրամ սահմանելու համար տարեկան անհրաժեշտ է 65-70 մլրդ դրամ (եկամտային հարկի բարձրացում 20%-ից ~22%), ինչն անհրաժեշտ է երկարաժամկետ տնտեսական աճի համար:
• Գագիկ Ծառուկյանի «Արարատցեմենտ» ՓԲԸ-ի բաժնետոմսերի հանձնումը ՀՀ կառավարմանը. Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթով «Արարատցեմենտ» ՓԲԸ-ն Հակակոռուպցիոն դատարանի որոշմամբ հանձնվել է ՀՀ կառավարմանն ու պահպանմանը (դատախազությունը պահանջում է 75 անշարժ գույք և 106 մլրդ դրամ):
• ԱՊՀ երկրների միջև վերահսկելի մատակարարումների պայմանագրի վավերացումը. ԱԺ-ն առաջին ընթերցմամբ քննարկել է ԱՊՀ երկրների իրավասու մարմինների կողմից անդրազգային հանցավորության (թմրանյութեր, զենք) դեմ համատեղ օպերատիվ-հետախուզական միջոցառումների իրականացման պայմանագիրը:
• Լևոն Մնացականյանի ծննդյան օրն ու լուռ ակցիան ԱԺ-ում. ԱԺ պատգամավոր Սյուզաննա Ավետիսյանը Բաքվի բանտում գտնվող Լևոն Մնացականյանի 61-ամյակի օրը լուռ ակցիա է իրականացրել ԱԺ-ում:
• Ուկրաինայի գլխավոր դատախազ Ռուսլան Կրավչենկոյի փախուստը. Ուկրաինա-ամերիկյան NABU/SAP-ի «Կարթագեն» գործողությունից հետո գլխավոր դատախազը գաղտնի փախել է Լեհաստան:

ԵՐԵԿՈՅԱՆ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

• «Tour of Armenia 2026» հեծանվավազքի եզրափակիչ փուլը Երևանում. Երևանում անցկացվել է «Tour of Armenia» միջազգային հեծանվավազքի 4-րդ՝ եզրափակիչ շրջապտույտը, որին մասնակցել են 16 երկրների հեծանվորդներ:
• Վերոնիկա Զոնաբենդի նվերը Գյումրի քաղաքին. Բաքվի բանտում գտնվող Ռուբեն Վարդանյանի կինը՝ Վերոնիկա Զոնաբենդը, 20 մեծածավալ կտավից կազմված հավաքածու նվիրաբերել է Գյումրու «Կումայրի» արգելոց-թանգարանին:
• «Ստեփան Սարգսյանի գավաթ» ըմբշամարտի մրցաշարը. Երևանի «Դինամո» մարզահամալիրում անցկացված ազատ ոճի ըմբշամարտի միջազգային մրցաշարում հայ ըմբիշները նվաճել են 3 ոսկե և 6 բրոնզե մեդալ:
• Հայաստանից Ինդոնեզիա արտահանվող ապրանքների մաքսատուրքերի զրոյացումը. ԱԺ-ն վավերացրել է ԵԱՏՄ-Ինդոնեզիա ազատ առևտրի համաձայնագիրը, որով հայկական հանքային ջրերի, հյութերի և պղնձի մաքսատուրքերը կզրոյացվեն:
• «Ծիրանի ծառ» 12-րդ միջազգային կինոփառատոնի ամփոփումը. Լոռու լեռներում ամփոփվել է վավերագրական ֆիլմերի 12-րդ միջազգային փառատոնը: