«Ես ասել եմ ադրբեջանական կողմին, որ մեզ համար ընդունելի չէ, որ մեր Սահմանադրության հետ կապված հարցեր են բարձրացվում, որովհետև դա մեր օրակարգն է, նրանք ասել են, որ ընդունում են և միջամտելու իրավունք չունեն, պարզապես նրանք մեզ իրազեկում են, որ իրենք ունեն այդպիսի քաղաքական դիքորոշում»,- ասում է Փաշինյանը:

Այո, Սահմանադրության հետ կապված հարցերը ծագեցին իշխանափոխությունից անմիջապես հետո: Եվ սկզբնական հարցերն իսկապես ունեին ներքին օրակարգ, իսկ դրանցից մեկը, որքան էլ առաջին հայացքից զարմանալի թվա, դրական ուղղվածություն: Անմիջապես անդրադառնամ դրան. դեռևս ընդդիմադիր դրական հովերով տարված քաղաքացիական հասարակությունը քննարկում էր կառավարման՝ սերժական սուպերվարչապետական համակարգը ձևափոխելու հարցը: Եվ որ ավելի քան զարմանալի էր, դրան դեմ չէր նաև վարչապետ կարգված «դուխով» Նիկոլը: Չնայած քննարկելու մեծ դաշտ չկար. վերադարձ նախկին համակարգին կամ էլ անցում ամերիկյան նախագահակականին: Սակայն պահպանվեց գործողը, քանի որ Փաշինյան Նիկոլը հասկացավ, որ սերժական նոու-հաուն գտնված տարբերակ էր իր համար:

Երկրորդ հարցը նույնպես իշխանության պահպանման հարցն էր՝ խորհրդարանի լուծարում վարչապետի պաշտոնին ձեռք չտալու միջոցով: Դա, իհարկե, ոչ թե խորհրդարանում, այլ «գեղի կլուբում» քննարկվելիք հարց էր: Ու այդ պատճառով էլ դրա հեղինակը ստիպված եղավ հրաժարվել այդ գաղափարից: Քաղաքականապես ինչքան միամիտ էր, չէ՞, ինքն այդ օրերին: Ինչևէ, երրորդ հարցը Սահմանադրական դատարանի անդամներից և հատկապես ՍԴ նախագահ Հրայր Թովմասյանից ազատվելու մեծ բոլոլան էր. հարցազրույցներ, մամուլի ասուլիսներ, հանրաքվեի կազմակերպում… Բայց մեջտեղ եկավ քովիդի համաճարակն, ու հեղափոխական Նիկոլն էլ հասկացավ, որ իմաստ չունի ընկնել օրենքի հետևից: Ու Ալեքսանդր Մեծին վերագրվող՝ սրի հարվածով լուծեց գորդյան հանգույցի… Չէ, կներեք, Սահմանադրություն խախտելով լուծեց ՍԴ-ի թնջուկը: Իսկ հետո եղավ պատերազմը:

«Չշշկռվելիք գերագույնի» հրամանատարությամբ խայտառակ պարտությունից հետո ներքին օրակարգերը դադարեցին լինել զուտ ներքին: Դա վերաբերում է թե՛ ընդհանրապես ներքին կյանքին և թե՛ կոնկրետ Սահմանադրությանը: Այդ օրակարգերը թելադրվում էին թշնամու կողմից, իսկ կապիտուլյանտական հայտարարություն ստորագրած՝ այլևս ոչ «դուխով» Նիկոլը, հլու-հնազանդ ենթարկվում էր: Այդ օրակարգերը բազմաթիվ էին. Արցախի, այլ տարածքների և 21 կիլոմետրանոց ճանապարհահատվածի կորուստ և այլն: Միաժամանակ, սահմանադրական՝ միջամտելու իրավունք չտրամադրող հարցը: Վերջինիս առումով էլ՝ Անկախության հռչակագրի առկայության խնդիրը նախաբանում: Ի դեպ, նման հարց նախկինում՝ 2020 թ.-ի փետրվարին ստեղծված Սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովում չի քննարկվել: Այնպես որ նախքան խայտառակ պարտությունը Անկախության հռչակագիրը հանելու թշնամական պահանջը Նիկոլենց օրակարգում չի եղել:

Վերը ներկայացված մեջբերման մեջ ինձ, այսպես ասած, «դուր եկավ» խոսքի մակարդակում ինքնիշխանության դրսևորումը: Նախորդ հոդվածներից մեկում այդ երևույթը բացահայտել էի ԱԳՄԱ նախարարի պաշտոնը զբաղեցնող Միրզոյանի առումով: Աչքիս վարչապետ կոչեցյալն ու նրա ենթակաները որոշել են Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում ինքնիշխանություն խաղալ: Ու, թվում է, թե (ավելի համապատասխանը ռուսերեն «видите ли» արտահայտությունն է) իրենք համարձակվում են համաձայն չլինել մեր թշնամու և իրենց բարեկամի հետ: Իսկ երբ նույն անձը՝ թշնամի թե բարեկամ, ստորացնում է վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնողին ու նաև մեր ողջ ազգին, իրենք անմռունչ տանում են այն: Էլ չասած, որ թշնամու պահանջն արդեն ներկայացվում է որպես ընդամենը քաղաքական դիքորոշման ներկայացում:

Ներկայացնեմ այդ ծավալուն դատողության վերջին մասը: «Եթե մենք այսպես թե այնպես փոխելու ենք Սահմանադրությունը, դա արդեն իսկ մեր նախընտրական և Կառավարության ծրագրի մաս է, ինչն է մեզ խանգարում, որպեսզի հաճելին համատեղենք օգտակարի հետ»,- նշել է նա: Ստացվեց, որ թշնամական պահանջը կարելի է դարձնել ներքին քաղաքականության մաս՝ դա արձանագրելով կառավարության ծրագրում: Դրանից հետո հայտարարել, թե թշնամական այդ պահանջն ընդամենը քաղաքական դիքորոշման իրազեկում էր: Եվ վերջապես հանգել տվյալ դեպքի առումով ամենաաննորմալ եզրակացությանը, թե «մեկը հաճելի է, մյուսը՝ օգտակար»: Ու իրենց էլ մնում է համատեղել դրանք: Չնայած պարզ չէ, թե որ մասն է իրենցը՝ հաճելի՞ն, թե՞ օգտակարը: Ինչևէ, պարզվում է, որ թշնամական պահանջը կարող է լինել թե՛ հաճելի և թե՛ օգտակար:

Հիմա հասկացա՞ք, թե ինչ տեղի ունեցավ. փոխանակ էն գլխից մերժվեր թշնամական պահանջը՝ պահելով ինքնիշխանությունը, կատարվեց հակառակը: Մերժեցին ինքնիշխանությունը՝ թշնամական պահանջը դարձնելով սեփական նախաձեռնություն: Այնուհետև դրան գումարեցին օտարի պահանջի սեփական մեկնաբանությունը: Ու այդ պահանջը վերածեցի ընդունելի երևույթի, ինչն էլ հենց նիկոլական մանիպուլյացիայի մեխանիզմն է: