Նկատե՞լ եք, թե մեկ շնչի հաշվով ինչն է առատ մեր հայրենիքում՝ դեղատները եւ կուսակցությունները: Իսկ ինչի՞ հանդեպ է հետաքրքրությունը մարում. բուհերի ընդունելության, որտեղ տարեցտարի աճում է թափուր մնացած մասնագիտութունների թիվը, եւ չկա առաջվա համընդհանուր աժիոտաժը: Թե ինչու են դեղատներն այդքան շատ, պարզ է: Փորձագետների վկայությամբ՝ հարեւան Վրաստանում դեղերը շատ ավելի էժան են, քան Հայաստանում: Երեւի այդ բիզնեսը չափազանց եկամտաբեր է: Իսկ ինչո՞ւ է ընդամենը 3,1 մլն բնակչություն ունեցող Հայաստանում կուսակցությունների թիվը վերջին 10 տարվա ընթացքում ավելի քան կրկնապատկվել՝ 60-ից դառնալով 128: Դա է՞լ է եկամտաբեր:

ՀՀ քաղաքացիները, մասնավորապես՝ «շուստրիները», հասկացել են, որ ամենաձեռնտու բիզնեսը, իրենց եւ իրենց շրջապատի համար երկրային արքայություն ստեղծելու ձեւն ընտրություններում, հատկապես համապետական ընտրություններում հաղթելն է: Իրոք: Ի տարբերություն բուհական եւ այլ մրցույթների, ԱԺ ընտրություններին մասնակցելու եւ հաղթելու համար չեն պահանջվում ո՛չ նորմալ կրթություն ու գիտելիք, ո՛չ հմտություններ, ո՛չ էլ կյանքի ու ղեկավարման փորձ: Քո փոխարեն ամեն ինչ կանեն օգնականներդ: Դու միայն պետք է կարողանաս արտասանել նրանց գրած տեքստերը, ինչը, ինչպես պարզեց վերջերս անցկացված PISA միջազգային գնահատման հետազոտությունը, մեր դպրոցները դեռեւս կարողանում են ապահովել: Մինչդեռ, պլյուս կհամարվեն լեզվակռիվ եւ «տղայական ռազբորկա» անելու քո հմտությունները:

Նույնիսկ առողջության մասին տեղեկանք՝ ժողովրդի լեզվով ասած՝ գժի թուղթ չի պահանջվում, ինչպես, ասենք, վարորդական իրավունք ստանալու դեպքում է: Չի պահանջվում տեղեկանք, որ դատված չես եղել: Ընդհակառակը՝ բանտում նստած լինելն ավելացնում է այդ մրցույթում հաղթելու հավանականությունը: Եվ չկա պատժվելու որեւիցե ռիսկ, եթե հետագայում բացահայտվի, որ դու ստախոս ու մանիպուլյատոր ես եւ խաբեությամբ ես եկել իշխանության: Ընդհակառակը՝ պատժվելու ռիսկ ունեն նրանք, ովքեր կհամարձակվեն բարձրաձայնել այդ մասին:

ԱԺ ընտրություններում «կոն­կուրսը» մեծ է, բայց նման չէ բուհերի մրցույթին, որտեղ նույնիսկ հաղթելու դեպքում պետք է 4-6 տարի չարչարվես, գլուխդ ծանրաբեռնես գիտելիքներով, քննություններ ու ստուգարքներ հանձնես՝ գիշերները չքնելով եւ ներվայնանալով, նաեւ՝ ուսման վարձ մուծես: Իսկ վերջում նույնիսկ չունենաս երաշխիք, որ առանց ծանոթությունների եւ աշխատանքային փորձի կկարողանաս գտնել աշխատանք՝ ետ բերելու սովորելու ընթացքում ծախսած գումարներդ:

ԱԺ ընտրություններում հակառակն է: Հաղթած երջանիկները 5 տարի շարունակ ստանում են բարձր աշխատավարձ, նաեւ՝ հավելավճարներ: Ստանում են արտասահմանյան գործուղումներ, քարտուղարներ, «պադավատներ»: Բացի այդ, ապահովում են նաեւ իրենց անհոգ ծերությունը, քանի որ հետագայում կստանան շքեղ թոշակներ: Բոլորը բարելավում են իրենց կենսագրությունները:
Այդ 5 տարիների ընթացքում գլուխդ չես ծանրաբեռնում, չես ներվայնանում նույնիսկ սովորական դարձած լեզվակռիվների պարագայում: Գիշերներդ կարող ես անցկացնել հաճելի վայրերում, ասենք՝ ակումբներում, այլ ոչ թե ճկռես՝ «կրծելով գիտության գրանիտը»: Իսկ եթե չհաղթես, միեւնույն է, կուսակցական, հատկապես կուսակցապետ լինելը ոչ միայն եկամտի աղբյուր է՝ օրինական եւ թաքնված դրամաշնորհների ու պայմանավորվածությունների տեսքով, այլ նաեւ՝ պատվավոր` քո անձը հետաքրքիր, նշանակալի եւ հանրահայտ դարձնող հանգամանք: Նաեւ պատմության մեջ մնալու ձեւ է, նույնիսկ այն պարագայում, եթե դու ոչնչով աչքի չընկնող անձ ես, կամ քո ղեկավարած կուսակցությունն այնքան փոքրաթիվ է, որ լրագրողները քեզ անվանում են մարդ-կուսակցություն:

Սակայն, ի տարբերություն նախկինում գործող ԱԺ մեծամասնական ընտրությունների, համամասնական ընտրակարգի դեպքում հաղթելն ավելի բարդ է եւ աշխատատար: Դժվարը 7,5 մլն դրամ ընտրագրավ ճարելն է, ինչը շուստրիների համար խնդիր չէ: Մինչդեռ, աշխատավարձով ապրող նրանց գաղափարակիր եւ հայրենասեր մրցակիցների համար մեծ պրոբլեմ է: Աշխատատար է, որովհետեւ անհրաժեշտ է ստեղծել կուսակցություն կոչվող խմբավորում եւ կազմել նրա գաղափարախոսական եւ ծրագրային փաստաթղթերը: Սակայն «շուստրիների» համար դա եւս անհաղթահարելի խոչընդոտ չէ՝ գումարի դիմաց գործը կանեն այդ հարցում մասնագիտացած անձինք: Իսկ դու ամենեւին էլ պարտավոր չես հավատարիմ մնալ դրանց պահանջներին: Կարող ես նույնիսկ հայտարարել, թե քո կուսակցությունը չունի գաղափարախոսություն: Մինչդեռ, մերձավորներից եւ փողոցից հավաքագրված քո կուսակցականների համար գաղափարախոսությունը պետք է լինի մեկը՝ հավատարմություն, նվիրվածություն ու անխոս հնազանդություն կուսակցապետին:
Վախենամ, թե այս բացատրությունից հետո, կուսակցությունների թվին զուգընթաց, էլ ավելի կաճի բուհերում թափուր տեղերի թիվը: Եվ, չունենալով տնտեսության համար անհրաժեշտ մասնագետներ, ստիպված կլինենք հրավիրել տասնապատիկ թանկ արժեցող արտերկրի նրանց գործընկերներին: Մինչդեռ, պետության համար կարեւորը ոչ թե կուսակցականների, այլ անհրաժեշտ թվով մասնագետների առկայությունն է:

Գրիգոր Էմին-Տերյան