Թվային ինքնասպանությո՞ւն. ինչպես Հայաստանն իր կիբեռտարածքը բացեց Ադրբեջանի առաջ

Թվային ինքնասպանությո՞ւն. ինչպես Հայաստանն իր կիբեռտարածքը բացեց Ադրբեջանի առաջ

Tue, 04 Aug 2026 17:45:38 +0400


Հունիսի 22-ին ինտերնետային օպերատոր Telecom Armenia-ի եւ ադրբեջանական Azertelecom ընկերության միջեւ ստորագրված համաձայնագիրը, որը պաշտոնական մեկնաբանություններով ներկայացվում է որպես «արտաքին կապերի դիվերսիֆիկացիա», իրականում Հայաստանի ազգային անվտանգության ճարտարապետության մեջ թույլ տրված լրջագույն, գուցեեւ՝ ճակատագրական սխալ է։ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունների կարգավորման քողի տակ Երեւանը փաստացի օրինականացնում է ռազմավարական հակառակորդի ներկայությունն իր կիբեռտարածքում՝ հանձնելով իր թվային ինքնիշխանության բանալիները։ Պաշտոնական տրամաբանությունն այն է, որ Ռուսաստանից կախվածությունը նվազեցնելու համար անհրաժեշտ են այլընտրանքային ուղիներ, սակայն կիբեռանվտանգության տեսանկյունից սա ոչ թե դիվերսիֆիկացիա է, այլ՝ թվային ինքնասպանություն, քանի որ Բաքվին տրամադրվում է միջազգային ինտերնետային տրաֆիկի մոնիթորինգի եւ կառավարման եզակի տեխնիկական հնարավորություն։

Անկասկած, ադրբեջանական հատուկ եւ ռազմական ծառայություններն անմիջապես կօգտվեն այս հնարավորությունից՝ իրենց ցանցերում ներդնելով տվյալների խոր վերլուծության (Deep Packet Inspection, DPI) համակարգեր։ Թեեւ ժամանակակից ինտերնետային հաղորդակցությունների մեծ մասը գաղտնագրված է, DPI համակարգերը թույլ են տալիս վերլուծել ոչ թե բուն հաղորդագրության բովանդակությունը, այլ՝ մետատվյալները, որոնք ավելի քան բավարար են՝ ռազմավարական պատկերը վերականգնելու համար։ Այս տվյալները հստակ ցույց են տալիս, թե ով, երբ, ինչ հաճախականությամբ եւ ում հետ է կապ հաստատում։ Ադրբեջանի ռազմական հետախուզության համար սա նշանակում է հեշտությամբ հասանելի, իրական ժամանակում վերահսկվող քարտեզի ստեղծում, որտեղ նրանք կարող են հստակ տեսնել Հայաստանի պաշտպանության նախարարության, Զինված ուժերի ստորաբաժանումների, պետական կարեւոր ենթակառուցվածքների եւ արտակարգ իրավիճակների մարմինների կապի ուղիները, ակտիվության ժամերը եւ տվյալների հոսքերի ցանկացած անոմալիա, ինչը ռազմական հետախուզության համար իսկական «ոսկե հանք» է։

Այս քայլի ամենասարսափելի հետեւանքները դրսեւորվելու են զինված հակամարտության հնարավոր սրման առաջին իսկ ժամերին։ Եթե նախկինում Հայաստանի ինտերնետային մեկուսացումը պահանջում էր ֆիզիկական միջամտություն, ապա այժմ Բաքուն ստանում է վիրտուալ անջատման լծակ։ Օրինակ, ցանկացած դեպքում Ադրբեջանը մասնակիորեն կարող է ֆիզիկապես եւ տեխնիկապես մեկուսացնել Երեւանը համաշխարհային ինտերնետային կապից՝ պարզապես արգելափակելով տրաֆիկի փոխանցումն իր տարածքով անցնող հանգույցներով, ինչպես նաեւ ընտրողաբար խափանել ներպետական կապը՝ արգելափակելով պետական եւ ռազմական ենթակառուցվածքների հասցեները։

Փաստորեն, ՀՀ իշխանությունները կամավոր կերպով Իլհամ Ալիեւին են հանձնել մեր՝ ՀՀ քաղաքացիներիս նկատմամբ օրինական լրտեսության գործիք, ինչպես նաեւ՝ մեզ արտաքին աշխարհի հետ հաղորդակցությունից զրկելու հնարավորություն։ Telecom Armenia-ի եւ Azertelecom-ի այս համաձայնագիրը ոչ թե կապի որակի բարելավման, այլ Հայաստանի թվային եւ, հետեւաբար, նաեւ ֆիզիկական անվտանգության հանձնման ակտ է, քանի որ 21-րդ դարում ինտերնետային ենթակառուցվածքների նկատմամբ վերահսկողությունը կորցնելը նշանակում է պարտվել դեռեւս մինչեւ առաջին փամփուշտի արձակումը։

Գրիգոր Լալայան

© 2026 Secure News Portal

Source: Hraparak

Hraparak.am

Recent Posts

Նիկոլին այլևս իր ընտրողները չեն հետաքրքրում

Նիկոլին այլևս իր ընտրողները չեն հետաքրքրում Fri, 20 Nov 2026 00:15:06 +0400 Շատ ընդդիմադիրներ կարծում…

6 ժամ ago

Նախ վերացրեք քաղաքական հետապնդումների գործիքները, հետո խոսեք հանրաքվեից. փաստաբան

Նախ վերացրեք քաղաքական հետապնդումների գործիքները, հետո խոսեք հանրաքվեից. փաստաբան Fri, 20 Nov 2026 00:05:57 +0400…

6 ժամ ago

Մրայա Քերին քննադատության է արժանացել Բրազիլիայում ունեցած տարօրինակ ելույթից հետո

Մրայա Քերին քննադատության է արժանացել Բրազիլիայում ունեցած տարօրինակ ելույթից հետո Thu, 19 Nov 2026 23:45:44…

6 ժամ ago

Մարսի վրա տարօրինակ գոյացություններ են հայտնաբերվել

Մարսի վրա տարօրինակ գոյացություններ են հայտնաբերվել Thu, 19 Nov 2026 23:30:11 +0400 Գիտնականները Մարս մոլորակի…

7 ժամ ago

Հայտարարի՛ր՝ հրաժարական եմ տալիս, թող ինձանից հետո փոխվի Սահմանադրությունը

Հայտարարի՛ր՝ հրաժարական եմ տալիս, թող ինձանից հետո փոխվի Սահմանադրությունը Thu, 19 Nov 2026 23:25:54 +0400…

7 ժամ ago

Տիմատին գնել է բացառիկ Ferrari F50 մեքենա

Տիմատին գնել է բացառիկ Ferrari F50 մեքենա Thu, 19 Nov 2026 23:23:06 +0400 43-ամյա ռեփեր…

7 ժամ ago