Հայաստանի Հանրապետության քննչական կոմիտեի կողմից «AntiCor.am» հարթակի դեմ ներկայացված դատական հայցը արդեն չի կարող դիտարկվել որպես սովորական իրավական գործընթաց․ այն ավելի շատ հիշեցնում է պաշտպանողական, անգամ խուճապահար արձագանք այնպիսի հրապարակումների նկատմամբ, որոնք դիպչում են համակարգի ամենացավոտ կետերին։ Երբ պետական մարմինը, որի հիմնական առաքելությունը պետք է լինի օրենքի պահպանումը և հանցագործությունների բացահայտումը, ընտրում է քննադատությունը դատարանով լռեցնելու ճանապարհը՝ ֆինանսական պատժի սպառնալիքով, դա ինքնին արդեն լուրջ ազդանշան է, որ խոսքը պարզապես հեղինակության պաշտպանության մասին չէ։ Ընդհակառակը՝ նման վարքագիծը շատ հաճախ դառնում է անուղղակի խոստովանություն, որ բարձրացված հարցերը չեն կարող հեշտությամբ հերքվել փաստերով, և անհրաժեշտ է կիրառել ճնշման մեխանիզմներ՝ դրանց տարածումը սահմանափակելու համար։

Այս կոնկրետ դեպքում առավել խոսուն է այն հանգամանքը, որ հայցը վերաբերում է հրապարակումներին, որոնք նկարագրում են հնարավոր «հետին թվով օրինականացման» մեխանիզմներ՝ գաղտնալսումների և քննչական գործողությունների շրջանակում։ Եթե նման մեղադրանքները բացարձակապես անհիմն լինեին, պետական մարմնի ամենաուժեղ պատասխանը կլիներ բաց, փաստարկված և թափանցիկ հերքումը՝ ներկայացնելով հակափաստեր, գործընթացների օրինականության ապացույցներ և վերահսկողական մեխանիզմների արդյունավետությունը։ Փոխարենը ընտրվում է դատական ճանապարհ՝ ուղեկցված մեկ միլիոն դրամի փոխհատուցման պահանջով, ինչը ակնհայտորեն ուղղված է ոչ թե միայն տվյալ հրապարակումների «ուղղմանը», այլ նաև հարթակի գործունեության ֆինանսական և հոգեբանական ճնշմանը։ Սա արդեն դասական օրինակ է այն երևույթի, որը միջազգային պրակտիկայում հայտնի է որպես հանրային մասնակցության դեմ ուղղված ռազմավարական հայց՝ SLAPP, որտեղ նպատակը ոչ թե ճշմարտության բացահայտումն է, այլ քննադատության լռեցումը։

Ավելին, այս գործը առանձնանում է մեկ այլ կարևոր հանգամանքով, որը փաստացի բացահայտում է գործընթացի ոչ հավասար բնույթը։ AntiCor-ը հղում է անում իր աղբյուրներին քննչական համակարգում, սակայն չի կարող և իրավունք էլ չունի բացահայտել այդ աղբյուրներին, քանի որ դա կվտանգի նրանց անվտանգությունը և կխափանի ապագա բացահայտումների հնարավորությունը։ Սա միջազգային իրավական ստանդարտ է, որը հայտնի է յուրաքանչյուր իրավապահ մարմնի։ Այդուհանդերձ, հենց այդ գիտակցմամբ է կառուցվում հայցը՝ ստեղծելով իրավիճակ, որտեղ հարթակը դրվում է փակուղու մեջ․ կամ պետք է բացահայտի իր աղբյուրներին՝ նրանց ենթարկելով հնարավոր հետապնդման, կամ պետք է կրի դատական հետևանքները՝ չկարողանալով ներկայացնել «ուղիղ» ապացույցներ։ Սա արդեն ոչ թե արդար դատական գործընթաց է, այլ կանխամտածված կառուցվածք, որտեղ արդյունքը փորձ է արվում կանխորոշել՝ օգտվելով այն հանգամանքից, որ հակակոռուպցիոն գործունեությունը ինքնին հիմնվում է պաշտպանված աղբյուրների վրա։

Եթե այս ամենը դիտարկենք ավելի լայն՝ համակարգային հարթությունում, ապա պատկերը դառնում է ավելի մտահոգիչ։ Վերջին տարիներին նկատվում է հստակ միտում՝ քննադատական հարթակների, լրագրողների և ակտիվիստների նկատմամբ իրավական գործիքների ակտիվ կիրառում, հատկապես այն դեպքերում, երբ խոսքը վերաբերում է պետական համակարգի ներսում հնարավոր չարաշահումներին։ Մեծ չափերի փոխհատուցման պահանջներով հայցերը, ընտրովի ակտիվությունը և քննադատության նկատմամբ ոչ համաչափ արձագանքները ձևավորում են մի միջավայր, որտեղ խոսքը թանկանում է, իսկ լռությունը՝ դառնում անվտանգ տարբերակ։ Այս պայմաններում AntiCor-ի դեմ հայցը արդեն ընկալվում է ոչ թե որպես մեկ դեպք, այլ որպես նույն շղթայի հերթական օղակ։

Սակայն ամենակարևոր եզրակացությունը այստեղ ավելի խորն է։ Երբ պետական համակարգը, փոխարենը բացահայտելու և հերքելու հնարավոր խախտումները, ընտրում է դրանք բարձրաձայնողներին ճնշելու ճանապարհը, դա անուղղակիորեն հաստատում է հենց այն, ինչի մասին խոսվում է հրապարակումներում։ Որովհետև ուժեղ, թափանցիկ և ինքնավստահ համակարգը չի վախենում քննադատությունից․ այն պատասխանում է փաստերով։ Իսկ այն համակարգը, որը դիմում է ֆինանսական և դատական ճնշման, իրականում ցույց է տալիս իր խոցելիությունը։ Այս իմաստով քննչական կոմիտեի այս քայլը ոչ միայն չի թուլացնում AntiCor-ի բարձրացրած հարցերը, այլ հակառակը՝ լրացուցիչ անգամ ուժեղացնում է կասկածը, որ խոսքը կարող է լինել ոչ թե առանձին դեպքերի, այլ համակարգային խնդիրների մասին։

Եվ հենց այստեղ է ձևավորվում ամենակոշտ գնահատականը․ նման վարքագիծը բնորոշ է այն համակարգերին, որոնք արդեն իսկ ծանրաբեռնված են կոռուպցիոն ռիսկերով և չեն կարող թույլ տալ այդ ռիսկերի ազատ քննարկում։ Երբ իշխանությունը սկսում է պայքարել ոչ թե կոռուպցիայի, այլ դրա մասին խոսողների դեմ, դա արդեն պարզապես խնդիր չէ՝ դա ախտորոշում է։