Հոկտեմբերի 15-ի մեդիա-օրակարգի շեշտադրումը COP17-ի մեկնարկն էր։ Երևան են ժամանել պետությունների ղեկավարներ և ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը։ Քաղաքում եղել են երթևեկության և անվտանգության հատուկ ռեժիմներ։ Ներքաղաքական օրակարգում ամենաշատ արձագանքն է ստացել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունը, որ նա խնդիր է դրել մինչև 2031 թվականը ստորագրել և վավերացնել Ադրբեջանի հետ խաղաղության համաձայնագիրը, ինչպես նաև անկլավների և Արծվաշենի մասին նրա արտահայտությունները։ Ուշադրության կենտրոնում էին նաև ԵԱՀԿ գործող նախագահ Իգնասիո Կասիսի այցը և Գագիկ Ծառուկյանի գործով դատավարության մեկնարկը։ Օրվա ընթացքում հայկական մամուլի հրապարակած ավելի, քան 2,987 նյութն ուսումնասիրվել է մեդիա մոնիտորինգ հարթակի վերլուծական գործիքակազմով։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. COP17-ի մեկնարկը և առաջնորդների ժամանումը Երևան — 236 հիշատակում

Փաստեր. Երևանում մեկնարկել են ՄԱԿ-ի Կենսաբանական բազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի (COP17) նախնական միջոցառումները։ Հոկտեմբերի 16-ին կանցկացվի Կենսաբազմազանության առաջնորդների գագաթնաժողովը, իսկ պաշտոնական նիստերն ու հիմնական ծրագիրը կանցկացվեն հոկտեմբերի 19–30-ը։ Լրատվամիջոցների տվյալներով՝ Հայաստան է ժամանել ավելի քան 15,000 հյուր։ Երևան են ժամանել Ղազախստանի նախագահ Կասիմ-Ժոմարտ Տոկաևը, Ղրղզստանի նախագահ Սադիր Ժապարովը, Տաջիկստանի նախագահը, Վրաստանի վարչապետ Իրակլի Կոբախիձեն և Զանզիբարի նախագահը։ Վարչապետ Փաշինյանն ընդունել է նաև Ֆրանկոֆոնիայի միջազգային կազմակերպության գլխավոր քարտուղարին։ ՇՄ նախարար, COP17-ի նախագահ Համբարձում Մաթևոսյանի խոսքով՝ Հայաստանը ներկայացրել է կենսաբազմազանության պահպանությանն ուղղված չորս հատուկ առաջարկ, այդ թվում՝ լեռնային էկոհամակարգերի պահպանության վերաբերյալ։ Կառավարության ճեպազրույցում Փաշինյանը հայտնել է, որ Թուրքիան COP17-ին կմասնակցի նախարարական մակարդակով, իսկ Ադրբեջանի մասնակցության մասին իրեն հաստատում չի հասել։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրահոսում մեծ տեղ են զբաղեցրել փակ փողոցները, խցանումները, «Մերիդիան» համալիրի շուրջ հոկտեմբերի 16–30-ը դրոնների թռիչքի արգելքը և Կառավարության շենքի մոտ Արցախից տեղահանվածների բողոքի ակցիան։ Ակցիայի մասնակիցները պահանջել են ազատ արձակել Բաքվում պահվող հայ գերիներին, իսկ բնապահպանները պատվիրակների ուշադրությունն են հրավիրել Ամուլսարի խնդրի վրա։

Հակասող նարատիվներ.

• Իշխանական. Փաշինյանի խոսքով՝ COP17-ը կարևոր ներդրում է Հայաստանի համար, և կառավարությունը կոռուպցիոն ռիսկերը կառավարելու համար ստեղծել է ընթացակարգեր ՄԱԿ-ի ընթացակարգերի շրջանակում։ «Ծախսված ամեն լումա մտնելու է ՀՀ քաղաքացիների գրպանը և վերադառնալու է պետբյուջե»,- ասել է նա։
• Ընդդիմադիր և քաղաքացիական. Ընդդիմությունը շարունակում է քննադատել համաժողովի կազմակերպման ծախսերը, իսկ բողոքի ակցիայի մասնակիցները համաժողովի առիթով պահանջել են ազատ արձակել հայ գերիներին և ապահովել արցախցիների վերադարձը։

2. Փաշինյանը՝ խաղաղության համաձայնագիրը մինչև 2031 թվականը ստորագրելու, անկլավների և Արծվաշենի մասին — 140 հիշատակում

Փաստեր. Կառավարության նիստից հետո ճեպազրույցում Փաշինյանը հայտարարել է, որ իր առաջիկա ամենակարևոր անելիքը Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումն ու վավերացումն է։ «Ես ինձ համար նման խնդիր եմ դրել՝ կոնկրետ ժամանակացույցը՝ մինչև 2031 թիվը հասնել այդ խնդրի լուծմանը»,- ասել է նա՝ նշելով, որ 2031-ին ավարտվում է իր մանդատը։ Անդրադառնալով անկլավներին՝ վարչապետն ասել է, որ եթե Արծվաշենի և Հայաստանի միջև ադրբեջանական տարածք կա, ապա բնակավայրը «պետք է տեղաշարժել, մի քիչ աջ կամ մի քիչ ձախ», որպեսզի արանքում տարածք չմնա։ Նա հաստատել է, որ Թուրքմենստանում Ալիևի հետ քննարկվել է անկլավների թեման։ ԱԳՄԱ նախարար Արարատ Միրզոյանը նույն օրը հայտարարել է, որ տարածքների հնարավոր փոխանակումը «համաժողովրդական քվեարկություն ենթադրող հարց է», և «դրանից հնարավոր չէ խուսափել»։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Վերնագրերում գերակշռել են «մինչև 2031 թվականը» ձևակերպումը և Արծվաշենը «տեղաշարժելու» մասին արտահայտությունը։ Լայն տարածում է ստացել նաև Միրզոյանի պարզաբանումը հանրաքվեի վերաբերյալ։

Հակասող նարատիվներ.

• Իշխանական. Խաղաղության համաձայնագրի ստորագրումն ու վավերացումը առաջնահերթություն են, իսկ անկլավների հարցը պետք է լուծվի տարածքների փոխանակմամբ կամ այլ տարբերակներով, որոնք պահանջելու են հանրաքվե։
• Քննադատական. Թագուհի Ղազարյանը հայտարարությունը մեկնաբանել է՝ որպես «Արծվաշենը՝ Ադրբեջանին, 3 անկլավ՝ ՀՀ-ին» տարբերակ։ Քննադատական հրապարակումներում հնչել են նաև «Փաստորեն՝ հայրենիքը չի զիջվում, այլ փոխանակվում է» և «Արծվաշենը տեղից մի՛ շարժիր» ձևակերպումները, մեկ այլ վերլուծությամբ էլ պնդում կա, թե Փաշինյանին ինքն է ձեռնտու համաձայնագրի ուշ ստորագրումը։

3. ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը Երևանում — 136 հիշատակում

Փաստեր. ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Անտոնիու Գուտերեշը ժամանել է Հայաստան՝ COP17-ի շրջանակում առաջնորդների գագաթնաժողովին մասնակցելու համար։ Փաշինյանը նրան հյուրընկալել է Կառավարությունում և նշել, որ նա ՄԱԿ-ի երկրորդ գլխավոր քարտուղարն է, որ այցելում է Հայաստան։ Գուտերեշն այցելել է նաև Մատենադարան։ Համատեղ ասուլիսում Բաքվում պահվող հայ գերիների մասին հարցին նա պատասխանել է, որ «խաղաղության համաձայնագրի մեծ աջակից» է և կոչ է անում բոլոր կողմերին հնարավորինս արագ իրագործել համաձայնագրի բոլոր դրույթները, «որը ներառում է նաև կալանավորված անձանց հարցը»։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լայն տարածում են ստացել Գուտերեշի խոսքերը, որ Հայաստանը «ցուցաբերել է արտակարգ դիվանագիտական կարողություն», և գերիների հարցում նրա «անկեղծ ցավում եմ» արտահայտությունը։

Հակասող նարատիվներ.

• Պաշտոնական. Այցը ներկայացվել է՝ որպես Հայաստանի միջազգային դերի և խաղաղության գործընթացի ճանաչում։
• Քննադատական. Որոշ լրատվամիջոցներ գրել են, որ Գուտերեշը «խուսափել է» Բաքվին ուղղակի կոչ անելուց, և հարցրել են, թե ինչու է ՄԱԿ-ը «աչք փակում» Բաքվի գործողությունների վրա։

