Դատելով Իսրայելի կառավարության կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչման ներհայաստանյան արձագանքներից, պետք է արձանագրենք, որ այս անգամ եւս մենք ամեն ինչ կարծես սխալ ենք հասկանում: Մենք միշտ ամենակարեւոր պահին շատ կարեւոր բաներ «կարողանում» ենք սխալ հասկանալ:

Այս իմաստով, հարցը ո՛չ Իսրայելի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը Թուրքիայի վրա որպես ճնշման գոր­ծիք օգտագործելն է, ո՛չ էլ դրա հետ կապված Թուրքիայում եւ Ադրբեջանում բարձրացված վայնասունը: Հարցը ցեղասպանության ու դրա հետեւանքների վերացման մասին մեր ունեցած պատկերացումները չփոխելն է: Տեսեք, 110 տարուց ավելի մենք պայքարեցինք ցեղասպանության ճանաչման համար եւ հասանք նրան, որ աշխարհի շատ կարեւոր երկրներ ու միջազգային կարեւոր կազմակերպություններ ճանաչեցին Հայոց ցեղասպանությունը: Սա, անշուշտ, մեր կազմակերպվածության ու վճռականության լավագույն ապացույցն է: Սակայն հիմա արդեն ցեղասպանության եւ իրավունքների վերականգնման համար մեր պայքարը՝ ցեղասպանության ճանաչման փուլից դուրս բերելու եւ այն ցեղասպանության հետեւանքների վերացման փուլ տեղափոխելու ժամանակն է:

Այս առումով, ցեղասպանության հետեւանքները վերացնելը միայն Թուրքիայի կողմից ցեղասպանությունը ճանաչելը եւ նրա հետեւանքների վերացման համար պատասխանատվություն ստանձնելը չէ: Ցեղասպանության հետեւանքները վերացնելը նաեւ ցեղասպանությունը ճանաչած երկրների կողմից ցեղասպանության հետեւանքով իրենց երկրներում հայտնված հայերի ու հայկական կազմակերպությունների համար գիտաարտադրական, սոցիալ-տնտեսական եւ այլ տիպի արտոնություններ սահմանելն է: Մենք, իհարկե, բարձր ենք գնահատում ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի եւ ցեղասպանությունը ճանաչած մյուս երկրների կողմից ցեղասպանության ճանաչման հարցում դրսեւորած կամքն ու վճռականությունը: Բայց մեր սպասելիքներն իրենցից ու ողջ մարդկությունից ոչ թե ցեղասպանության փաստի արձանագրումն ու ճանաչումն է, այլ դրա հետեւանքների վերացումը:
Այս տեսակետից գնահատելով Իսրայելի տեխնոլոգիական ու գիտաարտադրական կարողությունները եւ այդ կարողությունների կոնտեքստում այդ երկրի կառավարության կողմից ցեղասպանությունը ճանաչելու նրա նախաձեռնությունը, պետք է արձանագրենք, որ այդ նախաձեռնությունը ցեղասպանության ճանաչման նախաձեռնություն լինելուց բացի, նաեւ Իսրայելի հայկական համայնքի զարգացման եւ Հայաստանի Հանրապետության եւ Իսրայելի միջեւ գիտաարտադրական եւ տեխնոլոգիական համագործակցության համար լավ պայմաններ ստեղծելու մասին նախաձեռնություն է:

Այս իմաստով, ես ինչքան էլ փորձում եմ, բայց այդպես էլ չեմ հասկանում նրանց, ովքեր Իսրայելի կառավարության այդ նախաձեռնությունում հայության ու Հայաստանի շահը փնտրելու փոխարեն այդ նախաձեռնությունը՝ Գազայում Իսրայելի գործողությունների կամ թե Թուրքիա-Իսրայել հարաբերությունների հետ են կապում: Չեմ հասկանում, որովհետեւ համարում եմ, որ ոչ թե մենք, այլ Իսրայելն է, որ իր անվտանգությունը Գազայով է սահմանել։ Իսրայելն է որոշել, որ Գազայով անցնող իր անվտանգության սահմանը պետք է հենց այն ձեւով պաշտպանի, ինչ ձեւով որ պաշտպանում է:
Եվ, վերջապես, չեմ հասկանում, որովհետեւ համարում եմ, որ մեր խնդիրը ոչ թե այն է, որ Իսրայելը ցեղասպանության ճանաչումը Թուրքիայի վրա ճնշում գործադրելու համար չօգտագործի, այլ այն է, որ մենք կարողանանք այդ ճանաչումն Իսրայելում ապրող հայերի համար արտոնություններ ստանալու եւ Հայաստան-Իսրայել հարաբերությունները տեխնոլոգիական ու գիտաարտադրական համագործակցության ռելսերի վրա տեղափոխելու համար օգտագործենք:

Գալուստ ՍԱՐԳՍՅԱՆ