Գիտեինք, որ Փաշինյան Նիկոլի վարչապետության ընթացքում կորցրել ենք բազմահազար երիտասարդ կյանքեր: Կորցրել ենք Արցախն ու հայաստանյան տարածքներ: Սակայն ստացել ենք անվտանգության սպառնալիքներ: Որ մեր կյանքը թանկացել է՝ անգամ կրկնակի: Բայց չգիտեինք, որ երևանցիներս վերջին ութ տարում առնվազն կրկնակի հարստացել ենք: Ինչի մասի իմացանք կառավարության նիստում վարչապետի պաշտոնը զբաղեցնողի ելույթից: Դա տեղի է ունեցել մեր տան կամ սեփականաշնորհված բնակարանի շուկայական արժեքի բարձրացման շնորհիվ: Այն գումարի տեսք կստանա՝ եթե մենք վաճառենք կամ բանկում գրավադրենք մեր տունը կամ բնակարանը՝ ինչ-որ գործ դնելու նպատակով:

Որպես ժամանակին տնտեսական ոլորտի լրագրող՝ «Հրապարակ»-ի ընթերցողներին խորհուրդ կտայի չհետևել Փաշինյանի խորհրդին: Որովհետև գործարար անհաջողության դեպքում դուք կզրկվեք ձեր կացարանից: Իսկ նորն այլևս գնել չեք կարողանա, քանի որ դրանք արդեն թանկացած կլինեն ավելի քան կրկնակի: Չեք կարողանալու նաև վարձով ապրել, քանի որ թանկացել և շարունակում են թանկանալ նաև վարձով բնակարանների գները: Ու կմնաք փողոցում, իսկ դիմացը ձմեռ է:

Որպես տեղեկանք. սկսնակ գործարարների (ստարտափների) հաջողության միջազգային միջին ցուցանիշը կազմում է ընդամենը մոտ 10%: Ցուցանիշը արձանագրվել է Harvard Business School-ի և Startup Genome-ի բազմամյա հետազոտությունների համաձայն։ Սա նշանակում է, որ յուրաքանչյուր 10 սկսնակ բիզնեսից 9-ը (90%-ը) ձախողվում է գործունեության առաջին 5-10 տարիների ընթացքում։ Նույն օրինաչափությունն էլ առկա է Հայաստանում:
Ի դեպ, հիշենք, որ 2018-ի իշխանափոխությունից հետո մինչ այդ մեզ խոստացված ֆինանսական օգուտները վերածվեցին խնդիրների: Օրինակ՝ մայրաքաղաքի «կարմիր գծերի» պատմությունը. իբրև թե քաղաքի երթևեկությունը բեռնաթափելու նպատակով մտցված նորարությունն իր մեծությամբ դարձավ անմարդկային հարկատեսակ. վճարը թանկացավ նախկինում եղածից ավելի քան տասն անգամ: Իսկ երթևեկությունը, բնականաբար, չկարգավորվեց: Քանի որ նպատակը դա չէր, այլ մեքենա ունեցողներից, այսպես ասած, օրինական կարգով փող կորզելը: Ավելի քան երեք անգամ աճեց նաև անշարժ գույքի հարկը:

Բայց ամենանորարականը Երևանում աղբահանության վճարը բնակմակերեսի չափով հաշվարկելն էր: Առաջին հայացքից դա անտրամաբանական մեխանիզմ է. ի՞նչ կապ ունի աղբը կամ դրա ծավալը (որքան մեծ է ծավալը, այնքան մեծ են համայնքային իշխանության ծախսերը) բնակմակերեսի հետ: Բայց դա միայն առաջին հայացքից է անտրամաբանական: Իսկ եթե ենթադրենք, որ դա արվել է, որպեսզի «բեռնաթափեն» բնակմակերեսները, ապա ամեն ինչ կընկնի իր տեղը: Որպեսզի ստուգեմ այդ վարկածի ճշմարտացիությունը, ԱԲ-ն հարց ուղղեցի, թե որքան է Երևանում այն բնակարանների քանակը, որում ապրում են տարեց թոշակառուներ: Նկատի ունենալով, որ նրանց երեխաները վաղուց բնակություն են հաստատել Ռուսաստանում և այլ երկրներում:

ԱԲ-ն պատասխանեց, որ զուտ Երևանի առումով նման տվյալներ հրապարակված չէն: Բայց առկա են ընդհանուր հանրապետական տվյալներ, և երևանյանը ստանալու համար անհրաժեշտ է հատուկ ծրագրերով (SPSS, Stata) կատարել համապատասխան գործողություններ: Չնայած սոցհարցումների վերլուծությունների համար ժամանակին օգտագործել եմ SPSS-ը, սակայն մի հոդված գրելու համար դրա ո՛չ ժամանակն ունեի և ո՛չ էլ ցանկություն: Հետո ավելացրեց, որ սոցապը վարում է նպաստառուների, սոցիալական աջակցություն ստացողների կամ խնամքի կարիք ունեցող միայնակ տարեցների էլեկտրոնային շտեմարանները: Եվ առաջարկեց կազմել նախարարությանն ուղղված հարցման տեքստը: Բայց մերժում ստանալով (պատասխանին սպասելը երկար կտևեր)՝ ներկայացրեց հանրապետական մոտավոր տվյալները:

Ըստ այդմ, Հայաստանում կա շուրջ 750,000–800,000 տնային տնտեսություն։ Բոլոր տնային տնտեսությունների մոտ 30-32%-ը կազմված է ընդամենը 1 կամ 2 անձից: Այդ խմբի մեջ հատուկ կշիռ ունեն այն տնային տնտեսությունները, որոնցում ապրում են բացառապես 65 տարեկանից բարձր անձինք (միայնակ կամ ամուսնական զույգեր)։ Հանրապետության մասշտաբով դրանց թիվը գնահատվում է մոտ 75,000–80,000 տնային տնտեսություն։ Եվ եթե հանրապետական թիվը պարզապես բաժանենք 2-ի՝ կստանանք 35,000 – 40,000 բնակարան/տնային տնտեսություն: Բաժանում ենք երկուսի՝ հաշվի առնելով, որ չնայած Երևանը կազմում է բնակչության 1/3-րդ մասը, սակայն միայնակ տարեցներն ավելի շատ են հենց Երևանում: Ինչին, ի դեպ, ԱԲ-ն համաձայնվեց:

Իսկ հիմա, հարգելի՛ ընթերցողներ, պատկերացրեք, թե որքան գումար կներառվի անշարժ գույքի երկրորդային շուկայում, եթե այդ բնակարաններն աստիճանաբար վաճառվեն: Ու երկու-երեք սենյականոց բնակարաններից միայնակ տարեցները տեղափոխվեն մեկ սենյականոց բնակարաններ: Մարդկանց մոտ կմնա գումար, որով իրենք կարող են ապրել: Ու դրանով, բնական է, կընկնի ճնշումը սոցապ ծառայության վրա: Գումարած գործարքներից (վաճառքից ու եկամուտներից) պետությանը հասանելիք հարկերը: Ու հենց այդ պատճառով էլ գործող իշխանության կողմից գործարկվեց առաջին հայացքից անտրամաբանական թվացող մեխանիզմը: Ու վարչապետն էլ կառավարության նիստում խոսում է մադկանց կրկնակի հարստացումից՝ իրականում նկատի ունենալով ուրիշ բան: Այնպես որ, երբ ինչ-որ անհասկանալի երևույթ է գործարկվում իշխանության կողմից, պետք է փորձել պարզել, թե դա ինչ է տալիս իշխանությանը: Կամ, ավելի ճիշտ, ինչքան է տալիս իշխանությանը: Ու այդ դեպքում հասկանալի կլինի, որ երբեմն անտրամաբանական թվացող երևույթը հեչ էլ այդպիսին չէ: