Եվրոպական խորհրդարանի 36 պատգամավորներ՝ խորհրդարանի հիմնական քաղաքական խմբերից, մարտի 11-ին պաշտոնական նամակ են հղել Եվրոպական միության արտաքին գործերի և անվտանգության քաղաքականության բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալասին՝ պահանջելով Ադրբեջանի նկատմամբ ԵՄ քաղաքականության հիմնարար վերագնահատում։

Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավոր Մարի Թուսենի նախաձեռնությամբ ուղարկված այս նամակը հետևում է մի շարք զարգացումների, այդ թվում՝ Բաքվում պահվող հայ գերիների նկատմամբ վերջերս կայացված ցմահ ազատազրկման դատավճիռներին և փաստագրված ապացույցներին, ըստ որոնց՝ Ադրբեջանն օգնում է Ռուսաստանին շրջանցելու ԵՄ պատժամիջոցները։

«Իմաստալից պայմանականության բացակայությամբ շարունակվող համագործակցությունը կարող է խաթարել Եվրոպական միության հեղինակությունը», — զգուշացնում են ստորագրողները՝ մատնանշելով քաղաքական ընդդիմության «համակարգային ճնշումները» և Ադրբեջանի խորհրդարանի կողմից ԵՄ դիվանագիտական ջանքերի «թշնամական» մերժումը։

Եվրոպական խորհրդարանի պատգամավորների պահանջների կենտրոնում նաև 2023 թվականի ռազմական հարձակմանը հաջորդած չլուծված մարդասիրական ճգնաժամն է։ Նամակում բացահայտորեն դատապարտվում է «Լեռնային Ղարաբաղի հայերի իրավունքների շարունակական ժխտումը»՝ ընդգծելով, որ ներկայումս նրանց վերադարձի իրավունքի համար չկա որևէ վստահելի շրջանակ, ինչպես նաև տեղահանվածների համար տնտեսական փոխհատուցման որևէ գործնական մեխանիզմ։

«ԵՄ-ն չի կարող լռել, երբ ամբողջ մի ժողովրդի հիմնարար իրավունքները ջնջվում են», — նշում են նամակագիրները՝ հիշեցնելով, որ Եվրանեսթ խորհրդարանական վեհաժողովն արդեն իսկ ընդգծել է տեղահանված անձանց կարգավիճակի հարցի լուծման և քաղաքական բանտարկյալների ազատ արձակման հրատապ անհրաժեշտությունը։

Խորհրդարանականները նաև կոչ են անում իրականացնել հինգ անհապաղ քայլեր․

Մարդու իրավունքների վերանայում — ԵՄ–Ադրբեջան․ Գործընկերության և համագործակցության համաձայնագրի համապարփակ աուդիտ։

Թիրախային պատժամիջոցներ — ԵՄ մարդու իրավունքների գլոբալ պատժամիջոցների ռեժիմի կիրառում՝ կամայական ձերբակալությունների համար պատասխանատուների նկատմամբ։

Բարձր մակարդակի երկխոսություն — անհապաղ գագաթնաժողով՝ տեղահանված հայերի իրավունքների և քաղաքական բանտարկյալների ազատ արձակման հարցերը քննարկելու համար։

Էներգետիկ համագործակցության կասեցում — ընդլայնված էներգետիկ համագործակցության սառեցում, մինչև Ադրբեջանը մարդու իրավունքների և պատժամիջոցների պահպանման ոլորտում գրանցի շոշափելի առաջընթաց։

Պատժամիջոցների շրջանցման դեմ միջոցառումներ — սահմանափակող միջոցներ այն կազմակերպությունների նկատմամբ՝ ներառյալ պետական SOCAR ընկերությունը, որոնք ներգրավված են ռուսական նավթի արտահանմանն աջակցելու գործում։
Նամակում Բաքվում պահվող հայ գործիչների դատավճիռները որակվում են որպես միջազգային մարդասիրական չափանիշների խախտում։ Բացի այդ, նշվում է ադրբեջանցի քաղաքացիների և ցանցերի մասնակցությունը «ստվերային նավատորմի» գործողություններին, որոնք թույլ են տալիս շրջանցել ռուսական նավթի նկատմամբ կիրառվող ԵՄ սահմանափակումները։

Եզրափակիչ մասում խորհրդարանականները նկատում են՝ 2025թ․ վերջից ձևավորված խորհրդարանական ակտիվությունը Կայա Կալասին տալիս է «հստակ քաղաքական մանդատ»՝ հայտարարություններից անցնելու դեպի սկզբունքային գործողություններ՝ օրենքի գերակայությունն ու միջազգային ներառականությունը պաշտպանելու համար։

ՀՅԴ Հայ դատի կենտրոնական գրասենյակ