«Հրապարակ». Ի՞նչն է խանգարում, որ բարձրաստիճան հոգեւորականը կին, զավակ ունենա եւ ծառայի եկեղեցուն

«Հրապարակ». Ի՞նչն է խանգարում, որ բարձրաստիճան հոգեւորականը կին, զավակ ունենա եւ ծառայի եկեղեցուն

Tue, 27 Oct 2026 12:45:20 +0400


Հարցազրույց պատմաբան Վահե Լորենցի հետ

– Գիտեմ, որ Դուք դավանում եք հին աստվածներին` մեր հեթանոսական կրոնը, իսկ ինչպե՞ս եք վերաբերվում Փաշինյանի՝ մեր եկեղեցին «բարեփոխելու» մոլուցքին:

– Ազգային հեթանոսական դավանանքն ինձ համար էն դուռն է, որ տանում է դեպի ինքնություն եւ մի քիչ տարբեր է քրիստոնյա դավանանքի արժեհամակարգից: Սա՝ ուղղակի բացատրելու համար: Այո, ես քննադատել եմ եկեղեցին: Ես գտնում եմ, որ պետք է բարեփոխվի եկեղեցին, եւ պնդում եմ, որ բարեփոխվի: Իսկ ինչ վերաբերում է Նիկոլին` այն, որ ասում է եկեղեցու վերաբերյալ, ես երբեք իրեն չեմ աջակցել հարապարակավ եւ չեմ էլ աջակցելու: Եվ հետո՝ եթե ես եկեղեցին համարում եմ համահայկական կառույց ու սրտացավ եմ, որ այն բարեփոխվի եւ իսկապես ծառայի հային, Նիկոլն այդ սրտացավությունը չունի, դա անում է եկեղեցին ուղղակի հիմքից քանդելու, կործանելու համար: Ես կարող եմ նաեւ բազում գործոններով, փաստերով հիմնավորել իմ ասածը: Օրինակ, տեսեք՝ մինչ օրս միջին վիճակագրական հայը Նիկոլին ասում է` եկեղեցին մեր հիմնասյունն է, պետք չէ այդ մասին խոսել: Բայց ոչ մեկը Նիկոլին չի ասում` դու սուտ ես ասում:

– Ասում է` ճիշտ եմ ասում, կաթողիկոսն աղջիկ ունի, տեսեք` սա էլ՝ լուսանկարը: Ի՞նչ կասեք կուսակրոնության ուխտը խախտելու մասին:

– Կուսակրոնություն է, չգիտեմ ինչ է, էդ ինձ բացարձակ չի հուզում: Եթե ես լինեի, օրենք կհանեի, որ, այո, կուսակրոնությունը հակամարդկային երեւույթ է: Թող եկեղեցական ժողով անեն, ընդունեն որոշում եւ հանեն: Ի՞նչն է խանգարում, որ բարձրաստիճան հոգեւորականը կին ունենա, զավակ ունենա եւ ծառայի եկեղեցուն: Այսինքն, հակամարդկային ինչ-որ գաղափար է դրված հիմքում, որը ստիպում է հոգեւորականին արդեն կեղծիքի գնալ, որովհետեւ բնությունը, միեւնույն է, ուժեղ է եւ իրենն անում է:

– Նավասարդ Կճոյանո՞վ է բարեփոխում, իր իսկ բնորոշմամբ` Բենթլի Սամոյո՞վ:

– Խնդիրը հենց սա է: Նիկոլի արած զավեշտն այն է, որ նա ուզում է եկեղեցին իբր բարեփոխի, վերափոխի այն հոգեւորականների միջոցով, որոնք իրենց էությամբ շատ ավելի ապականված են, քան այն, ինչն ինքը մատնացույց է անում` եկեղեցին: Բայց այստեղ միակ մեղավորն էլի եկեղեցին է՝ իր պառակտիչ թեզերով, թե ով առաքելական չէ` հայ չէ, ով մեզ հետ չէ` մեր թշնամին է եւ այլն: Էդ խնդիրը եկեղեցու մեջ է, որ կարելի էր մեկ անգամ ազգային եկեղեցական ժողով հավաքել` անգամ ընդլայնված կազմով, այս խնդիրները դնել՝ բացեիբաց քննարկել եւ ընդունել, որ, այո, մենք ունենք մեր շարքերում լրջագույն խնդիր, եկեք հավաքվենք, իրար երեսի շիտակ նայենք եւ լուծենք էդ խնդիրը: Այսօր, անգամ այսքանից հետո, եկեղեցին չունեցավ էդ քաջությունը՝ դա անելու: Եթե եկեղեցին ունենար քաջություն՝ դա անելու, ինքը Նիկոլի բերանն էլ էր դրանով փակել եւ բոլոր ոտնձգությունների դեմն էլ էր առել: Որովհետեւ, տեսեք՝ եթե կա խնդիր, եւ մենք ուզում ենք այդ խնդիրը լուծել, անկախ նրանից, թե ինչքանով կստացվի լուծելը, էս դեպքում որեւէ մեկը չի կարող ասել` շորդ ճղված է, քանի որ դու ուզում ես այն կարել: Բայց եթե եկեղեցին անգամ այսօր չի ուզում այդ խնդիրներին ինքն իր մեջ անդրադառնալ, արդեն դրանով ջուր է լցնում Նիկոլի ջրաղացին:

– Այսինքն, որպես սրտացավ հայ, Դուք գտնում եք, որ եկեղեցին բարեփոխման կարիք ունի, բայց ոչ նիկոլական տարբերակով:

– Այո, ես սրտացավ եմ եկեղեցու նկատմամբ եւ ուզում եմ, որ բարեփոխվի: Ես բազում կոթողներ եմ փրկել եւ այն մարդու ձեռքը քոքից կկտրեմ, որն ուզենա մի խաչքար կամ եկեղեցի ավերել: Իսկ Նիկոլը չի գնում բարեփոխման, իր նպատակը հիմնահատակ քանդելն է: Բայց էլի եմ ասում` դրան կարելի է վերջ դնել, եթե նույն եկեղեցին իր ներսում էդ կամքն ունենա: Ինչո՞ւ չեն անում ազգային եկեղեցական ժողով, ասեն` խնդիր ունենք, դեմառդեմ նստենք եւ քննարկենք: Չեմ ասում՝ ինձ ու քեզ հրավիրեն, իրենք իրենց մեջ, խնդիրներն իրենք մեզնից լավ գիտեն: Իսկ եթե չանեն, Նիկոլը շարունակելու է եւ մեզ էլ հետը խորտակման է տանելու:

– Նիկոլի մյուս թիրախն Արարատ լեռն է` մեր Մասիսը: Ի՞նչ նպատակ է հետապնդում այդ արշավը:

– Նիկոլը Մասիսն օգտագործում է որպես խայծ՝ կարթի ծայրին, բայց չի ուզում ձուկ բռնել, որովհետեւ ինքը շատ լավ գիտի, որ ո՛չ թուրքերն են պատ շարելու, որ չերեւա, ո՛չ էլ կարողանալու է հային ասել` դու էն կողմ չնայես: Անհեթեթ է, բայց հոգեբանության վրա ազդելու հստակ գործոն է դա: Մասիսին մի նայեք, իսկ հետո զիջում կանեն, թե` լավ, թող մնա քո ազգային սիմվոլիկաների մեջ՝ որպես քո ցավի խորհրդանիշ, բայց դրա փոխարեն դու կմոռանաս Վանն էլ, Կարինն էլ, ամեն ինչն էլ: Այսինքն, փոքրին կպնելով` քեզ մեծն է մոռանալ տալիս․ այս հոգեբանական խաղն է: Դու բեւեռվելու ես Մասիսի վրա, թե Նիկոլն ուզում է խլել, եւ մոռանալու ես մյուսները, որոնք արդեն օրակարգից դուրս կմղվեն: Դրանք փոքրիկ հոգեբանական ֆինտեր են, որ արվում են: Եվ այդ խայծը հայությունը կուլ է տալիս: Մատնացույց է անում քեզ այն, որը քո աչքի առաջ է, բայց իրականում մոռանալու ես մի քիչ ավելի հեռուն: Այդ խայծն է տվել հայ ժողովրդին, որ կուլ է տալիս:

– Այդպես մի մարդ կարողանում է մի ամբողջ ժողովրդի պատմությո՞ւն մոռացնել եւ ի՞նչ գործիքակազմով:

– Պատմությամբ, եթե ետ ես գնում, տեսնում ես, որ մենք ունենք բանաստեղծություններ Վանի, Անիի, Կարսի մասին, բայց չունենք Գանձակի, Շուշիի, Մակուի մասին: Այսինքն, հայն իր մտածողությունից դուրս է մղել Ջավախքը, Պարսկահայքը, իսկ Անին ու Վանն էլ պահել է նրա համար, որ ցավով, մեր մսից պոկելով են տարել 1915-ին: Հիմա Նիկոլի նպատակն էն է, որ դու դա էլ մոռանաս: Մի ցավոտ կետ է թողնելու վերջում, ասելու է․ դուք էլ՝ ձեր Մասիսն էլ, նայե՛ք: Իմ տպավորությունն այն է, որ իր հետ շատ ուժեղ հոգեբաններ են աշխատում, իր խորհրդականներն ահավոր ուժեղ են: Էն քայլերը, որ ինքն անում է, փորձիր մի 100 տարի ետ գնալ եւ համեմատել էդ խոսքը, լեքսիկոնը անցյալ դարի 30-ականների Գերմանիայի հետ: Նույն Հիտլերի անցած ճանապարհն է, նույն ժեստիկուլյացիան, նույն՝ ամբոխներին իրար դեմ լարելը, թշնամանք հրահրելը: Բացիր եւ տես Գեբելսի խոսքերը, թե ինչով պետք է կարողանաս հասարակությանը գրավել, մեկին մեկ կատարում է այս մարդը: Իր հետ աշխատող հոգեբաններն ու ուսուցիչները գիտեն ինչ անել, հասարակությանն ինչով սնուցել եւ ինչ խայծ գցել: Մասիսն էլ էդ խայծն է, էդ կուտն է:

– Բայց Հիտլերը փորձում էր Գերմանիան մեծացնել, հզորացնել, իսկ Նիկոլը տալիս է, թուլացնում է Հայաստանը:

– Գործիքը նույնն է: Հավատա, որ տալն ավելի դժվար է, քան վերցնելը: Վերցնելու համար քաջություն է պետք, տալու համար` խորամանկություն: Այնպես տաս, որ ձեռքերդ չկեղտոտես, այնպես, որ դու չէ` հայությունն է տվել: Հիմա քվեարկության կդնի Սահմանադրությունը փոխելու հարցը, ձեռքի հետ էլ կհամոզի, ինչպես համոզեց, որ Ղարաբաղը նրանցն է: Վերջ՝ հայությունն է տվել, ես` Նիկոլս, չեմ տվել: Իրականում, տալը շատ ավելի դժվար է: Տեսեք, մենք 94-ին Արցախ ազատագրեցինք: Մի խումբ խելառներ ասացին` հերիք է հրապարակում միտինգ անեք, ծափ տաք, եւ որսորդական հրացաններ վերցրին ու քաջությամբ պաշտպանեցին, մինչեւ կդառնար համաժողովրդական պայքար, եւ պետությունը պետության դեմ կկռվեր: Էդ հեշտ էր, իսկ տալը դժվար է, տալու համար տասնյակ հազարավոր զոհեր, պատասխանատվություն, բարոյահոգեբանական եւ բազում խնդիրների ու կնճիռների միջով պետք է անցնել, որ ինքն անցնում է: Հիտլերի գործիքակազմն է, որ ինքն այսօր օգտագործում է, նույն էդ գործիքակազմով էլ տալիս է:

– Իսկ ինչպե՞ս եք տեսնում ելքն այս եւ այն բազում խնդիրների, որոնք այսօր կան:

– Ես գտնում եմ, որ ցանկացած հիվանդ հասարակության կարելի է շատ կարճ ժամանակում առողջացնել` 1-2 տարում, անգամ ձեռնասուն կատվից կարելի է վագր սարքել` ճիշտ կրթական համակարգ ներդնելով: Իհարկե, այսօր մենք գիտենք, որ էդ ճիշտ կրթական համակարգը չենք ունենալու, իշխանությունները չեն թողնելու: Բայց այսօր ինչ ունենք, պետք է օգտագործենք, ինֆորմացիայի դար է, կա համացանց, մարդիկ կարող են իրենք ընտրել, բացել, կարդալ, ազգային արժեքներին ծանոթանալ եւ դրանցով առաջնորդվել: Ցանկացած ծանր հիվանդ, ինչպես ասում են, անգամ վերջին շունչը բերանում, ձգտում է կյանքից կառչել, մեկ օր ավել ապրել: Ես հույս ունեմ, որ մենք էդ վիճակին դեռ չենք հասել, մեր ժողովուրդն էդ ուժը կգտնի իր մեջ՝ ապրելու եւ արարելու: Սրանից ավելի վատ օրեր ենք ապրել, բայց հույս ունեմ, որ էլի կհառնենք: Ծանր դեպք է, բայց հույս ունենանք:

© 2026 Հրապարակ

Source: Hraparak

Hraparak.am

Share
Published by
Hraparak.am

Recent Posts

TikTok-ում տարօրինակ թրենդ է տարածվում

TikTok-ում տարօրինակ թրենդ է տարածվում Mon, 16 Nov 2026 23:07:05 +0400 TikTok-ում մեծ թափ է…

11 րոպե ago

141 բախում մեկ օրում․ ինչ է հայտնում Կիևը ռազմաճակատից

141 բախում մեկ օրում․ ինչ է հայտնում Կիևը ռազմաճակատից Mon, 16 Nov 2026 23:00:16 +0400…

18 րոպե ago

Երևանի խցանումները և մեքենաների քանակի սահմանափակում, ծեծկռտուք Հ1-ի եթերում․ Օրվա թոփ լուրերը

Երևանի խցանումները և մեքենաների քանակի սահմանափակում, ծեծկռտուք Հ1-ի եթերում․ Օրվա թոփ լուրերը Mon, 16 Nov…

20 րոպե ago

Դատավորների 90- 95% -ը կատարում են օրվա իշխանության կամքը, ի՞նչ դատական ռեֆորմի մասին է խոսքը․ Վարդազարյան

Դատավորների 90- 95% -ը կատարում են օրվա իշխանության կամքը, ի՞նչ դատական ռեֆորմի մասին է խոսքը․…

33 րոպե ago

Ես ներողություն եմ հայցում ողջ եզդի ժողովրդից՝ իմ որոշ ազգակիցների ստոր ու աններելի պահվածքի համար

Ես ներողություն եմ հայցում ողջ եզդի ժողովրդից՝ իմ որոշ ազգակիցների ստոր ու աններելի պահվածքի համար…

38 րոպե ago

Լիտվան քննարկում է Ռուսաստանի հետ սահմանը փակելու հարցը

Լիտվան քննարկում է Ռուսաստանի հետ սահմանը փակելու հարցը Mon, 16 Nov 2026 22:37:33 +0400 Լիտվայի…

41 րոպե ago