​«Հրապարակի» զրուցակիցը կրթության փորձագետ Վանո Կարապետյանն է։

​- Վերջին շրջանում շատ է քննարկվում կրթության ոլորտի թվայնացումն ու էլեկտրոնային համակարգերի ներդրումը։ Ի՞նչ գնահատական կտաք այս գործընթացին, և ի՞նչ տեխնիկական ու համակարգային խնդիրների են բախվում օգտատերերը։

​- Կրթության ոլորտի թվայնացումն անշրջելի և ողջունելի գործընթաց է, որը միտված է բարձրացնելու կառավարման թափանցիկությունն ու հասանելիությունը։ Այնուամենայնիվ, ցանկացած լայնածավալ էլեկտրոնային համակարգի, այդ թվում՝ my.emis.am հարթակի գործարկումն ու շահագործումը բնականոն կերպով ուղեկցվում են անցումային շրջանի մարտահրավերներով։
​Օգտատերերի շրջանում պարբերաբար արձանագրվող դժվարությունները հիմնականում կապված են համակարգային ծանրաբեռնվածության և միջգերատեսչական տվյալների փոխանակման հետ.
​Ուսումնական տարվա մեկնարկին կամ հայտագրման կարևոր փուլերում միաժամանակյա հսկայական մուտքերը հանգեցնում են հարթակի ժամանակավոր արգելափակման կամ էական դանդաղեցման:
​Հաճախ հանդիպող բողոքներից է համակարգի կողմից ընտանեկան կապի չնույնականացումը, ինչը խոչընդոտում է օնլայն գործողությունների իրականացմանը։
​Ոստիկանության անձնագրային և բնակչության պետական ռեգիստրների հետ տվյալների փոխանակման խափանումների հետևանքով աշակերտների կամ դիմորդների տվյալները ժամանակավորապես չեն երևում համապատասխան բաժիններում։
​Նույնականացման խնդիրներ: «Ես եմ» միասնական նույնականացման համակարգի (nid.e-gov.am) կամ էլեկտրոնային ստորագրությունների միջոցով մուտք գործիս առաջացող տեխնիկական խափանումներ։
​Այս խնդիրները մեծ մասամբ տեխնիկական են, սակայն դրանց ազդեցությունը մեղմելու համար անհրաժեշտ է համակարգված մոտեցում.
​Պետական պատասխանատու մարմինները պետք է շարունակաբար ավելացնեն հարթակի թողունակությունը՝ պիկային ժամերին գերծանրաբեռնվածությունից խուսափելու համար։
​Անհրաժեշտ է ուժեղացնել տեխնիկական համագործակցությունը ոստիկանության և այլ գերատեսչությունների շտեմարանների հետ՝ տվյալների իրական ժամանակում անխափան համաժամեցումն ապահովելու համար։
​Ուսուցիչներն ու դպրոցների վարչակազմը հաճախ ստիպված են լինում կրկնակի աշխատանք կատարել (օրինակ՝ տվյալներ մուտքագրել անհասանելիության պատճառով ուշացումով կամ զուգահեռաբար թղթային տարբերակներով պահպանել)։ Սա շեղում է նրանց բուն մանկավարժական գործունեությունից և մեծացնում մասնագիտական սթրեսը։
​Համակարգի անհասանելիությունը հատկապես սուր էր դրսևորվում առաջին դասարանցիների հայտագրման, դպրոցների փոխատեղման կամ ավարտական քննությունների գրանցման կարևոր փուլերում։ Տեխնիկական խնդիրները առաջացնում են վրդովմունք, հերթեր և անարդարության զգացում կրթության շահառուների շրջանում։
​Երբ էլեկտրոնային հարթակը պարբերաբար խափանվում է, հանրության մոտ ձևավորվում է թերահավատություն թվային կառավարման արդյունավետության նկատմամբ։ Սա խոչընդոտում է կրթության ոլորտի ամբողջական թափանցիկությանն ու պարզեցմանը։

​- Անդրադառնանք PISA-ի (Միջազգային ուսանողների գնահատման ծրագիր) արդյունքներին։ Հաճախ ձախողումները պատճառաբանվում են «ժառանգված հին համակարգով»։ Որքանո՞վ է այս արդարացումն հիմնավոր։

– 8 տարին բավարար ժամանակ է. Ո՞վ է իրականում պատասխանատու PISA-ի արդյունքների համար
​PISA-ի ձախողման համատեքստում հաճախ հնչող «ժառանգված հին համակարգի» արդարացումը բախվում է մի պարզ ու անառարկելի փաստի. Հայաստանում հեղափոխությունից անցել է արդեն 8 տարի, իսկ PISA-ն անցկացվում է 15-ամյա դեռահասների՝ հիմնականում 10-րդ դասարանցիների շրջանում: Այս տրամաբանությամբ՝ մեղքը բացառապես նախկին իշխանությունների վրա բարդելը ոչ միայն անհիմն է, այլև փորձ՝ խուսափելու սեփական պատասխանատվությունից:

​Այն երեխաները, որոնք այսօր հանձնում են PISA-ն, իրենց դպրոցական կյանքի առնվազն կեսը, իսկ ամենակարևոր փուլերը՝ հատկապես տարրական և հիմնական դպրոցի շրջանը, անցել են գործող իշխանությունների կառավարման օրոք:
​PISA-ն չի ստուգում անգիր սովորած բանաձևերը կամ պատմական տարեթվերը. այն չափում է գիտելիքը իրական կյանքում կիրառելու, տրամաբանելու և վերլուծելու կարողությունը: Հայկական դպրոցում տասնամյակներով արմատացած մեխանիկական վերարտադրության մտածելակերպի արմատախիլ անելը թղթի վրա նոր չափորոշիչներ գրելով չի լուծվում: Դա պահանջում է ուսուցման բոլորովին այլ փիլիսոփայություն, որի ուղղությամբ վերջին 8 տարում գործնական տեղաշարժերը չափազանց դանդաղ կամ մակերեսային են եղել:

​Ցանկացած կրթական ռեֆորմի հաջողությունը հենվում է ուսուցչի վրա: Նոր չափորոշիչներն ու դասագրքերը անօգուտ են, եթե լսարանում կանգնած ուսուցիչը մեթոդաբանորեն պատրաստ չէ դրանք մատուցելու: Վերապատրաստման ծրագրերը հաճախ կրել են ձևական բնույթ, իսկ ուսուցիչների ցածր մոտիվացիան, ծանրաբեռնվածությունը և վարձատրության խնդիրները թույլ չեն տվել ունենալ որակական թռիչք:
​

Քանի որ օրվա իշխանությունն ունեցել է 8 տարի երկիրը կառավարելու և կրթական քաղաքականություն թելադրելու լիակատար մանդատ, ակնկալվում էր, որ պետք է արմատապես փոխվեր միջավայրը: Փոխարենը, մենք տեսանք ուշացումներ, թերի մշակված նոր չափորոշիչներ, առանց փորձնական (փիլոտային) ծրագրերի հապճեպ ներդրումներ և ճկուն մոնիտորինգի բացակայություն, երբ համակարգը ստիպված է լինում «ընթացքում շտկել սխալները»:

​PISA-ի միջին ցուցանիշները հաճախ կոծկում են Հայաստանի ներսում առկա անհավասարությունը: Երևանյան մի քանի առաջատար դպրոցների կամ վարժարանների արդյունքները չեն արտացոլում մարզերի, սահմանամերձ գյուղերի և հեռավոր բնակավայրերի դպրոցների խորը ճգնաժամը՝ կապված ենթակառուցվածքների, տեխնիկական հագեցվածության և առարկայական մասնագետների սուր պակասի հետ: ​Կառավարել նշանակում է ստանձնել պատասխանատվություն ոչ միայն ձեռքբերումների, այլև ձախողումների համար: 8 տարի անց անընդհատ անցյալին մատնացույց անելը վկայում է ոլորտում խորքային, համակարգային խնդիրները լուծելու անկարողության կամ անհետևողականության մասին: ​Երբ 15-ամյա դեռահասը չի կարողանում կիրառել իր գիտելիքն իրական կյանքում, դա արդեն ոչ թե 8 կամ 10 տարի առաջ գործած համակարգի, այլ այն 8 տարվա կառավարման արդյունքն է, որի ընթացքում խոստացված կրթական հեղափոխությունը, ցավոք, թղթից ու լոզունգներից այն կողմ չի անցել: Խնդիրը միայն ժամանակի մեջ չէ, այլ այն բանում, թե այդ տարիներին որքանով են բովանդակային, հասցեական և համակարգային եղել պետության քայլերը: