«Հրապարակ»․ Ինչու ՔՊ-ականները չեն ուզում հանդիպել հեղինակավոր փաստահավաք խմբի հետ

Sat, 14 Mar 2026 09:45:32 +0400

ՀՀ իշխանությունները ոչ պաշտոնապես բոյկոտ են հայտարարել «Հայաստանում ժողովրդավարության միջազգային դիտարան» (IODA) անկախ փորձագետների խմբին: Նրանց հետ չեն հանդիպում, խոչընդոտում են փաստահավաք առաքելությանը: Հայտնի իրավապաշտպանների հետ հանդիպել է միայն ՄԻՊ-ը, գրավոր պատասխանել են ՆԳՆ-ն եւ ՍԴ-ն: Մյուսներն ուղղակի անտեսում են IODA-ին: Փորձագետները ստիպված են օրերով զանգահարել ՔՊ-ականներին, կառավարություն: Նրանց, կոպիտ ասած, ցրում են: Նույն ՀԿ սեկտորից էլ ոչ բոլորն են համաձայնում հանդիպել IODA-ի հետ: Դիտորդական խմբերը նույնպես` տարբեր պատճառաբանություններով մերժում են նրանց:

Օրինակ, դիտորդական խմբերից մեկն ասել է, թե «թրեյնինգի» է մասնակցում եւ չի կարող հանդիպել նրանց հետ:
Թվում է, թե եվրոպամետ Փաշինյանը պետք է դեմքը պահեր եվրոպացի հանրաճանաչ իրավապաշտպանների առաջ: Խմբում, որը մարտից փաստեր է հավաքում՝ ՀՀ-ում ժողովրդավարության պահանջներն ԱԺ ընտրություններից առաջ ուսումնասիրելու ու զեկույցով ներկայացնելու համար, Human Rights Watch-ի երկար տարիների ղեկավար Քենեթ Ռոթն է, որը ներկայում Փրինսթոնի համալսարանում է դասախոսում, Human Rights Watch-ի՝ Մերձավոր Արեւելքի ծրագրի նախկին տնօրեն Սառա Լի Ուիթսոնը, ֆրանսահայ իրավաբան եւ դատավոր Ֆիլիպ Քալֆայանը, Մարդու իրավունքների միջազգային ֆեդերացիայի նախկին գլխավոր քարտուղարը, բրիտանացի փաստաբան Մարկ Ջոնսը:
Բայց ՔՊ-ականները, կարելի է ասել, արգելափակել են իրավապաշտպաններին: Եվրոպայից ժամանած դիտորդների տպավորություններն էլ, որոնք նրանք ստացել են ընդդիմադիր ուժերի, ՀԿ սեկտորի հետ հանդիպումներից, դառն են: Երբեք, անգամ նախկին իշխանությունների օրոք, հայաստանյան ընտրական մթնոլորտն այսպիսի կոշտ գնահատականների, քննադատության չէր արժանացել:

«Մենք լուրջ մտավախություն ունենք այն հարցում, թե արդյոք ժողովրդավարական պայմաններն առկա՞ են, որ հնարավոր դարձնեն ազատ, անկախ խորհրդարանական ընտրությունները: Մենք մտահոգված ենք, որ տարբեր փորձեր են արվում՝ միջամտելու դատական համակարգի անկախությանը, Եկեղեցու անկախությանը, եւ մենք մտահոգված ենք քաղաքականացված քրեական հետապնդումներով՝ իշխող կուսակցության հակառակորդ ընկալվող անձանց նկատմամբ»,- լրագրողներին հայտարարել է Քենեթ Ռոթը: Նա հիշեցրել է, որ Փաշինյանը միայն թեկնածու չէ, այլեւ ժողովրդավարական երկրի առաջնորդ, որը պետք է պաշտպանի ժողովրդավարությունը: «Պատշաճ չէ, որ վարչապետն օգտագործի պետության ռեսուրսները եւ իշխանությունը, որպեսզի ընտրական դաշտը թեքի իր օգտին»,- ասում է հայտնի իրավապաշտպանը:

Փորձագետները կարեւոր շեշտադրում են անում. «Տպավորությունն այն է, որ եվրոպական բազմաթիվ կառավարություններ, ԱՄՆ կառավարությունը Հայաստանը դիտարկում են առաջին հերթին որպես աշխարհաքաղաքական սուբյեկտ, իրենց ամենաշատը, կարծես, հետաքրքրում է կոնկրետ թեկնածուի արեւմտամետ կամ ռուսամետ լինելը, իրենց կարծիքով, իրենք կարծես պատրաստ են աչքերը փակել ժողովրդավարության զիջումների վրա, եթե դրանք իրականացվում են ռուսական ազդեցությունը կանխելու նպատակով»:

Քաղաքական կալանավորումները՝ ազատ խոսքի համար, անվտանգային ու ոստիկանական ուժերի կիրառումը, նախնական կալանքի երկար ժամկետները, իշխանության հարյուրավոր զրպարտության հայցերը, այն ամենը, ինչ տեսնում է ու գիտի ՀՀ հասարակ քաղաքացին, ինչի մասին մենք ամեն օր խոսում ու գրում ենք, նկատել են նաեւ Արեւմուտքից ժամանած փորձագետները: Ըստ Սառա Լի Ուիթսոնի՝ «մարդկանց մեղադրում են, ըստ երեւույթին, քաղաքական իրավախախտումների մեջ՝ նրանց պահելով բանտում կամ տնային կալանքի տակ: Սամվել Կարապետյանը` հայտնի կուսակցություններից մեկի առաջնորդը, այս պահին մնում է տնային կալանքի տակ, եւ շատ դժվար է պատկերացնել, որ ազատ ընտրություն կարող է տեղի ունենալ այն պայմաններում, երբ քաղաքական կուսակցության առաջնորդը մեղադրվել է ընդամենը խոսքի հետ կապված իրավախախտման մեջ եւ մնում է կալանավորված: Դա լավ տպավորություն չի թողնում Հայաստանի ժողովրդավարության առումով»: Նման բացասական գնահատականն ի՞նչ հետեւանքներ կարող է ունենալ Հայաստանի ընտրություններից առաջ:

«Իրավունքների պաշտպանություն՝ առանց սահմանների» ՀԿ-ի իրավական հարցերով փորձագետ Աննա Մելիքյանը, որը ՀԿ սեկտորի այն ներկայացուցիչներից է, ովքեր հանդիպել են IODA-ի հետ, ասում է. «Իրավիճակի ցանկացած գնահատական կարեւոր է՝ հաշվի առնելով, որ Հայաստանում տիրող մարդու իրավունքների եւ ժողովրդավարության իրավիճակը կարծես թե միջազգային կազմակերպությունների ուշադրության կենտրոնում չի գտնվում: Գուցե մեր հարեւան երկրների վիճակի ֆոնին չի համարվում հրատապ խնդիրներ ունեցող երկիր»: Ի՞նչ տպավորություն ունի, հաշվի առնելով, որ հանդիպումը փակ է եղել՝ հարցրինք «Լրագրողներ՝ հանուն մարդու իրավունքների» կազմակերպության ղեկավար Ժաննա Ալեքսանյանին, որը միակն է հայաստանյան իրավապաշտպաններից, որ աշխատել է Human Rights Watch-ի հետ, մասնակցել 2008 թվականի մարտի 1-ի վերաբերյալ ծավալուն զեկույցի պատրաստմանը, նաեւ Human Rights Watch-ի Տաշքենդի եւ Ալմաթիի գրասենյակներում է աշխատել։ «Ես անձամբ ծանոթ չեմ Քենեթ Ռոթի հետ, որը 30 տարի այս միջազգային հեղինակավոր կազմակերպության գործադիր տնօրենն է եղել: Նա բացարձակ հեղինակություն ունի միջազգային ասպարեզում, եւ կարծում եմ, որ շատ կարեւոր է նրանց այցը Հայաստան: Նրանք բացարձակ անաչառ, ապակուսակցական իրավապաշտպաններ են, եւ գտնում եմ, որ նրանց հետ հանդիպելու իշխանությունների մերժումը պայմանավորված է հենց նրանց անաչառությամբ, նրանց կողմից իրական գնահատականներ տալու հետ: Այդ կազմակերպության համար հենց մարդու իրավունքներն են առաջնային, եւ նրանք արձանագրելու են այն, ինչ կատարվում է այսօրվա Հայաստանում: Իսկ այն, ինչ կատարվում է Հայաստանում, շատ մոտ է Ադրբեջանին, Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանը տանում է դեպի Ադրբեջան: Կա՛մ նրա իդեալն է Ալիեւը, կա՛մ, չգիտեմ ինչու, համենայնդեպս, մեր երկիրը ժողովրդավարության առումով գնում է այդ ուղղությամբ»,- նշեց Ժաննա Ալեքսանյանը:

Դատելով նախնական գնահատականներից, որոնք հրապարակվեցին, կարելի՞ է ենթադրել, որ IODA-ի ապագա զեկույցը Հայաստանի համար լինելու է կոշտ եւ ոչ շահեկան: «Դուք տեսնում եք, թե ինչ է կատարվում այսօր աշխարհում: Ոչ մի միջազգային նորմ չի գործում, բայց կարծում եմ, որ հեղինակավոր իրավապաշտպանների զեկույցը ներկայացվելու է այն քաղաքական եւ մյուս կառույցներին, որոնք կունենան ազդեցություն Հայաստանի վրա»,- պատասխանեց Ժաննա Ալեքսանյանը: