Թուրքիայում անցկացվող ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովը նոր ռազմական դասավորումների մասին է

Wed, 08 Jul 2026 17:15:02 +0400

Անկարայում հուլիսի 7-ին, մեկնարկեց ՆԱՏՕ-ի անդամ պետությունների և կառավարությունների ղեկավարների 36-րդ գագաթնաժողովը։ Երկու օրտեւողությամբ գագաթնաժողովին մասնակցում են դաշինքի 32 անդամ երկրների ղեկավարներ, հազարավոր դիվանագետներ, լրագրողներ և ֆորումի այլ մասնակիցներ: ԱՄՆ նախագահ Թրամփը ևս Անկարայում է:

«Հրապարակը» միջազգայնագետ Դավիթ Կարապետյանի հետ զրուցել է այս գագաթնաժողովի առանձնահատկությունների թեմայով` ի՞նչ նոր զարգացումների սկիզբ կարող է այն դառնալ:

– Ինչո՞վ է առանձնահատուկ ՆԱՏՕ-ի այս գագաթնաժողովը: Հատկապես Թուրքիայում դրան մեծագույն նշանակություն են տալիս:

-Թուրքիայում անցկացվող այս գագաթնաժողովը համարվում է վերջին տարիների ամենալարված ու որոշիչ գագաթնաժողովներից մեկը: Այն ոչ միայն սովորական հանդիպում չէ, այլ ռազմաքաղաքական վերադասավորման փուլ է՝ ըստ իս: Ընդհանուր պատկերն այսպիսին է, գագաթնաժողովը տեղի է ունենում ՆԱՏՕ-ի անդամ երկրների ղեկավարների մակարդակով՝ որպես դաշինքի բարձրագույն որոշում կայացնող հարթակ և այս մասով գլխավոր նպատակն է կոնկրետ ամփոփել 2025 թվականի որոշումներն ու սահմանել նոր ռազմավարական ուղղություն: Այսինքն, նոր օրակարգային հարցերից է պաշտպանական ծախսերի կտրուկ աճը: Միացյալ Նահանգները պահանջում են մինչև 5 տոկոս ՀՆԱ պաշտպանությանը, նախկինի երկուսի փոխարեն: Իրականում սա դաշինքի ներսում լուրջ լարվածության աղբյուր է հանդիսանալու, սա նշանակում է, որ Եվրոպան ստիպված է արագորեն զինվել, որովհետև Միացյալ Նահանգները փորձելու են, այսպես ասենք, իրենց բեռը թափել ուսերից, որ ՆԱՏՕ-ն վերածվում է ավելի ռազմականացված դաշինքի:

-Որո՞նք են հիմնական օրակարգային հարցերը:

-Օրակարգային հարցերից է Ուկրաինայի հարցը՝ առանցքային թեման է, որովհետև ՆԱՏՕ-ն նախատեսում է տասնյակ միլիարդների աջակցություն նույն Ուկրաինային, Զելենսկին էլ է մասնակցելու, բանակցելու են նոր ռազմական գործարքի շուրջ: Դա նշանակում է, որ Ուկրաինան շարունակում է մնալ ՆԱՏՕ-ի «կենտրոնական ճակատը», ինչը Ռուսաստանի դեմ երկարաժամկետ ռազմավարության անբաժանելի մասն է դառնալու: Այս մասով օրակարգային հարց է զենքի արտադրության ու ռազմական արդյունաբերության մասով որոշումները: Պետք է լինեն ներդրումներ հակադրոնային համակարգերի, համատեղ հրթիռների արտադրության ու նոր ռազմական տեխնոլոգիաների: Կարող ենք ասել, որ ՆԱՏՕ-ն անցնում է քաղաքական դաշինքից դեպի ռազմարդյունաբերական համակարգ:

-Իսկ Ռուսաստան- ՆԱՏՕ լարվածությունն այս ամենի ֆոնին շարունակելու է աճե՞լ:

-Ռուսաստանը հայտարարել է, որ ուշի ուշով հետևում է այդ գագաթնաժողովին. կարելի է ասել, սա փաստացի սառը պատերազմ -2-ի շարունակությունն է, այսինքն, բանակցությունների փոխարեն կողմերը շարժվում են ուժային մրցակցության ուղղությամբ:

-Իսկ ՆԱՏՕ-ի ներսում խնդիրներ չկա՞ն, որոնք կարող են հարցականի տակ դնել դաշինքի կենսունակությունը:

-Կան ԱՄՆ- Եւրոպա տարաձայնություններ, Թուրքիայի ներսում ժողովրդավարության հետ կապված հարցեր ու ճնշումներ կան: ՆԱՏՕ-ն դրսից միասնական է երևում, սակայն ներսում հակասություններով լիքն է: Թուրքիան էլ, որպես հյուրընկալող երկիր, խնդիր է առաջացնում հենց այդ կառույցի համար, միաժամանակ ինքը խաղացող է հանդիսանում:

-Իսկ ինչո՞ւ է Թուրքիան այդքան կարևորում այս գագաթնաժողովը:

-Սա ցույց է տալիս, որ իր ռազմավարական ուշադրությունը հատկապես Սև ծով- Մերձավոր Արևելք տարածաշրջանում է, սա ցույց է տալիս, որ քննարկվում է նույնիսկ Թուրքիայի վերադարձը որոշ ռազմական ծրագրերին, օրինակ F 35-ի մասով: Սրանով Թուրքիան փորձում է հավասարակշռել Արևմուտքն ու մյուս ուժերին, վերականգնել իր դիրքը ՆԱՏՕ-ում: Այս գագանթաժողովը, կարելի է ասել, ամփոփում է 3 հիմնական միտում․ առաջինը դա ՆԱՏՕ-ի միլիտարիզացիան է, այսինքն, դաշինքն արագ վերածվում է իրական ռազմական բլոկի, ոչ թե միայն քաղաքական համագործակցության հարթակի, երկրորդը ես կառանձնացնեի, որ դա Արևմուտքի ներսում ճգնաժամ ստեղծելն է՝ ԱՄՆ-Եւրոպա հարաբերությունները լարված են, բայց արտաքին վտանգները ստիպում են միասին մնալ, համատեղ պայքարել, և երրորդը` կառանձնացնեի նոր աշխարհակարգի ձևավորումը, այսինքն Ռուսաստան – ՆԱՏՕ- Չինաստան անուղղակի՝ որպես գործոն ու տարածաշրջանային պատերազմներ՝ Ուկրաինա, Իրան: Եթե ամփոփ ասեմ, ստացվում է, որ Թուրքիայում անցկացվող ՆԱՏՕ-ի գագաթնաժողովն այս պահին որոշելու է դաշինքի ապագա ուղղությունը, խորացնելու է ռազմական մրցակցությունն աշխարհում և կարող է ազդել հարավային Կովկասի վրա, այդ թվում Հայաստանի Հանրապետության վրա:

-Այս գագաթնաժողովը կոնկրետ ի՞նչ ազդեցություն կարող է ունենալ Հայաստանի վրա:

– Մի քանի կետեր կառանձնացնեմ՝ դա անվտանգության միջավայրի փոփոխությունն է՝ կարելի է ասել ՆԱՏՕ-ն ուժեղացնում է իր ռազմական ներկայությունը Եւրոպայում ու տարածաշրջանում, սա նշանակում է Հայաստանի համար Հարավային Կովկասը դառնում է մրցակցային գոտի, Ռուսաստանը կարող է ավելի ակտիվանալ Հայաստանում որպես հակակշիռ ՆԱՏՕ-ին: Արևմուտքը կարող է փորձել մեծացնել իրենց ներգրավումը և այստեղ մի մեծ ռիսկ և հնարավորություն եմ տեսնում՝ ռիսկը դա մեծ տերությունների բախման գոտու խորացումն է, հնարավորությունը` երբ բազմավեկտոր քաղաքականության ընդլայում է տեղի ունենում: Բայց այստեղ մենք չենք կարող հաշվի չառնել նաև Թուրքիա-Ադրբեջան գործոնի ուժեղացումը, որովհետև իրականությունն այն է, որ Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, իսկ Ադրբեջանը նրա ամենամոտ դաշնակիցներից մեկն է: Հետևաբար, ՆԱՏՕ-ում թուրքերի դիրքերի ուժեղացումը ուժեղացնում է Ադրբեջանի գործոնը, հետևաբար հնարավոր են նոր ռազմական համագործակցություններ, տեխնոլոգիաների փոխանցում, քաղաքական աջակցություն: Սա կարող է փոխել ուժերի հավասարակշռությունը Հայաստանի դեմ և առհասարակ Ռուսաստան-Արևմուտք հակասության խորացում կարող է լինել: ՆԱՏՕ-ն եթե ավելի կոշտ դիրք ընդունի Ռուսաստանի նկատմամբ, իսկ Հայաստանը դեռևս անվտանգային կախվածություն ունի Ռուսաստանից, կարող է հայտնվել ճնշման տակ՝ կողմ ընտրելու հարցում և դա ամենաբարդ ռիսկերից մեկն է:

-Իսկ Արևմուտքի ներգրավվածության աճն ի՞նչ ռիսկեր կարող է առաջացնել, բացի Արևմուտք-Ռուսաստան հակազդեցության աճն ու դրա հետևանքները:

-Եւրամիությունն ու ԱՄՆ-ն կարող են ակտիվացնել իրենց տնտեսական ծրագիր ասեմ` անվտանգության համագործակցությունը, քաղաքական աջակցությունը և սրանով փորձել նվազեցնել Ռուսաստանի ազդեցությունը տարածաշրջանում: Իսկ դա Հայաստանի համար մեծ հնարավորություն է, եթե ճիշտ օգտագործվի: Եւ ամենակարևորը, տրանսպորտային էներգետիկ նախագծերի մասով գագաթնաժողովի ֆոնին հնարավոր է, որ մեծ ուժերը հետաքրքրված լինելով նոր ճանապարհներով ու էներգետիկ միջանցքներով, Հայաստանի համար կարող են ճնշումներ լինել միջանցքների թեմայով կամ հակառակը` Հայաստանը կարող է դառնալ կարևոր տարանցիկ երկիր: Այստեղ է որ ամեն ինչ կախված է մեր դիվանագիտական կորպուսի աշխատանքից, մեր դիվանագետների վարքագծից: Այդ գագաթնաժողովը Հայաստանի համար կարող է ունենալ երկակի ազդեցություն․ պետք է հաշվարկել Ադրբեջան-Թուրքիա դաշինքի ուժեղացման ռիսկերը, Ռուսաստան-ՆԱՏՕ լարվածության աճով, տարածաշրջանի միլիտարիզացիայով ու հնարավորություններով: Դա Արևմուտքի հետ կապերի խորացումը կլինի, նոր տնտեսական ու անվտանգային ծրագրերի, բազմավեկտոր քաղաքականության զարգացումը կլինի, այսինքն, Հայաստանը կհայտնվի երեք ուժերի խաչմերուկում՝ Ռուսաստան, Արևմուտք-ՆԱՏՕ-ԵՄ-ԱՄՆ- Թուրքիա, Ադրբեջան բլոկ: