Ֆրանսահայ հետազոտող, տնտեսագիտության դոկտոր, Հայ դատի հանձնախմբի Նիցցայի մասնաճյուղի համանախագահ Անկինե Հովհաննիսյանն օրերս ելույթ է ունեցել Նիցցայում՝ ի պաշտպանության Բաքվում գտնվող հայ գերիների, կոչ անելով ֆրանսիացի պաշտոնյաներին, քաղաքական գործիչներին, գործուն քայլեր ձեռնարկել մեր հայրենակիցների ազատ արձակման համար։ Ելույթը հուզիչ է եւ ազդեցիկ, այն ամբողջությամբ ներկայացնում ենք ձեր ուշադրությանը։

«Պարոն քաղաքապետ, հարգելի ընտրված պաշտոնյաներ, սիրելի՛ բարեկամներ,
Բաքվում դատավարություն տեղի ունեցավ։
Կային դատավորներ, դատախազ, տեսախցիկներ, վճիռ։ Բայց պաշտպանություն երբեք չեղավ։ Անցյալ փետրվարի 5-ին Արցախի հինգ նախկին ղեկավարներ դատապարտվեցին ցմահ բանտարկության։ Մյուսները՝ 15-20 տարվա ազատազրկման։
Այդ դատական նիստերի դահլիճում ոչ ոք չկարողացավ ազատորեն պաշտպանել նրանց։
Ուստի թույլ տվեք այսօր դա անել այստեղ։ Ոչ թե դատարանի առջև, այլ ձեր առջև։
Դուք կլինեք երդվյալ ատենակալները։ Եվ այն վճիռը, որը ես խնդրում եմ ձեզ կայացնել, նրանց մասին չէ։ Այն վերաբերում է նրան, թե մենք ինչ պատրաստ ենք անել նրանց համար։ Յուրաքանչյուր պաշտպանական ճառ սկսվում է բառերից։ Որովհետև բառերով են դատապարտում։ Մեզ ասում են՝ «բանտարկյալներ»։ Նրանք պատանդներ են։
Բաքվում 24 հայ կար։ Նրանցից 4-ը ազատ արձակվեցին։ 20-ը դեռևս ճաղերի հետևում են՝ մի վարչակարգի ձեռքում, որը պատանդ վերցնելը դարձրել է կառավարման մեթոդ և դիվանագիտական փոխանակման միջոց։
Մեզ ասում են՝ «դատավարություն»։ Սա մի ժողովրդի դատավարությունն է՝ նրա ընտրված ներկայացուցիչների միջոցով։ 2023 թվականի սեպտեմբերին ավելի քան հարյուր հազար հայեր վտարվեցին մի երկրից, որտեղ նրանց նախնիները 15 դար շարունակ աղոթել էին։
Նրանց ղեկավարները ձերբակալվեցին աքսորի ճանապարհին։ Նրանց հանցա՞նքը։
Լինել մի ժողովրդի ընտրված ներկայացուցիչներ, որը ցանկանում էր ազատ ապրել իր հայրենիքում։ Մեզ ասում են՝ «մարդասիրական քայլ»։ Մենք դեռ կվերադառնանք այդ հարցին։ Դատավարության ընթացքում կանչում են վկաներին։ Ես կցանկանայի կանչել միակ վկային, որը կարող էր տեսնել, թե ինչ է կատարվում այդ բանտերում՝ Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեին։ Նա չի գա։
2025 թվականի սեպտեմբերից Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեն այլևս պատվիրակություն չունի Ադրբեջանում։ Նրա վերջին հաստատված այցը բանտարկյալներին տեղի է ունեցել 2025 թվականի դեկտեմբերին։
Այդ ժամանակից ի վեր որևէ նոր այց հրապարակայնորեն չի հայտարարվել։ Տասը ամիս՝ առանց հաստատված մուտքի։ Տասը ամիս՝ առանց այն բանի, որ Կարմիր խաչը, մեր տեղեկություններով, կարողացել է կրկին այցելել այդ մարդկանց։
Եվ այդ ընթացքում ի՞նչ գիտենք նրանց վիճակի մասին։ Նրանց բանտարկության պայմանների՞ մասին։ Նրանց առողջությա՞ն մասին։ Նրանցից շատերի համար՝ 1121 օր։
Հաշվեք։ Երեք Սուրբ Ծնունդ, երեք ծննդյան օր, ձեր երեխաների դպրոցական երեք տարվա սկիզբ։ Իսկ նրանք հաշվել են բանտի պատերը։
Այժմ կցանկանայի գործին կցել մի քանի ապացույց։ Դրանք Բաքվից չեն։ Դրանք Փարիզից են։

Ապացույց թիվ 1
2023 թվականի սեպտեմբերի 24-ին Հանրապետության նախագահը հայտարարում է Հայաստանի նկատմամբ Ֆրանսիայի աջակցության մասին՝ այն անվանելով «անպայմանական, ամբողջական և մշտական»։ Ֆրանսիան, որը երեսուն տարի շարունակ համանախագահել է Մինսկի խմբում՝ պաշտպանելով մի պարզ սկզբունք․ հակամարտությունը չի լուծվում ուժի միջոցով։

Ապացույց թիվ 2
Սեպտեմբերի սկզբին Փարիզի քաղաքապետարանի հրապարակում պետք է բացվեր հայ պատանդների հիշատակին նվիրված ցուցահանդես։ Բաքվի ճնշման ներքո, որը փոխանցվեց մեր իսկ կառավարության միջոցով, Փարիզի քաղաքապետարանը հրաժարվեց մի միջոցառումից, որի կազմակերպումը նախապես ընդունել էր։ Ավելին՝ պահանջվեց նույնիսկ չօգտագործել «պատանդ» բառը։ Ֆրանսիայում։ Փարիզում։
Ֆրանսիայի Հայկական կազմակերպությունները համակարգող խորհրդի համանախագահ Ֆրանկ Պապազյանը դա ասաց առանց շրջանցումների․
«Ֆրանսիայի կառավարությունը զիջեց Ադրբեջանի սպառնալիքին»։
Իսկ Ժան-Քրիստոֆ Բյուսոնը, որին այսօր երեկոյան պատիվ կունենանք լսելու Միջերկրածովյան համալսարանական կենտրոնում, գտավ ճիշտ բառերը․ Ֆրանսիան՝ Ալիևի առջև ծնկի եկած։

Ապացույց թիվ 3
Մի քանի օր անց Ֆրանսիայի դեսպանը Բաքվում մասնակցում է վարչակարգի կազմակերպած այցին դեպի Լեռնային Ղարաբաղ և հայտարարում, որ տպավորված է «վերակառուցմամբ»։ Վերակառուցում՝ ո՞ւմ համար։ Մի տարածաշրջանում, որը դատարկվել է իր բնակիչներից, որտեղ այժմ մեր եկեղեցիները ներկայացվում են այնպես, կարծես երբեք հայկական չեն եղել։

Ապացույց թիվ 4
Սեպտեմբերի 23-ին մեր հայրենակից Մարտին Ռայանը ազատ է արձակվում։
Մենք անկեղծորեն ուրախ ենք նրա և նրա ընտանիքի համար։ Բայց Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունը ողջունում է դա որպես «մարդասիրական քայլ»։ Մարդասիրական քայլ՝ այն մարդու կողմից, որը նրան պատանդ էր վերցրել։ Իսկ հայ պատանդների՞ համար։ Ոչ մի խոսք։ Ոչ մի։

Ապացույց թիվ 5
Երեք օր անց՝ սեպտեմբերի 27-ի նախօրեին, որը 2020 թվականի պատերազմի տարելիցն է, TotalEnergies-ը հայտարարում է Ադրբեջանում գազի արտադրության ավելացման մասին։ Ես այլ բան չեմ ավելացնի։
Ապացույցներն իրենք խոսում են։

Պատանդը պատանդ է։ Չկան պատանդներ, որոնց ազատ են արձակում, և պատանդներ, որոնցից հրաժարվում են՝ գործարքի դիմաց։ Դիվանագիտությունը, որը բանակցում է պատանդ վերցնողի հետ՝ առանց բոլոր պատանդների ազատ արձակումը պահանջելու, դիվանագիտություն չի անում։ Այն փոխանակում է իրականացնում։
Եվ Իլհամ Ալիևի նման վարչակարգի առջև Ֆրանսիայի յուրաքանչյուր նահանջ ընկալվում է որպես թույլտվություն։ Փարիզի յուրաքանչյուր լռություն նշանակում է ևս մեկ օր բանտախցում։ Մնում է մեկ ապացույց։ Ամենակարևորը։ Այն գտնվում է այս շենքի ճակատին։

