Իմ զրուցակիցն է «Հայկական սահմանադրական իրավապաշտպան կենտրոն» (ՀՍԻԿ) ՀԿ-ի նախագահ, իրավունքի փորձագետ Գեւորգ Մանուկյանը։

– Վարչապետ Փաշինյանը բազմիցս նշել է, որ Սահմանադրության փոփոխությունը ներքին անհրաժեշտությամբ է պայմանավորված, ոչ թե արտաքին ճնշմամբ, բայց Անկախության հռչակագիրն անվանել է «կոնֆլիկտի հռչակագիր»։ Որքանո՞վ է արդարացված փոփոխությունների անհրաժեշտությունը։

– Ամեն նոր իշխանություն Սահմանադրությունն օգտագործում է միմիայն իր շահերին համապատասխան՝ այնպես, ինչպես իրեն է ձեռնտու։ Մեր Սահմանադրությունն ունի հիմնասյունային արատներ՝ իրավունքի տիրապետության ապահովման, իշխանությունների տարանջատման համակարգի ներդաշնակ կառուցման, դատարանների իրական անկախության, մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգի գիտական հիմնավորվածության եւ միջազգային չափանիշներին համապատասխանության առումով։ ․․․Մեր Սահմանադրությունը պարունակում է «փառաց որոգայթներ»․ այն ցանկացած իշխանության դնում է «փառքի եւ վայելքների» գայթակղության առաջ։ Այս իշխանությունը նույնպես այդ գայթակղությունից չխուսափեց։ Ժողովրդին ծառայելու հայտով եկած ուժը հայտնվեց նույն արատավոր համակարգի մեջ։ Ահա՝ այստեղ պետք է փնտրել «ամենակարողության» միֆի արմատները, երբ ցանկացած որոշում հնարավոր է առաջ տանել ամեն կերպ՝ անօրինական ճանապարհներով։ Ո՞ւմ համար է գաղտնիք, որ Ադրբեջանը պահանջում է Սահմանադրությունից հանել Անկախության հռչակագրին հղումը՝ այնտեղ Լեռնային Ղարաբաղի հիշատակումների պատճառով։ Միաժամանակ ընդգծեմ, որ այս պահին չկա որոշում՝ Անկախության հռչակագիրը Սահմանադրությունից հանելու մասին, քննարկվում է միայն՝ նախաբանում հղումը պահպանե՞լ, թե՞ հանել։

– Իրավական առումով ի՞նչ է նշանակում «հղումը հանել»-ը։

– ՀՀ Սահմանադրության նախաբանում ամրագրված է, որ այն հիմնված է Անկախության հռչակագրի վրա։ Սա նշանակում է, որ հռչակագիրը հանդես է գալիս որպես մեկնաբանող աղբյուր։ Եթե հղումը հանվում է, ապա Անկախության հռչակագիրն այլեւս չի դիտարկվում որպես սահմանադրական մեկնաբանության հիմք, Սահմանադրությունը դառնում է ինքնաբավ փաստաթուղթ՝ առանց այդ պատմաքաղաքական հղման, դատարանները, այդ թվում՝ Սահմանադրական դատարանը, չեն կարող հղվել հռչակագրին՝ սահմանադրական նորմերի իմաստը բացատրելու համար։ Սա ունի կոնկրետ, բայց սահմանափակ իրավական ազդեցություն․ այլեւս հնարավոր չի լինի հիմնավորել, որ Սահմանադրության իմաստը պետք է հասկանալ՝ հաշվի առնելով հռչակագիրը։ Օրինակ՝ տարածքային, ինքնորոշման կամ պետական նպատակների վերաբերյալ հռչակագրի ձեւակերպումները չեն կարող ծառայել որպես իրավական փաստարկ։ Քաղաքական ազդեցությունը եւ հետեւանքները շատ ավելի խորն են։ Նման փոփոխությունը նշանակում է պետության ինքնության վերաձեւակերպում, հեռացում «հռչակագրային գաղափարախոսությունից», արտաքին աշխարհին ուղարկվող ազդակ, որ Հայաստանը հրաժարվում է որոշ պատմական եւ քաղաքական հիմքերից։ Հատկապես՝ Լեռնային Ղարաբաղի հարցի համատեքստում սա ունի զգայուն նշանակություն։ Ամենակարճ ձեւակերպմամբ՝ «հղումը հանել»-ը նշանակում է, որ Անկախության հռչակագիրը դադարում է լինել Սահմանադրության իմաստը բացատրող աղբյուր։ Ես արդեն նշել եմ վտանգները, բայց կրկնեմ առավել հստակ․ թույլ տալ դա անել՝ նշանակում է քանդել պետությունը, խարխլել հիմքերը, ինչից հետո փլուզումը դառնում է անխուսափելի։ Պտուղները դառն են լինելու։

– Երբեւէ իրավապաշտպան կառույցները, դուք բարձրաձայնե՞լ եք այս խնդիրների մասին։

– Այո։ Ժամանակին ՔՀՖ Հայաստանի ազգային պլատֆորմի քարտուղարության ծրագրի շրջանակում, ԵՄ աջակցությամբ, մեր կազմակերպությունը մշակել է համապատասխան հայեցակարգ եւ ներկայացրել կառավարությանը։ Թե ինչու այն անտեսվեց, կարծում եմ՝ արդեն պարզ է․ նույն «փառքի գայթակղությունների» տրամաբանության մեջ։

– ՔՊ-ի նախընտրական ծրագ­րում նշվում է կաթողիկոսին հեռացնելու հանձնառության մասին։

– Թղթի վրա ամեն ինչ կարելի է գրել։ Ես առաջարկում եմ այլ մոտեցում․ Սահմանադրության 18.1 հոդվածը պետք է վերաձեւակերպել այնպես, որ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին ճանաչվի որպես հանրային իրավունքի իրավաբանական անձ՝ պահպանելով նրա բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգեւոր, մշակութային եւ ինքնության պահպանման գործում։ Պետք է սահմանադրորեն արգելել կաթողիկոսական ընտրություններին պետական մարմինների որեւէ միջամտություն կամ ներգործություն՝ այդպիսի արարքը ճանաչելով որպես հայ ժողովրդի եւ նրա ազգային ու հոգեւոր անվտանգության դեմ ուղղված ծանր հանցագործություն։