Իրավաբան, ԱԺ նախկին պատգամավոր Տարոն Սիմոնյանը գրում է. «Այսօր Ադրբեջանը Գանձասարի վանքը՝ հայկական միջնադարյան ճարտարապետության գլուխգործոցներից մեկը, օտարերկրյա դեսպաններին ներկայացրեց որպես ոչ հայկական հուշարձան։

Արցախը հայերից դատարկելուց հետո հերթը հայի քարե վկայությանն է՝ վանքի, խաչքարի, արձանագրությունների, գերեզմանատների ոչնչացումը։ Ժառանգության վերագրումը այլոց դրա ոչնչացման ամենասառնասիրտ ձևն է, որովհետև այն կատարվում է «օտարացման» և բաց դռների քողի ներքո, իսկ հաջորդ քայլը միշտ նույնն է՝ հայկական ինքնությունը կրող տարրերի ջնջումը։ Դեսպանների ներգրավմամբ փորձ է արվում միջազգային ներկայությունը վերածել կեղծիքի վավերացման։

Այս ամենը տեղի է ունենում ՄԱԿ-ի Արդարադատության Միջազգային դատարանի գործող որոշման պայմաններում։ 2021 թ. դեկտեմբերի 7-ի կարգադրությամբ (Armenia v. Azerbaijan, պարբ. 98(1)(գ)) Դատարանը 13 ձայնով ընդդեմ 2-ի Ադրբեջանին պարտավորեցրել է ձեռնարկել բոլոր անհրաժեշտ միջոցները՝ կանխելու և պատժելու հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմի և պղծման արարքները՝ ներառյալ եկեղեցիները, պաշտամունքի վայրերը, հուշարձանները, գերեզմանատներն ու արտեֆակտները։ Կանոնադրության 41-րդ հոդվածով կայացված կարգադրությունները պարտադիր են։ Եվ սա բացառություն չէ. Դատարանը մշակութային ժառանգություն է պաշտպանել նաև այլ գործերով՝ Պրեահ Վիհեարի տաճարի գործով (Կամբոջա ընդդեմ Թաիլանդի, 2011 թ. հուլիսի 18-ի կարգադրություն), որին հենց ինքը՝ Դատարանը, հղում է կատարել հայկական գործում։ Մշակութային ժառանգության պաշտպանությունը միջազգային իրավունքի հաստատված պահանջ է՝ 1954 թ. Հաագայի կոնվենցիայից մինչև ՄԱԿ ԱԽ 2347 (2017) բանաձևը և Միջազգային քրեական դատարանի Ալ Մահդիի դատավճիռը։

Հայկական կողմը պետք է այս դեպքը դիտի ոչ թե որպես քարոզչական միջադեպ, այլ որպես ապացույց։ Պետք է ամրագրվեն այցի ամսաթիվը, մասնակից դեսպանությունների ցանկը, պաշտոնական հայտարարություններն ու այլ տվյալները, և այդ ամենը ներկայացվի Դատարան՝ որպես դեկտեմբերի 7-ի կարգադրության շարունակական խախտման դրվագ։ Պետք է լրջորեն դիտարկվի Դատարանի կանոնակարգի 76-րդ հոդվածով լրացուցիչ կամ ճշգրտված միջոցների խնդրանքը, գործարկվեն ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անկախ առաքելության և Ռասայական խտրականության վերացման կոմիտեի մեխանիզմները, և դիմում ուղարկվի այցին մասնակցած պետություններին՝ հիշեցնելով, որ Դատարանում քննվող վեճի առարկայի շուրջ նման միջոցառմանը մասնակցելը անվնաս քայլ չէ։ Գանձասարի հայկականությունը հաստատված է իր իսկ արձանագրություններով։ Այն ժխտողը ժխտում է ոչ թե Հայաստանի դիրքորոշումը, այլ փաստը։

Սա չանելը հավասարազոր է Ադրբեջանի հետ հանցակցությանը»: