Օրը լրատվական երկու կենտրոն է ունեցել։ Մի կողմում նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարության վեցերորդ տարելիցն էր՝ Եռաբլուրով, հիշողությամբ և մեղադրանքներով։ Մյուս կողմում ԱԺ-ում ընթացող 2027-ի բյուջեի քննարկումն էր՝ թվերով, ծրագրերով և աղմկոտ հետքայլով։ Երկու օրակարգերը համարյա չեն հատվել։ Ընդդիմությունը խոսում էր անցյալի պատասխանատվությունից, իշխանությունը՝ ֆինանսներից, TRIPP-ից և Իրանի ու Թուրքիայի հետ կապերից։

Այսօր ուսումնասիրվել է 2877 նյութ՝ մեդիա մոնիտորինգի վերլուծական գործիքակազմով։ Ամբողջական մոնիտորինգը՝ mediamonitoring.am։

ՕՐՎԱ ԳԼԽԱՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. Նոյեմբերի 9-ի հայտարարության 6-րդ տարելիցը. Եռաբլուրը որպես քաղաքական հարթակ — 143 հիշատակում

Փաստեր. 2020 թ. նոյեմբերի 9-ին Նիկոլ Փաշինյանը, Վլադիմիր Պուտինը և Իլհամ Ալիևը ստորագրել էին 44-օրյա պատերազմը դադարեցնող եռակողմ հայտարարությունը։ Վեց տարի անց Եռաբլուրը մարդաշատ էր։ «Ուժեղ Հայաստան»-ը Նարեկ Կարապետյանի գլխավորությամբ գնացել էր պանթեոն, ծաղիկներ էին դրել նաև ԱԺ «Հայաստան» խմբակցության պատգամավորները։ «Ուժեղ Հայաստան»-ի հայտարարության մեջ ասված է, որ նոյեմբերի 9-ը «պետք է լինի ոչ միայն հիշատակի, այլև քաղաքական և պետական պատասխանատվության օր»։ Կալանքի տակ գտնվող Սամվել Կարապետյանը գրել է. «Անկախ նրանից՝ մենք բանտում ենք, ԱԺ-ում, թե Հայաստանի ցանկացած անկյունում, մեր պայքարը չի կասեցվելու»։ «Երևան-Կենտրոն» ՔԿՀ-ից ուղերձ է հղել նաև Անդրանիկ Թևանյանը։ Արցախի հանրային խորհուրդը պաշտոնական նամակներ է հանձնել ՀՀ կառավարությանը և ՌԴ դեսպանատանը։ Կառավարությունից պահանջում է հրապարակայնորեն ներկայացնել իր հանձնառությունն արցախցիների իրավունքների հարցում, իսկ Ռուսաստանից՝ բացատրել, թե ինչու խաղաղապահ առաքելության նպատակները չիրագործվեցին։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Տարելիցը կարծես հիշատակի օր լիներ, բայց մամուլում այն վերածվել է ընթացիկ պայքարի՝ նոր Սահմանադրության շուրջ։ Նարեկ Կարապետյանը Եռաբլուրում ասել է, որ «Եռաբլուրը ստեղծած անձը՝ մեր թշնամին, չի կարող ՀՀ Սահմանադրությունը որոշել»։ Ամենաշատ տարածված արտահայտությունը նրա ձևակերպումն էր, թե ՔՊ-ն «եռապատկել է Եռաբլուրը»։ Աննա Գրիգորյանը հայտարարել է, որ ընդդիմադիր ուժերն ունեն մեկ ընդհանուր նպատակ՝ թույլ չտալ, որ «ալիևյան Սահմանադրությունը» հանրաքվեի դրվի։ Արցախի պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանի «Այս իշխանությունները թող չգան Եռաբլուր» խոսքը տարածվել է տեսանյութերով։ Այսինքն՝ 2020-ի պարտությունը ներկայացվել է՝ որպես այսօրվա սահմանադրական վեճի պատճառ։

Հակասող նարատիվներ.

• Ինչ էր նոյեմբերի 9-ի փաստաթուղթը. Այս հարցում համաձայն չեն նույնիսկ քննադատները։ «Լույս» կենտրոնի տնօրեն Հայկ Այվազյանի կարծիքով՝ դա «հետպատերազմյան լավագույն հայանպաստ փաստաթուղթն էր», և «Ռուսաստանի օգնության ձեռքը մերժվեց»։ ԱԺԲ-ն այն համարում է «կապիտուլյացիոն» և «զրոյական իրավական ուժ» ունեցող։ Մանե Թանդիլյանի համար դա հինգ տարվա հնարավորություն էր, որը չօգտագործվեց։ ՀՀԿ-ական Արտակ Զաքարյանը զգուշացնում է, որ Ադրբեջանի հետ ցանկացած նոր փաստաթուղթ նույն ճակատագիրը կունենա։
• Ռուսաստանի դերը. Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Ալեն Սիմոնյանը խոսել էր 2020-ին Ռուսաստանի անգործության մասին, և Մարիա Զախարովան պատասխանել է նրան։

2. 2027-ի բյուջեն ԱԺ-ում. թվեր, խցանումներ և թաղման նպաստի վերականգնում — 122 հիշատակում

Փաստեր. ԱԺ-ում շարունակվել է 2027-ի պետբյուջեի նախագծի քննարկումը։ Ըստ ՏԿԵ նախարար Դավիթ Խուդաթյանի՝ նախարարությանը նախատեսված է 450,6 մլրդ դրամ, որից 140,6 մլրդ դրամը՝ ճանապարհային ցանցի բարելավման ծրագրին։ Մետրոյի «Աջափնյակ» կայարանի համար նախատեսված է 2 մլրդ դրամ։ Երևանի քաղաքապետարանին կհատկացվի 48,766 մլրդ դրամ։ Տիգրան Ավինյանի խոսքով՝ քաղաքի եկամուտները 2022-ին 35 մլրդ էին, իսկ 2027-ին նախատեսվում է 120 մլրդ։ ՄԻՊ աշխատակազմը կստանա 605,9 մլն դրամ, իսկ Շրջակա միջավայրի նախարարության բյուջեն կնվազի 2,5 մլրդ դրամով։ Ֆինանսների նախարարը հայտնել է, որ TRIPP-ի համար բյուջետային գումար չկա, քանի որ ծրագիրն իրականացվելու է ընկերության միջոցներով։

Աշխատանքի և բարեկեցության նախարար Արսեն Թորոսյանը հայտարարել է, որ թաղման նպաստի վճարման կարգը չի փոխվի. «Հետևեցինք հանրային արձագանքին»,- ասել է նա։ Ըստ նախագծի՝ նպաստը պետք է տրվեր միայն անապահովության նպաստի իրավունք ունեցող ընտանիքներին։ Այն այլևս ԱԺ չի ուղարկվի։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրատվամիջոցներն ավելի շատ անդրադարձել են այն թեմաներին, որոնք անմիջապես առնչվում են երևանցուն։ Ավինյանն ասել է, որ այս տարի տրանսպորտի գինը չի բարձրանա, իսկ խցանումների խնդիրը «առանց ավտոմեքենաների սահմանափակումների չի լուծվի»։ Լրատվամիջոցներն այս միտքը վերածել են «Մեքենայով Երևանում շարժվելը շքեղություն կդառնա» վերնագրի։ ԱԺ պատգամավոր Մեսրոպ Մանուկյանի հարցերը նախարարներին նույնպես առանձին նյութեր են դարձել, օրինակ՝ կսպասվի՞ արդյոք էլեկտրաէներգիայի թանկացում։

Հակասող նարատիվներ.

• Թաղման նպաստ. Նախարարը որոշումը ներկայացնում է՝ որպես հանրության կարծիքը լսելու ապացույց։ Մամուլի մի մասը գրել է «Փոշմանել են», իսկ մի քանի աղբյուր այն կապել է այլ որոշման հետ. «հունվարի 1-ից թոշակները 1000 դրամով չեն բարձրանա», քանի որ թաղման նպաստը կրճատելու նախագիծը չեղարկվել է։ Այսինքն՝ մի կողմում «լսող իշխանություն» նարատիվն է, մյուս կողմում՝ «մի բանը տվին, մյուսը վերցրին»։
• Աջափնյակի մետրո. Գումարը նախատեսված է, բայց ֆինանսական ոլորտի մասնագետի մեկնաբանությամբ՝ «կայարանը կկառուցվի, թե ոչ՝ հասկանալի չէ»։

3. TRIPP. ամերիկյան ճանապարհը՝ Իրանի, ԱՄՆ-ի և ընդդիմության տարբեր տեսանկյուններից — 78 հիշատակում

Փաստեր. Իրանի ԱԳՆ խոսնակ Բաղայիի խոսքով՝ հայկական կողմը հավաստիացրել է, որ TRIPP-ի երկայնքով ամերիկացի զինվորականներ չեն տեղակայվի, և Իրանն ուշադիր հետևում է զարգացումներին։ ԱՄՆ ժամանակավոր հավատարմատար Դեյվիդ Ալենն ասել է, որ TRIPP-ը առևտրային հնարավորություններ է բացում ամերիկյան ընկերությունների համար և համահունչ է «Խաղաղության խաչմերուկ» նախաձեռնությանը։ Խուդաթյանն ասել է, որ իրանցի գործընկերները TRIPP-ի առնչությամբ մտահոգություն չունեն, իսկ ֆինանսավորումը «ստանդարտ բյուջետային» չի լինի։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Տարելիցի օրը TRIPP-ն ավելի շատ քննարկվել է նոյեմբերի 9-ի հայտարարության հետ համեմատության մեջ, քան որպես ենթակառուցվածքային ծրագիր։ Մի հոդվածի վերնագիրը դա լավ ամփոփում է. «Պատերազմի ավարտի խոստումից TRIPP. նոյեմբերի 9-ը՝ 6 տարի անց»։

Հակասող նարատիվներ.

• Հայաստանի պաշտոնական դիրքորոշումը և ԱՄՆ-ը. TRIPP-ը ներկայացվում է՝ որպես առևտրային և ապաշրջափակման ծրագիր, որը չի փոխում տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը։ Միևնույն ժամանակ ամերիկյան դեսպանը նշում է, որ այն առաջ է մղում ԱՄՆ-ի ռազմավարական շահերը։
• Իրանը. Խուդաթյանն ասում է, որ մտահոգություն չկա։ Իրանի ԱԳՆ-ն ասում է, որ «ուշադիր հետևում է», իսկ Կոնստանտին Տասիցի խոսքով՝ Իրանում մտահոգությունները պահպանվում են։
• Ընդդիմությունը և վերլուծաբանները. Հայկ Բաբուխանյանի կարծիքով՝ եթե նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը կատարվեր, «Արցախը կունենայինք, ԹՐԻՓՓ-ն էլ չէր լինի»։ Բենիամին Մաթևոսյանը պնդում է, որ նոյեմբերի 9-ի հայտարարությունը փորձեցին տապալել, իսկ հիմա դրա փոխարեն TRIPP-ն են ներկայացնում։ Արմեն Մանվելյանը կարծում է, որ ԱՄՆ-ում իշխանափոխության դեպքում ծրագրի ճակատագիրն անորոշ կդառնա։ Սուրեն Պարսյանը ծրագիրը համարում է ապաշրջափակման հնարավորություն, բայց հարցնում է՝ եթե TRIPP-ը երկկողմ է, ինչու է տեխնիկական խմբում ադրբեջանական կողմը։

4. Սամվել Կարապետյան. կալանք Երևանում, «իր» հիվանդանոցը՝ Ալիևի ձեռքով — 48 հիշատակում

Փաստեր. «Ուժեղ Հայաստան»-ի առաջնորդ Սամվել Կարապետյանը շարունակում է մնալ կալանքի տակ՝ ԱԱԾ մեկուսարանում։ Նոյեմբերի 9-ի նախօրեին Իլհամ Ալիևը Ստեփանակերտում «բացել է» այն հիվանդանոցը, որը կառուցվել էր Սամվել Կարապետյանի միջոցներով։ Այդ դրվագը միայն առանձին արձանագրված է 23 նյութում։ ՄԻՊ Անահիտ Մանասյանին բյուջեի քննարկման ժամանակ հարց են տվել. «Այս պահին բոլոր ընդդիմադիր առաջնորդները գտնվում են կալանքի տակ. ՄԻՊ-ը սա արձանագրո՞ւմ է»։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Հիվանդանոցի դրվագն արագ դարձել է օրվա լրատվական «խորհրդանիշ»։ Ամենաշատ տարածված տարբերակը Լիանա Մանուկյանի ձևակերպումն էր. «Սամվել Կարապետյանը կառուցեց, Նիկոլ Փաշինյանը հանձնեց, Ալիևը վերաբացեց»։ Նարեկ Կարապետյանը գրել է. «Տարօրինակ զուգադիպությամբ Կարապետյանն այս օրը ԱԱԾ մեկուսարանում է, նույն Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությանը դեմ գնալու համար»։

Հակասող նարատիվներ.

• Ինչու է նա կալանքի տակ. Ընդդիմությունը՝ մասնավորապես Անուշ Միրզոյանը պնդում է, որ Կարապետյանը կալանավորված է՝ «ալիևյան Սահմանադրությանը» դեմ լինելու համար։ Այսօրվա նյութերում իշխանության կամ քննչական մարմինների պատասխանը կամ այլ բացատրություն չկա։ Իրավական հիմքերը նախորդ օրերի նյութերում են։
• Քաղբանտարկյալներ կա՞ն. Իշխանությունները պնդում են, թե Հայաստանում քաղբանտարկյալներ չկան։ Ընդդիմությունն այսօր դա հակադրում է այն փաստին, որ խոշոր ընդդիմադիր ուժերի ղեկավարները կալանքի տակ են։

5. Իրանի փոխնախագահի այցը. տնտեսություն, մշակույթ և TRIPP — 41 հիշատակում

Փաստեր. Վարչապետն ընդունել է Իրանի փոխնախագահ Սեյեդ Համիդ Փուրմոհամմադիի գլխավորած պատվիրակությանը։ Կողմերը մտքեր են փոխանակել տարածաշրջանային հաղորդուղիների ապաշրջափակման մասին։ Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանն ընդգծել է, որ առևտրաշրջանառությունը վերջին տարիներին աճել է, և երկկողմ հարաբերությունները պետք է բարձրացնել «ռազմավարական մակարդակի»։ Պատվիրակությանը դիմավորել է Խուդաթյանը, հանդիպել են նաև ԿԳՄՍ նախարար Ժաննա Անդրեասյանը և ԱԺ Հայաստան–Իրան բարեկամական խումբը։ Վերջինիս հետ քննարկվել է նաև TRIPP-ը։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Պաշտոնական հաղորդագրությունները ջերմ էին ու ընդհանուր ձևակերպումներով։ Վերլուծական նյութերում այցը կապվել է TRIPP-ի հետ, քանի որ նույն օրը Թեհրանը հայտարարել է, որ Երևանը վստահեցրել է՝ TRIPP-ը տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքականությունը չի փոխի։

Հակասող նարատիվներ. Այստեղ բաց հակադրություն չկա, բայց երկու կողմերի ձևակերպումները տարբեր են։ Երևանը շեշտում է համագործակցությունն ու վստահությունը, իսկ Թեհրանը՝ այն, որ իրեն «վստահեցրել են», և որ ինքը «հետևում է»։ Դա ավելի շատ նախազգուշական դիրքորոշում է, քան լիարժեք վստահություն։

6. ԱԺ-ում ծեծկռտուքի առթիվ քրեական վարույթ է սկսվել, 10 օր անց — 33 հիշատակում

Փաստեր. Գլխավոր դատախազությունը հայտնել է, որ հոկտեմբերի 29-ին ԱԺ-ում տեղի ունեցած միջադեպի առթիվ քրեական վարույթ է նախաձեռնվել։ Հիմքերն են Քրեական օրենսգրքի 297-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետը (խմբով կատարված խուլիգանություն) և 452-րդ հոդվածի 3-րդ մասը (պաշտոնատար անձի ծառայողական կամ քաղաքական գործունեությանը միջամտելու նպատակով բռնություն)։ Ծեծկռտուքը տեղի էր ունեցել ՔՊ-ական և ընդդիմադիր պատգամավորի միջև։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում. Լրատվամիջոցները շեշտել են ժամկետը. վարույթը սկսվել է միջադեպից 10 օր անց։ Factor TV-ն հայտնել է, որ ուսումնասիրել է տեսանյութերը և պարզել, թե ով է առաջինը հատել սահմանը։

Հակասող նարատիվներ. ՄԻՊ Մանասյանին տրված հարցերից մեկն էր. «Փաշինյանը բռնության կոչ չարե՞ց՝ ԱԺ ծեծկռտուքը ողջունելով»։ Ընդդիմության մոտեցմամբ՝ բռնությունը խրախուսվել է վերևից։ Դատախազության ձևակերպումն այլ է. նշվում է «խմբով կատարված» արարք, առանց կողմ նշելու։ Թե ում դեմ է ուղղված վարույթը, առայժմ հայտնի չէ։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՅՈՒԶՄԵՅՔԵՐՆԵՐԸ

• Նիկոլ Փաշինյան. Նոյեմբերի 9-ի բոլոր քննադատությունների հասցեատերն էր, ընդունել է Իրանի փոխնախագահին և հայտարարվել նոյեմբերի 11-ին Թուրքիա մեկնելու մասին։
• Տիգրան Ավինյան. բյուջեի քննարկման ամենաշատ մեջբերված դեմքը՝ խցանումների, տրանսպորտի գնի, մանկապարտեզների և Երևանի եկամուտների թեմաներով։
• Դավիթ Խուդաթյան. բյուջեի թվեր, TRIPP, Իրանի մտահոգությունների բացակայություն, ատոմակայան, Սահմանադրություն։ Մեկ օրում խոսել է գրեթե բոլոր զգայուն թեմաներով։
• Նարեկ Կարապետյան. տարելիցի օրվա գլխավոր ընդդիմադիր ձայնը՝ Եռաբլուրից և հիվանդանոցի մասին գրառմամբ։
• Սամվել Կարապետյան. կալանավայրից գրված ուղերձով և Ստեփանակերտի հիվանդանոցի դրվագով։

ԿԱՐԵՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԹՈՓՈՒՄ ՉԵՆ

• Փաշինյանը նոյեմբերի 11-ին կմեկնի Թուրքիա։ Հայտարարությունն արվել է նոյեմբերի 9-ին, երբ Ալիևն ու Էրդողանը Շուշիում «հաղթանակ են նշում»։
• Ձյուն և փակ ճանապարհներ։ Ձյուն է տեղացել Գեղարքունիքի ողջ տարածքում, մեքենաներ են արգելափակվել Սպիտակի ոլորաններում, փակ է Լարսը։ Սպիտակի հատվածում ձնամաքրող տեխնիկա չի աշխատել, թեև կանխատեսումը երկու օր առաջ էր հայտնի։
• Երեք խոշոր ավտովթար։ Ալավերդի–Վանաձոր ճանապարհին «Ford Transit»-ի և «Audi»-ի բախումից 5 մարդ է վիրավորվել։ Արագածոտնում՝ Գյումրի–Երևան մայրուղու 126-րդ կմ-ին, մերկասառույցի պատճառով «Mercedes»-ը հետիոտնի վրա է հայտնվել, և նա մահացել է։ Երևան–Մեղրի ճանապարհի 190-րդ կմ-ին բախվել են իրանցի վարորդի բեռնատարն ու բենզինատար ավտոցիստեռնը, սկսվել է բենզինի արտահոսք։ Երեք դեպքից երկուսը կապված էին եղանակային պայմանների հետ։
• Ալեն Սիմոնյանը Մոսկվայում ԱՊՀ անվտանգության խորհուրդների քարտուղարների հանդիպմանն է, իսկ Շոյգուն կոչ է արել վերակենդանացնել «3+3» ձևաչափը։ Նույն օրը ՌԴ ԱԳՆ-ն Հայաստանին «խորհուրդ է տվել» ԵՄ անդամակցության հայտից առաջ հանրաքվե անցկացնել։

ԱՅԼ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

• Սամվել Ալեքսանյանին թույլ չեն տվել մտնել Ռուսաստան։ Մեդիայի տվյալներով՝ նրան 6 ժամ պահել են Մոսկվայի օդանավակայանում։ Նույն չվերթով Մոսկվա էր մեկնել Ալեն Սիմոնյանը, որին դիմավորել և ուղեկցել են միջոցառմանը։ Ռուս–հայկական հարաբերությունների ներկայիս լարվածության ֆոնին դրվագը քաղաքական նշանակություն է ստանում։
• Մեսրոպ Մանուկյանը վերադարձել է ԱԺ ամբիոն. Ավինյանին ուղղված «Ինձ կարոտո՞ւմ էիք, թե՞ չէ» հարցը և Մանասյանին ասված «Մեկ ամիս է՝ չեմ կարողանում Ձեզ հանդիպել» խոսքը բյուջեի ծանր քննարկման մեջ թեթև, բայց շատ տարածված դրվագներ են դարձել։
• «Սուրբ Աստվածամայր» ԲԿ-ում փրկել են ջրահեղձ եղած 2 տարեկան տղային։
• Փարաքարի եկեղեցում 31-ամյա տղամարդը վնասել է եկեղեցու գույքը և ձերբակալվել է։