«Մաշան ու Արջն» էլ հայտնվեցին սանկցիաների տակ․ մշակույթը` պատերազմի թատերաբեմ
Sat, 22 Aug 2026 21:00:55 +0400
Ռուս-ուկրաինական հակամարտությունը վաղուց արդեն դուրս է եկել մարտի դաշտից, բառի դասական իմաստով, եւ վերածվել է շատ ավելի լայն դիմակայության։ Դա որեւէ մեկի համար գաղտնիք չէ։ Հակամարտությունն այլեւս ոչ միայն դասական պատերազմով է արտահայտվում կամ տարածվում տնտեսական ու դիվանագիտական ոլորտների վրա, այլեւ դուրս է եկել այդ սահմաններից` ընդգրկել նաեւ մշակույթը, կինոն, գրականությունը, թատրոնը, երաժշտությունը, հեռուստատեսությունը, պատմական հիշողությունը, լեզուն, ավանդույթները եւ նույնիսկ՝ մանկական անիմացիոն ֆիլմերը։
Այս տրամաբանությամբ է, թերեւս, որ օգոստոսի 20-ին Ուկրաինայի նախագահ Վոլոդիմիր Զելենսկին ստորագրել է հրամանագիր՝ Ռուսաստանի հինգ քաղաքացիների եւ չորս կազմակերպությունների նկատմամբ սանկցիաներ սահմանելու մասին, որոնք կապված են հայտնի ռուսական «Մաշան ու Արջը» մուլտսերիալի հետ։ Կիեւն ամենայն լրջությամբ եւ ամենայն վճռականությամբ հայտարարում է, թե այդ մուլտֆիլմը տարածում է պրոռուսական նարատիվներ, որոնք քողարկված են մանկական բովանդակության տակ եւ ներկայացնում են սպառնալիք ուկրաինական ազգային անվտանգության համար։ Գուցե նման որոշում կարդալուց հնարավոր լիներ ծիծաղել, եթե իրավիճակն այնքան ողբերգական ու ցավոտ չլիներ, որքան ռուս-ուկրաինական պատերազմի պարագայում է։ Մշակույթը դասական իմաստով կապվում է արվեստի, կրթության եւ դաստիարակության, ինչպես նաեւ՝ պատմական հիշողության պահպանման հետ։
Ժամանակակից աշխարհում որքան էլ կրթությունը, արվեստը, մշակույթը դիտարկենք որպես մարդու կյանքի հոգեւոր ոլորտի բաղադրիչներ, չմոռանանք, որ դրանք եւս ներառվել են «քաղաքականություն» կոչված ամենակուլ հրեշի կողմից, եւ արդեն տասնամյակներ, եթե ոչ ավելի, շրջանառվում է, այսպես կոչված, «փափուկ ուժ» կոչված հասկացությունը, որն ամերիկացի քաղաքագետ Ջոզեֆ Նայի կողմից սահմանվում է որպես այլ հանրույթում ցանկալի արդյունքի հասնելու պրոցեսը՝ մշակույթի, արժեքային համակարգի, լրատվության եւ իդեալներ ներարկելու միջոցով, որը չի ենթադրում հարկադրանք։ Սա նշանակում է, որ պետությունների համար մշակույթը ոչ միայն անմիջական իր ֆունկցիայով է աշխատում, այլ նաեւ՝ ներազդեցության տարբերակ է, եւ, ըստ էության, սրան հղում տալով է, որ Կիեւը փորձում է հակադրվել Մոսկվային նաեւ այդ ոլորտում։ Տողերիս հեղինակի համար, սակայն, անհասկանալի է, թե ինչպես են մասնագետներն անմեղ մանկական մուլտֆիլմի մեջ գտել նարատիվներ, որոնք կարող են դառնալ ազգային անվտանգության սպառնալիք, կամ ինչպես են զանգվածային մշակութային միջավայրի մեջ կարողանում գծել սահմաններ, երբ դրանք պարզապես անհնար է գծելը։