Պարոն քաղաքապետ,
Մեր պատանդների պաստառը ավելի քան մեկ տարի է՝ այս ճակատին է, և դուք այն պահպանել եք։ Հոկտեմբերի 2-ին դուք ստորագրեցիք «Le Figaro»-ում հրապարակված «Ազատ արձակենք Ադրբեջանում պահվող հայ բանտարկյալներին» կոչը։ Այսօր դուք բացում եք ձեր դռները, մինչդեռ ուրիշները փակում են իրենցը։ Նիսը չվախեցավ, այնտեղ, որտեղ Փարիզը նահանջեց։
Բայց ես ուզում եմ ձեզ մի բան ասել պաստառների մասին։
Պաստառը, որը մնում է միայնակ՝ առանց որևէ այլ բանի կողքին, ի վերջո դառնում է դեկորի մաս։ Մարդիկ անցնում են դրա կողքով։ Այլևս չեն տեսնում այն։ Մեկ տարի անց այն այլևս ոչ մեկին չի մեղադրում։ Այն զարդարում է։
Պաստառը ապացույց դարձնելու, այլ ոչ թե դեկոր լինելու համար, պետք է դրա շուրջ ինչ-որ բան դնել։ Եվ հենց դա է, ինչ ես եկել եմ ձեզ խնդրելու։ Փաստաբանը չի ավարտում իր խոսքը ցանկություններով։ Նա ներկայացնում է իր եզրակացությունները։

Ահա մեր եզրակացությունները։
Առաջին հերթին, որ Նիսի քաղաքային խորհուրդը ընդունի մի հայտարարություն, որով պահանջում է Ադրբեջանում պահվող բոլոր հայ բանտարկյալների անհապաղ ազատ արձակումը և Կարմիր խաչի միջազգային կոմիտեի վերադարձը՝ Բաքվի բանտերում գտնվող կալանավորներին կանոնավոր և անկախ մուտք ապահովելու համար։ Որպեսզի պաստառի կողքին լինի նաև պաշտոնական որոշում։

Երկրորդ, որ այս 20 տղամարդիկ դառնան Նիս քաղաքի պատվավոր քաղաքացիներ։
Որպեսզի Բաքուն իմանա, որ նրանց պահելով՝ նա նաև Նիսի քաղաքացիներին է պահում։

Երրորդ, որ ձեզնից յուրաքանչյուրը հովանավորի մեկ բանտարկյալի։ Մեկ անուն, մեկ դեմք, մեկ հանձնառություն․ գրել, դիմել, յուրաքանչյուր հնարավոր առիթով հիշեցնել նրա գոյության մասին։ Որպեսզի պաստառի յուրաքանչյուր դեմքի կողքին լինի մեկ ընտրված պաշտոնյա։

Չորրորդ, որ այս ձայնը հասնի խորհրդարան։ Հոկտեմբերի 2-ի կոչը ստորագրել են 25 հայտնի անձինք։ Նախագահական ընտրությունների տարբեր քաղաքական ուղղությունները ներկայացնող թեկնածուներ, քաղաքապետեր, մարզային խորհուրդների նախագահներ։ Այս հարցը ո՛չ ձախակողմյան է, ո՛չ աջակողմյան։ Այն ֆրանսիական է։ Այս կոչը միայն սպասում է ընդլայնվելու։
Ուստի ես դիմում եմ նրանց, ովքեր ներկայացնում են Նիսը և Ալպ-Մարիթիմը խորհրդարանում՝ անկախ իրենց քաղաքական դիրքորոշումից։
Սենատոր Դոմինիկ Էստրոզի Սասոնին, սենատոր Գաել Ֆրոնտոնիին, սենատոր Լորան Կաստիլիոյին, պատգամավոր Բեռնար Շեին, պատգամավոր Քրիստել Դ’Ինտորնիին։
Միայն նրանց անունները նշելու համար։ Եվ նրանց միջոցով՝ այս տարածաշրջանի բոլոր ընտրված պաշտոնյաներին՝ քաղաքի, դեպարտամենտի և տարածաշրջանի ներկայացուցիչներին։ Մեկ ստորագրությունը ոչ ոքի չի ազատում, ես դա գիտեմ։
Բայց ես չեմ եկել ձեզ անելիքների ցանկ ներկայացնելու։ Միության գործը չէ ընտրված պաշտոնյաներին օրակարգ թելադրելը, և ընտրված պաշտոնյաների գործը չէ սպասել, որ ինչ-որ մեկը իրենց թելադրի այն։ Դուք ունեք միջոցներ, որոնք մենք չունենք։
Գրավոր հարց, հարց կառավարությանը, նախարարի լսում հանձնաժողովում, բանաձևի առաջարկ, պաշտոնական հայտարարություն և, անկասկած, նախաձեռնություններ, որոնց մասին դեռ ոչ ոք չի մտածել։
Դուք մեզնից ավելի լավ գիտեք, թե որտեղ են գտնվում ազդեցության լծակները։ Ուստի հարցն այն չէ․ ի՞նչ են պահանջում մեզանից հայազգի ֆրանսիացիները։ Հարցն այն է․ ի՞նչ եք առաջարկում դուք։
Ես ձեզ մի բան կվստահեմ։ Հայ Դատի պաշտպանության հանձնախմբի նման մի կազմակերպության ամենագեղեցիկ հաջողությունը, որը ես այսօր ներկայացնում եմ, այն կլիներ, որ մենք այլևս անհրաժեշտ չլինեինք։ Այն օրը, երբ թերթում կկարդանք, որ Ալպ-Մարիթիմի մի ընտրված պաշտոնյա դիմել է կառավարությանը՝ Բաքվի պատանդների հարցով, առանց որևէ մեկի կողմից նրան դա խնդրելու, այդ օրը մենք այլևս կարիք չենք ունենա պաշտպանական ճառեր ներկայացնելու։
Եվ հաջորդ անգամ այստեղ հպարտությամբ կհիշատակենք բոլոր նրանց անունները, ովքեր նախաձեռնություն կցուցաբերեն։
Մեզ կասեն, որ դա բարդ է։ Որ կա գազը, տարածաշրջանային հավասարակշռությունը, բանակցվող խաղաղությունը։ Դա միշտ են ասում պաշտպանությանը՝ գործը բարդ է։
Բայց ոչ մի խաղաղություն չի կառուցվում շղթայված բանտարկյալների վրա։ Եվ ոչ մի երկիր չի մեծանում՝ իր սկզբունքները զոհաբերելով պայմանագրի կամ լուսանկարի դիմաց։
Բաքվի նման վարչակարգերը հույսը դնում են միայն մեկ բանի վրա՝ մեր հոգնածության։
Նրանք խաղադրույք են կատարում անցնող ժամանակի վրա, պաստառների վրա, որոնց այլևս չենք նայում, անունների վրա, որոնք վերջիվերջո մոռանում ենք։
Հայ Դատի պաշտպանության հանձնախումբը չի լռի։ Ո՛չ Բաքվի առջև, ո՛չ նրանց առջև, ովքեր Փարիզում, ինչպես նաև Երևանում, նախընտրում են լռությունը քաջությունից։
Եվ մենք յուրաքանչյուրին՝ կառավարությանը, խորհրդարանականներին, տեղական ընտրված պաշտոնյաներին, կդատենք ոչ թե այսօրվա խոսքերով, այլ այն ամենով, ինչ նրանք արած կլինեն մինչև մեր հաջորդ հանդիպումը։

Տիկնայք և պարոնայք,
Մեր երդվյալ ատենակալների դատարաններում օրենքը պահանջում է, որ պաշտպանությունը միշտ վերջին խոսքի իրավունք ունենա։ Բաքվում նրանք այդ իրավունքը չունեցան։ Ուստի այստեղ, վճռի առջև, նրանց անունների արձագանքը կլինի վերջին խոսքը»։