Հունիսյան ընտրությունների նախաշեմին Հայաստանի իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը հրապարակել է քաղաքական ծրագիր, որում Ամենայն հայոց կաթողիկոսին պաշտոնանկ անելու կոչ է պարունակվում, ինչպես նաև ներկայացված է Հայ առաքելական եկեղեցու վերակազմավորման քաղաքականացված «ճանապարհային քարտեզը»։ Քննադատների կարծիքով՝ այս աննախադեպ քայլը երկրի Սահմանադրության ուղղակի խախտում է և կրոնական գործերում պետության կոպիտ միջամտություն, գրում է International Christian Concern-ը (ICC):

Ընտրություններից առաջ հրապարակված ծրագիրը որպես իր տասներորդ քաղաքական նպատակ մատնանշում է Հայ առաքելական եկեղեցու «փաստացի ղեկավարի» հեռացումը. խոսքը Գարեգին Բ կաթողիկոսի մասին է։ Հատկանշական է, որ փաստաթղթում խուսափում են նրա եկեղեցական տիտղոսի կիրառումից, ինչը, դիտորդների կարծիքով, արտացոլում է թե՛ բուն պաշտոնը, թե՛ ինստիտուտը հեղինակազրկելու ավելի լայն փորձը։

Ղեկավարության փոփոխությունից բացի, կուսակցության ծրագիրը նախատեսում է եկեղեցական մի շարք լայնածավալ բարեփոխումներ, այդ թվում՝ կաթողիկոսական տեղապահի նշանակում, եկեղեցու նոր կանոնադրության մշակում և այնուհետև թարմացված կառուցվածքի շրջանակներում՝ նոր կաթողիկոսի ընտրություն։ Առաջարկվող կանոնադրությունը նախատեսում է ֆինանսական վերահսկողության և հոգևորականության նկատմամբ կարգապահական հսկողության մեխանիզմների ներդրում. ոլորտներ, որոնք ավանդաբար կարգավորվում են հենց եկեղեցու կողմից։

Իրավաբանները և կրոնական ազատությունների պաշտպանները զգուշացնում են, որ նման առաջարկները ուղղակի քաղաքական միջամտություն են կրոնական կազմակերպության ներքին կառավարմանը։ Հայաստանի Սահմանադրությունը ճանաչում է Հայ առաքելական եկեղեցու բացառիկ դերը ազգային կյանքում և ամրագրում եկեղեցու ու պետության անջատման սկզբունքը։

Այս իրավական շրջանակն է՛լ ավելի է ամրապնդվել եկեղեցի-պետություն փոխհարաբերությունների մասին 2007 թվականի օրենքով, որն ուղղակիորեն ճանաչում է եկեղեցու ինքնակառավարման իրավունքը։ Քննադատների համոզմամբ՝ քաղաքական ուժի կողմից կադրային հարցերին միջամտելու կամ կառուցվածքային փոփոխություններ պարտադրելու ցանկացած փորձը ոտնահարում է այդ իրավական երաշխիքները։

Ինչպես նշվում է, վերջին մեկ տարվա ընթացքում լարվածությունը զգալիորեն աճել է, և կառավարությունն սկսել է ավելի կոշտ դիրքորոշում դրսևորել եկեղեցու անկախությունը սահմանափակելու իր փորձերում։

Բնակչության ավելի քան 90%-ն իրեն նույնականացնում է Հայ առաքելական եկեղեցու հետ, որը երկար ժամանակ ծառայել է որպես ազգային ինքնության հիմնասյուն՝ հատկապես օտար տիրապետության և ցեղասպանության տարիներին։

Պատմականորեն եկեղեցու նկատմամբ քաղաքական վերահսկողություն հաստատելու փորձերը կապված են եղել արտաքին ուժերի, այդ թվում՝ խորհրդային իշխանության հետ, որը ձգտում էր սահմանափակել կրոնական ազդեցությունը։ Քննադատները զգուշացնում են, որ ներկայիս առաջարկները կրկնում են նախկինում կիրառված այդ գործելաոճը և մտահոգություն են հարուցում երկրում կրոնական ազատության ապագայի վերաբերյալ։

Եթե իշխող կուսակցությունը հաղթի ընտրություններում, նա կարող է պնդել, թե հանրային մանդատ ունի առաջարկվող փոփոխություններն իրականացնելու համար, ներառյալ՝ եկեղեցու կառավարման գործերում միջամտությունը, չնայած այս հարցի շուրջ լայն հանրային քննարկումների բացակայությանը։