Հայաստանում այսօր՝ օգոստոսի 8-ին, պաշտոնապես բացվեց Firebird AI-ի Հրազդանի արհեստական բանականության գործարանը։ Ըստ հրապարակումների` այն դարձել է ԱՊՀ տարածաշրջանի խոշորագույն AI գործարանը։ Բացման միջոցառմանը ներկա էր և շրջայցի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանին ուղեկցողների թվում էր նաև ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանի կինը՝ Գոհար Աբաջյանը։ Նրա ներկայությունը, սակայն, միայն պաշտոնական արարողության հյուրի կարգավիճակով չի սահմանափակվում։ Աբաջյանը Firebird-ի հայկական նախագծի հետ կապված է իր զբաղեցրած պաշտոնի միջոցով և ներգրավված է եղել դեռ դրա մեկնարկից։ Գոհար Աբաջյանը Enterprise Armenia-ի գործադիր տնօրենն է։ Enterprise Armenia-ն Հայաստանի ներդրումների աջակցման ազգային կառույցն է, որի առաքելությունն է ներդրողների ներգրավումն ու նրանց աջակցությունը Հայաստանում ներդրումային ծրագրերի իրականացման ընթացքում։

2025 թվականին Firebird-ի համահիմնադիր Ալեքսանդր Եսայանը հրապարակավ գրել է, որ Հայաստանի կառավարության կողմից իրեն և Firebird-ի համահիմնադիր Ռազմիկ Հովաղիմյանին տեղեկացվել է, որ նախագծի իրականացումը Enterprise Armenia-ից համակարգելու է Գոհար Աբաջյանը։ Ինքը՝ Աբաջյանը, նույնպես հրապարակել է, որ մասնակցել է Նիկոլ Փաշինյանի, Բարձր տեխնոլոգիական արդյունաբերության արդեն նախկին նախարար Մխիթար Հայրապետյանի, NVIDIA-ի փոխնախագահ Rev Lebaredian-ի և Firebird-ի համահիմնադիրների հանդիպմանը, որտեղ քննարկվել է $500 մլն արժողությամբ AI Factory-ի իրականացումը Հայաստանում։ Enterprise Armenia-ի պաշտոնական հաղորդագրություններից երևում է, որ Աբաջյանը Firebird-ի նախագծով զբաղվել է շարունակաբար։ 2026 թվականի փետրվարի 10-ին նա մասնակցել է Նիկոլ Փաշինյանի և NVIDIA-ի փոխնախագահ Rev Lebaredian-ի հանդիպմանը։

Հանդիպման օրակարգում եղել է նաև Firebird AI Factory-ի առաջընթացը, այդ թվում՝ NVIDIA-ի բարձր արտադրողականության չիպերի Հայաստան արտահանման թույլտվությունների հարցը։ Իսկ ահա 2026 թվականի ապրիլին Enterprise Armenia-ն նաև մասնակցել է ՀՀ կառավարության և Firebird-ի միջև $25 մլն GPU ծառայությունների հնգամյա պայմանագրի ստորագրման միջոցառմանը։ Ըստ Enterprise Armenia-ի՝ պայմանագիրը նախատեսված է Հայաստանի AI էկոհամակարգին հաշվարկային հզորություն տրամադրելու համար։ Ավելին՝ հունիսին Enterprise Armenia-ն Գոհար Աբաջյանի գլխավորությամբ EBRD-ի տարեկան հանդիպման շրջանակում ներկայացրել է Հայաստանի ներդրումային օրակարգը, որի առանցքային նախագծերից մեկը հենց $4 մլրդ AI megaproject-ն էր։ Այդ միջոցառման պանելում մասնակցում էր նաև Firebird-ի բաժնետեր Հայկ Եսայանը։ Firebird-ը սովորական մասնավոր ընկերության կողմից Հայաստանում կառուցվող հերթական տվյալների կենտրոն չէ։

Նշենք, որ նախագիծը ներկայացվել է որպես Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ռազմավարական տեխնոլոգիական համագործակցության մաս՝ NVIDIA-ի տեխնոլոգիական մասնակցությամբ։ Առաջին փուլը գնահատվել էր մոտ $500 մլն, իսկ 2026 թվականի փետրվարին հայտարարվել է ընդլայնման ծրագիր, որի ընդհանուր ներդրումների ծավալը պետք է հասնի մոտ $4 մլրդ-ի, իսկ GPU-ների թիվը՝ մինչև 50,000։