4. ԵԱՀԿ գործող նախագահ Իգնասիո Կասիսի այցը — 96 հիշատակում

Փաստեր. ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Շվեյցարիայի արտաքին գործերի դաշնային դեպարտամենտի ղեկավար Իգնասիո Կասիսը Երևանում հանդիպել է Միրզոյանի և Փաշինյանի հետ։ Համատեղ ասուլիսում նա ասել է, որ Շվեյցարիան պատրաստ է աջակցել խաղաղության համաձայնագրի ստորագրման գործընթացին, «եթե երկու կողմերը դա ուզեն»։ Կասիսը ողջունել է համաձայնագրի նախաստորագրմամբ ստեղծված դինամիկան, սակայն նշել է, որ մարտահրավերները մնում են, մասնավորապես մարդասիրական հարցերում։ Միրզոյանը հայտարարել է, որ Հայաստանում փոխվում են ԵԱՀԿ-ի նկատմամբ նախկինում ձևավորված ընկալումներն ու ակնկալիքները։ Նա նաև ասել է, որ հայ-թուրքական սահմանը կարող է բացվել ավելի շուտ, քան կողմերը կհամաձայնեցնեն նոր բանագնացների նշանակումը։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրահոսում ընդգծվել են Կասիսի «խաղաղությունն արդեն փաստ է» և «մարդասիրական մարտահրավերները մնում են» ձևակերպումները, ինչպես նաև նույն օրը Բաքվում Իլհամ Ալիևի հայտարարությունը, թե ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը «ձևական բնույթ էր կրում»։

5. Գագիկ Ծառուկյանի գործով դատավարության մեկնարկը — 84 հիշատակում

Փաստեր. Երևանի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության քրեական դատարանի «Ավան» նստավայրում դատավոր Մանվել Շահվերդյանի նախագահությամբ մեկնարկել է ԲՀԿ առաջնորդ Գագիկ Ծառուկյանի և ևս 8 մեղադրյալի գործով դատավարությունը։ Նիստը սկսվել է մոտ մեկ ժամ ուշացումով։ Մեղադրողը միջնորդել է Ծառուկյանի պաշտպան Երեմ Սարգսյանին հեռացնել վարույթից, սակայն դատարանը դրա հիմքեր չի տեսել։ Դատարանը չի անդրադարձել Ծառուկյանի խափանման միջոցին՝ նշելով, որ դրա ժամկետին դեռ 20 օր կա։ Քննչական կոմիտեի պնդմամբ՝ Ծառուկյանը կազմակերպել և ղեկավարել է հանցավոր խումբ, որն իրանցի գործընկերների հետ գործարքների շրջանակում կատարել է առանձնապես խոշոր չափերի խարդախություն և փողերի լվացում։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրահոսում ամենաշատ վերահրապարակվել է Ծառուկյանի հայտարարությունը դատարանում. «Շինծու, սարքած գործ է, ես արդար եմ 100 տոկոս»։ Ուշադրության են արժանացել նաև դատարանի դիմաց աջակիցների հավաքը և Երևանում փակցված պաստառները՝ ի պաշտպանություն նրա։

Հակասող նարատիվներ.

• Մեղադրանք. Ծառուկյանի գլխավորած խումբն իրանական ընկերություններից խարդախությամբ հափշտակել է գույք և օրինականացրել հանցավոր եկամուտներ։
• Պաշտպանություն. Մեղադրական եզրակացությունը չի համապատասխանում օրենքին և չի ներառում արդարացնող ապացույցները. պաշտպանության պնդմամբ՝ ոչ թե Ծառուկյանն է հափշտակել, այլ իրանցի գործընկերներն են նրանից հափշտակել առնվազն 14.5 մլն դոլար։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՅՈՒԶՄԵՅՔԵՐՆԵՐԸ

1. Նիկոլ Փաշինյան (վարչապետ) — խնդիր է դրել մինչև 2031 թվականը վավերացնել խաղաղության համաձայնագիրը, խոսել է անկլավների և Արծվաշենի մասին, ընդունել է Գուտերեշին, Կասիսին և Ֆրանկոֆոնիայի գլխավոր քարտուղարին, ստորագրել է «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի հետ աշխատանքային խումբ ստեղծելու որոշումը։
2. Անտոնիու Գուտերեշ (ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար) — ժամանել է Երևան COP17-ի առաջնորդների գագաթնաժողովի համար, հանդիպել է վարչապետի հետ և խոսել է խաղաղության համաձայնագրի ու կալանավորների հարցի մասին։
3. Արարատ Միրզոյան (ԱԳՄԱ նախարար) — հայտարարել է, որ տարածքների փոխանակումը կպահանջի հանրաքվե, և որ հայ-թուրքական սահմանը կարող է բացվել ավելի շուտ, քան կնշանակվեն նոր բանագնացներ։
4. Գագիկ Ծառուկյան (ԲՀԿ առաջնորդ) — մեկնարկել է նրա գործով դատավարությունը, որտեղ նա մեղադրանքը անվանել է «շինծու»։
5. Իլհամ Ալիև (Ադրբեջանի նախագահ) — Բաքվում հյուրընկալել է ԱՓՎՄՀ գագաթնաժողովը, հանդիպել է Թուրքիայի ԱԳ նախարար Հաքան Ֆիդանի և Սերգեյ Լավրովի հետ, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի մասին նրա արտահայտությունը շրջանառվել է Կասիսի այցի ֆոնին։

ԿԱՐԵՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԹՈՓՈՒՄ ՉԵՆ

• Ալիևը՝ Հայաստանի նախկին ղեկավարների մասին. Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը Բաքվում՝ Ասիայում փոխգործակցության և վստահության միջոցների համաժողովի (ԱՓՎՄՀ) 7-րդ գագաթնաժողովում, հայտարարել է, որ Հայաստանի բոլոր երեք նախկին նախագահներն ու նրանց կողմնակիցները «ռազմական հանցագործներ» են և «մինչ օրս արժանի պատիժ չեն կրել»։ Նա հիշեցրել է նաև Հայաստանի գործող վարչապետի «Ղարաբաղը Հայաստան է, և վերջ» հայտարարությունը, իսկ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբն անվանել է «կեղծիք»։
• ՀԷՑ. Կառավարությունը «Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր» ՓԲԸ-ի 100% բաժնետոմսերը ճանաչել է հանրային գերակա շահ։ Փաշինյանի խոսքով՝ «հասել ենք մեր գլխավոր հանգրվանին»։ Դավիթ Խուդաթյանի խոսքով՝ սեփականատերերին վճարվելիք գինը կորոշվի գնահատմամբ, և նրանք իրավունք ունեն պատվիրել սեփական գնահատում։
• Երկաթուղի. Փաշինյանը ստորագրել է «Ռուսական երկաթուղիներ»-ի հետ աշխատանքային խումբ ստեղծելու որոշումը, որը եռամսյա ժամկետում պետք է գտնի «Հարավկովկասյան երկաթուղու» կոնցեսիոն կառավարման խնդիրների լուծումները։ Վարչապետի խոսքով՝ «մենք ի բնե ռուսական կոնցեսիայի հետ խնդիր չունենք, մեր խնդիրն այն է, որ մեր երկաթուղին լինի մրցունակ»։
• Ռուբինյանը՝ Հռոմում. ԱԺ նախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանների նախագահների համաժողովի շրջանակում հանդիպել է Ֆրանսիայի, Լիտվայի և Լյուքսեմբուրգի խորհրդարանների ղեկավարների հետ։
• Փեզեշքիան. Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանը հոկտեմբերի 16-ին կարճատև այցով կժամանի Հայաստան՝ մասնակցելու COP17-ին։
• Լավրով. ՌԴ ԱԳ նախարարը Բաքվում հայտարարել է, որ Ռուսաստանը «Թրամփի ուղի» նախագծին մասնակցելու դիմում չի ստացել, և առաջարկել է «3+3» ձևաչափի հաջորդ հանդիպումն անցկացնել Ադրբեջանում։
• «Զվարթնոց». Կառավարության որոշմամբ՝ օդանավակայանում ժամանակավոր վերահսկողություն կիրականացվի, որպեսզի Բունդիբուգյո (էբոլա) վիրուսը չներթափանցի Հայաստան։
• Սիսիան. Ոստիկանությունը ձերբակալել է 44-ամյա տղամարդու՝ անչափահաս դստեր նկատմամբ բռնության կասկածանքով. նախաձեռնվել է քրեական վարույթ։
• Վարչապետի մրցանակները. Կառավարությունը կարգ է սահմանում վարչապետի ստացած դրամական մրցանակների, այդ թվում՝ «Զայեդ» մրցանակի 500,000 դոլարի և Հեսսենի խաղաղության մրցանակի 25,000 եվրոյի բյուջետավորման համար։

ԱՅԼ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

• Ծանրորդ Նարեկ Գրիգորյանը դարձել է Եվրոպայի չեմպիոն՝ սահմանելով ռեկորդ, իսկ Ալեքսանդրա Գրիգորյանը նվաճել է մինչև 23 տարեկանների Եվրոպայի առաջնության ոսկին։
• Ըմբիշ Արամայիս Հարությունյանը հաղթել է ադրբեջանցի մրցակցին և կպայքարի աշխարհի առաջնության բրոնզե մեդալի համար։
• Criterion ընկերությունը կթողարկի Փարաջանովի և Տրյուֆոյի ֆիլմերի 4K տարբերակները։
• Պլասիդո Դոմինգոն Երևանում Գեղամ Գրիգորյանի մասին ասել է. «Հրաշալի երգիչ էր ու իմ լավ բարեկամը»։