Պետական հեղաշրջո՞ւմ
Tue, 30 Jun 2026 17:45:19 +0400
Օգտվելով այն հանգամանքից, որ Սահմանադրական դատարանում ընթանում են հունիսի 7-ի ընտրությունների արդյունքների վիճարկման նիստերը, որոշեցի կրկին անդրադառնալ հունիսի 7-ի լույս 8-ի գիշերվա իրադարձություններին, այն է՝ ՀՀ վարչապետի աթոռից կառչած անձի (ենթակաների լուռ մասնակցությամբ) մամուլի ասուլիսին: Այնուամենայնիվ, ի՞նչը ստիպեց իշխող խմբակին՝ քվեարկության ավարտից ընդամենը 5-6 ժամ անց` մեռելային դեմքերով հանդես գալ: Եթե որոշել էր հաղթանակի մասին «ավետել» ՀՀ քաղաքացիներին, ապա դա պետք է կատարվեր ուրախ դեմքով: Եթե մեռելային էին դեմքերը, ապա պետք է ենթադրել, որ գործերը շատ վատ էին: Ու, ըստ այդմ, ի՞նչ հիմքով էր հայտարարվում հաղթանակի մասին:
Եվ քանի որ լրագրողների դիմաց կանգնել էր համարյա ողջ ՔՊ-ական քվազիէլիտան՝ Նիկոլով հանդերձ, ապա ենթադրվում է, որ դրան նախորդել է ծանր քննարկում: Մեռելային այդ «շնորհանդեսին» ՔՊ-ականների ներկայանալը ենթադրել է տալիս, որ ծանր քննարկման արդյունքում բարձրաձայնվելիք հայտարարությունն այդ անձանց կողմից դիտարկվել է որպես խմբակային հանցագործության ակտ: Դա նման էր այն տեսարանին, երբ ծեծ կերած հանցախումբն առկա իրավիճակին ոչ համապատասխան հայտարարում է հակառակորդին հաղթելու մասին:
Ոմանք ասում են, թե դա արվեց այն նպատակով, որպեսզի համապատասխան հրահանգ հղվի ԿԸՀ-ի նախագահ Հովակիմյանին: Բայց այն, ոչ պակաս արդյունավետությամբ, կարող էր արվել նաեւ հեռախոսով, ուրեմն դա չէր նպատակը: Որպես բազմափորձ դիտորդ՝ 2003-ից մինչեւ 2019 թվականը, կարող եմ ենթադրել, որ կեսգիշերային առաջին հաջող հաշվետվություններից հետո պատկերը փոխվել է 180 աստիճանով` յուրաքանչյուր նոր տեղամասից ստացվող տեղեկություններին զուգահեռ: Ու դա նկատելով, նախ ԿԸՀ-ին հրահանգել են կանգնեցնել տեղեկատվության տրամադրումը: Երկրորդ․ որոշել են իրականացնել պետական հեղաշրջում` անբավարար ձայների առկայության պայմաններում հայտարարել հաղթանակի մասին: Իհարկե, անհեթեթ է հնչում գործող իշխանության կողմից իշխանությունը պահելու գործընթացը բնորոշել որպես պետական հեղաշրջում: Բայց անհեթեթ կառավարման պարագայում տեղի ունեցող անհեթեթությունները՝ ինչ էլ դրանք լինեն, բնական են եւ նորմալ:
Քվեարկությունից հետո վերահաշվարկ է կատարվել 2005-ից 637 ընտրատեղամասում կամ 1/3-ում: Ընդ որում, թիվ 6 ԸԸՀ-ն սեփական նախաձեռնությամբ է իրականացրել իր բոլոր 52 ընտրատեղամասերի վերահաշվարկը: Դա առնվազն զարմանալի է՝ ԿԸՀ-ի ենթակայությամբ գործող ԸԸՀ-ն ինչո՞ւ պետք է նման նախաձեռնություն ցուցաբերեր՝ ստուգեր իր արածը: Հատկապես որ վերահաշվարկի արդյունքում չնչին փոփոխություններ եղան ընդհանուր պատկերում: Բայց թիվ 6 ԸԸՀ-ն միակը չէր. նույն մոտեցումն են ցուցաբերել թիվ 1, 2, 4, 5 եւ 8 ԸԸՀ-ները, եւ նույն պատկերն է գրանցվել նաեւ այնտեղ: Այսինքն, 637-ից 268 ընտրատեղամասում ամեն ինչ եղել է օրինական: Կարծում եմ, դա կատարվել է, որպեսզի ցույց տրվի, թե որքան մաքուր է աշխատել ընտրական ողջ համակարգը: Այնինչ, ինչպես պարզվել է ընդդիմադիր քաղաքական ուժերի կողմից առաջարկված՝ այլ ԸՀՀ-ների ընտրատեղամասերի վերահաշվարկից, պատկերը վերին աստիճանի տխուր էր:
Իսկ ո՞րն է քվեարկության ավարտից հետո ընդդիմադիրների ձերբակալությունները շարունակելու իմաստը: Նախորդի նման, այս գործընթացը եւս հակատրամաբանական է թվում: Չնայած հնարավոր է այսպիսի հիմնավորմամբ` պայմանավորված է հարեւան երկրի բռնապետի ազդեցությամբ: Նա հենց այդպես վարվեց՝ փորձելով (եւ հաջողության հասնելով) մինչեւ վերջ խեղճացնել երբեմնի «դուխով» Նիկոլին: Եվ նույնն էլ ցանկանում է անել ինքը: Որպեսզի արդեն լրիվ խեղճացված հանրությամբ անցկացնի նոր ընտրություններ՝ եթե նման բան որոշի ՍԴ-ն՝ պաշտպանելով ընդդիմության բողոքը: Դա կարող է նաեւ պահանջել ԵՄ-ն՝ դիտարկելով իրավիճակը եւ փորձելով խոչընդոտել ավելի ահավոր պայթյունը: Հիշենք, որ 2003-ի կեղծված նախագահական ընտրություններից հետո ծայր առած բողոքների արդյունքում այն ժամանակվա ՍԴ-ն որոշեց մեկ տարի անց անցկացնել վստահության հանրաքվե: Ինչը կյանքի չկոչվեց:
Ներկայացվածը, իհարկե, վարկած է: Եվ իրականությունը կպարզվի իշխանափոխությունից հետո: Ինչը, կարծում եմ, շատ չի ուշանա, որովհետեւ, նախ, այսպիսի աննորմալ ընտրություններ անցկացվել են միայն նախորդ դարի 90-ականներին: Իսկ նորմալը տեսած մարդիկ չեն ցանկանա վերադառնալ նախկին աննորմալին: Հատկապես որ աստիճանաբար հաղթահարվում են 44-օրյա պատերազմի խայտառակ պարտությամբ պայմանավորված հոգեբանական շոկն ու ապատիան: