Արցախի մշակութային ժառանգության օմբուդսմեն Հովիկ Ավանեսովը բողոք-դիմում է ներկայացրել․
«Հայաստանի Հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին
Մենք՝ ներքոստորագրյալ արցախյան, հայաստանյան եւ սփյուռքյան հասարակական կազմակերպություններս եւ գործիչներս, վճռական բողոք ենք հայտնում Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Արցախի տարածք օտարերկրյա ներկայացուցիչների այցերի և այդ այցերի ընթացքում իրականացվող անթույլատրելի հրապարակային գործողությունների կապակցությամբ։

Նման այցերը չեն կարող դիտարկվել բացառապես որպես մասնավոր, զբոսաշրջային կամ մշակութային միջոցառումներ։ Դրանք իրականացվում են մի տարածքում, որտեղից 2023 թվականի սեպտեմբերին բռնի տեղահանվել է բնիկ հայ բնակչությունը, իսկ հայկական պատմամշակութային ժառանգությունը ենթարկվում է նպատակաուղղված ոչնչացման, փոփոխման, յուրացման և դրա հայկական ինքնության ջնջման։

Առանձնահատուկ մտահոգություն են առաջացնում Ստեփանակերտ, Շուշի, Գանձասար, Դադիվանք և հայկական մշակութային ու հոգևոր ժառանգության այլ վայրեր օտարերկրյա ներկայացուցիչների այցելությունները, որոնք ուղեկցվում են հրապարակային լուսանկարներով և պաշտոնական հայտարարություններով՝ առանց տեղահանված հայ բնակչության վիճակի և նրա մշակութային ժառանգության աղետալի վիճակի պատշաճ գնահատման։
Նման գործողությունները Ադրբեջանի կողմից ակտիվորեն օգտագործվում են՝ միջազգային ճանաչման և ընդունելիության տպավորություն ձևավորելու համար՝ քաղաքական-իրավական Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությունը ուժի ապօրինի կիրառմամբ և էթնիկ զտմամբ լուծելու քաղաքականության նկատմամբ։
Հիշեցնում ենք, որ 2021 թվականի դեկտեմբերի 7-ին ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանը «Հայաստանն ընդդեմ Ադրբեջանի» գործով պարտավորեցրել է Ադրբեջանին ձեռնարկել անհրաժեշտ միջոցներ՝ հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ վանդալիզմի և պղծման գործողությունները կանխելու և պատժելու համար, ներառյալ եկեղեցիների, պաշտամունքի վայրերի, հուշարձանների և գերեզմանատների նկատմամբ իրականացվող գործողությունները։ Դատարանի կողմից ՄԱԿ-ի Կանոնադրության 41-րդ հոդվածի հիման վրա կիրառված ժամանակավոր միջոցներն ունեն պարտադիր բնույթ։

Այս համատեքստում հայկական ժառանգության օբյեկտներ այցելելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել համապատասխան միջազգային իրավական պարտավորությունները և դրանց պահպանման համար առկա՝ փաստագրված ռիսկերը։
Վերոգրյալի կապակցությամբ կոչ ենք անում Հայաստանի Հանրապետությունում հավատարմագրված դիվանագիտական ներկայացուցչություններին.

1. Պատշաճ քաղաքական և իրավական գնահատական տալ իրենց ներկայացուցիչների՝ Ադրբեջանի կողմից բռնազավթված Արցախի տարածք կատարած այցերին։

2. Պահանջել տեղեկատվություն նման այցերի նպատակների, ձևաչափի, իրավական և էթիկական հիմքերի վերաբերյալ։

3. Չմասնակցել այն միջոցառումներին, որոնք կարող են նպաստել Ադրբեջանի՝ Արցախի, նրա ժողովրդի և հայկական մշակութային ժառանգության նկատմամբ իրականացվող հանցավոր քաղաքականության միջազգային լեգիտիմացմանը։

4. Հայկական մշակութային և կրոնական օբյեկտներ այցելելիս հաշվի առնել դրանց պատմական պատկանելությունը և հայկական ինքնության պահպանման խնդիրները։

5. Ադրբեջանի իշխանությունների առջև բարձրաձայնել հայկական եկեղեցիների, վանքերի, հուշարձանների, գերեզմանատների, թանգարանների և մշակութային ժառանգության այլ օբյեկտների պահպանության հարցերը։

6. Պահանջել Ադրբեջանի կողմից ՄԱԿ-ի Արդարադատության միջազգային դատարանի սահմանած պարտավորությունների անվերապահ կատարումը, ինչպես նաև ապահովել Արցախի բռնի տեղահանված հայ բնակչության՝ իրենց բնակավայրեր անվտանգ, արժանապատիվ և առանց խտրականության վերադարձի իրավունքի իրականացումը։

7. Դիվանագիտական և միջազգային համապատասխան հարթակներում հետևողականորեն բարձրաձայնել և պաշտպանել Արցախի բռնի տեղահանված հայ բնակչության՝ իր հայրենիք անվտանգ, արժանապատիվ և առանց նախապայմանների վերադարձի իրավունքը՝ որպես նրա հիմնարար իրավունքների և արդար ու կայուն խաղաղության անբաժանելի բաղադրիչ։

8. Դիվանագիտական և միջազգային համապատասխան հարթակներում հետևողականորեն պահանջել Ադրբեջանի իշխանություններից ապահովել ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի անկախ առաքելության անարգել մուտքը Արցախ՝ հայկական մշակութային և կրոնական ժառանգության վիճակը գնահատելու և դրա վերաբերյալ մասնագիտական զեկույց պատրաստելու նպատակով։

9. Ձեռնպահ մնալ հրապարակային գործողություններից, որոնք կարող են օգտագործվել՝ միջազգային հանրության շրջանում Արցախի բնիկ հայ ժողովրդի նկատմամբ իրականացված էթնիկ զտման հետևանքների միջազգային ճանաչման կամ ընդունելիության տպավորություն ստեղծելու, ինչպես նաև բռնի տեղահանված հայ բնակչության վերադարձի իրավունքը շրջանցելու կամ նսեմացնելու համար։

Մենք ակնկալում ենք, որ դիվանագիտական ներկայացուցչությունները պաշտոնապես կքննարկեն սույն դիմումը և անհապաղ կձեռնարկեն համապատասխան դիվանագիտական քայլեր»։