Երեկ Փաշինյանը կրկին դիմեց իր արդեն կանխատեսելի դարձած գործելակերպին՝ պատերազմի սպառնալիքը դարձնելով ոչ թե պատասխանատվության հարց, այլ կոպիտ քաղաքական գործիք։ Այս անգամ նա ավելի հեռուն գնաց՝ փաստացի զգուշացնելով, ավելի ճիշտ՝ շանտաժի ենթարկելով հայ ժողովրդին, թե եթե ինքը պարտվի առաջիկա ընտրություններում, պատերազմն անխուսափելի կլինի։
Կարելի էր կարծել, որ Փաշինյանի օրոք պատերազմներից, տարիների ձախողումներից, կորուստներից և հիասթափությունից հետո նման հայտարարությունները գոնե կներկայացվեն որոշակի լրջությամբ կամ զսպվածությամբ։ Փոխարենը դրանք հնչում են ավելի ու ավելի հուսահատ, գրեթե մեխանիկական, կարծես նույն միտքը կրկնելը կարող է վերականգնել վաղուց կորցրած վստահությունը։
Հեգնանքով՝ որքան ավելի նա փորձում է այս նարատիվը առաջ տանել, այնքան ավելի այն աշխատում է իր դեմ։ Հայ հասարակությանը պատերազմի մասին հիշեցնելու կարիք չկա․ նրանք դա ապրել են, դրա ցավը կրել են, դրա գինը վճարել են։ Եվ ամեն անգամ, երբ նա բարձրացնում է այդ թեման, դա վախ չի ներշնչում անորոշ ապագայի նկատմամբ․ դա վերակենդանացնում է շատ կոնկրետ հիշողություններ՝ նրա իշխանության տարիներից։ Պատերազմները նրա օրոք հիպոթետիկ չէին՝ դրանք իրական էին, կործանարար և ծանր հետևանքներով։ Այսպիսով, երբ նա խոսում է պատերազմի մասին, մարդիկ չեն պատկերացնում, թե ինչ կարող է լինել առանց նրա․ նրանք հիշում են, թե ինչ եղավ հենց նրա օրոք։

Հետևաբար զարմանալի չէ, որ այս փաստարկը գնալով ավելի դատարկ է հնչում։ Մի ղեկավար, ով ձախողվել է արտաքին քաղաքականության և անվտանգության ոլորտներում, այժմ փորձում է իրեն ներկայացնել որպես խաղաղության միակ երաշխավոր։ Սա կարող էր հեգնական թվալ, եթե այնքան լուրջ չլիներ։ Փաստերը խոսում են իրենց փոխարեն։ Հնարավորությունները բաց թողնվեցին, նախազգուշացումները անտեսվեցին, իսկ առաջարկները՝ օրինակ՝ 2019 թվականի Մինսկի խմբի տարբերակը, ոչ միայն մերժվեցին, այլև թաքցվեցին հանրությունից։

Բայց, թերևս, այս հռետորաբանության ամենամտահոգիչ կողմը ոչ թե դրա ցինիզմն է, այլ դրա բացարձակ անհեթեթությունը։ Փաշինյանը խոսում է այնպես, կարծես ունի պատերազմի ժամանակը կանխատեսելու եզակի կարողություն, կարծես աշխարհաքաղաքական իրողությունները հարմարեցվում են ընտրական արդյունքներին։ Սակայն իրականությունը այլ բան է ցույց տալիս։ 2020 թվականի սեպտեմբերի 21-ին՝ ընդամենը վեց օր առաջ 44-օրյա պատերազմի սկսվելուց, նա ներկայացնում էր Մատենադարանի դահլիճում իր «Հայաստան 2050» տեսլականը՝ լի մեծ հավակնություններով և իրականությունից կտրված լավատեսությամբ։ Ոչ մի բառ, ոչ մի ակնարկ, ոչ մի նշան, որ երկիրը կանգնած է լինելու ժամանակակից պատմության ամենակործանարար պատերազմներից մեկի շեմին։

Այսպիսով, հարցը մնում է․ եթե նա չէր կարող կանխատեսել պատերազմը, որը սկսվելու էր մի քանի օր անց, ապա ինչի՞ հիման վրա է այժմ փորձում պատերազմ կանխագուշակել աշնանը։

Պատերազմի այս շարունակական հիշեցումները ավելի շատ խոսում են ոչ թե Հայաստանի առջև կանգնած վտանգների, այլ այդ հայտարարությունները հնչեցնող անձի անկարողությունների ու ձախողումների մասին։ Դրանք արտացոլում են ոչ թե ռազմավարական ընկալում, այլ քաղաքական անմեղսունակություն, ոչ թե առաջնորդություն, այլ իմպրովիզացիա։ Եվ գուցե ամենից խոսունն այն է, որ այս մոտեցումը թերագնահատում է հենց այն մարդկանց, որոնց փորձում է ազդել՝ ենթադրելով, որ նրանք կմոռանան կամ կանտեսեն այն, ինչ արդեն ապրել են։ Սա, թերևս, ամենավառ ապացույցն է, թե որքան է նա կտրված իրականությունից։

Վարդան Օսկանյան