Իրական «Չորրորդ հանրապետությունը» կլինի մեր իղձերի իրականացման հայրենիքը

Fri, 21 Aug 2026 17:15:12 +0400

Ոնց հասկանում եմ, Փաշինյանին հանգիստ չի տալիս Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի՝ երրորդ հանրապետության «հիմնադիր» կոչվելու պատիվը: Ու անընդհատ շրջանառության մեջ է դնում «չորրորդ հանրապետության» ձեւավորման գաղափարը: Եվ, բնականաբար, ինքն իրեն կանվանի չորրորդ հանրապետության «հիմնադիր հայր»: Բա ի՞նչ գործ ունի այդ պարագայում «հայր»-ը՝ կհարցնի ընթերցողը: Պատասխանեմ՝ դա էլ զուտ ամերիկյան ավանդույթի ուժով: Հիշեցնեմ, որ ԱՄՆ-ի հիմնադիր հայրերի ցուցակում հիմնականում ներառված է յոթ քաղաքական գործիչ: Նրանք, ովքեր ակտիվ մասնակցություն են ունենցել ամերիկյան մայրցամաքում 13 անգլիական գաղութների միավորմանն ու 1776-ին անկախության հռչակմանը, ինչը, ի դեպ, իրականացվեց Անկախության հռչակագրի ստորագրմամբ եւ մետրոպոլիայի դեմ պատերազմում հաղթանակով:

Վերադառնանք «չորրորդ հանրապետությանը»: Դրա ծնունդը փորձում է հիմնավորել, այսպես կոչված, «իրական» Հայաստանի գաղափարախոսության հաղթանակով, ինչին էլ նախորդել են երկրում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները: Անձամբ մի քանի ֆեյսբուքյան գրառում եւ հոդված եմ նվիրել այդ երեւույթին: Երեւում է, որ ստիպված եմ ավելացնել նաեւ մեկը: Եվ այսպես: Հայաստանի անկախությամբ ձեւավորված երրորդ հանրապետությունը, իսկապես, չդարձավ մեր իղձերի եւ երազանքների իրականացման վայրը: Չնայած սկսվել էր համաժողովրդական շարժումով, մեզ պարտադրված պատերազմով ու դրա հիման վրա ձեռքբերված հաղթանակով, բայց տարիների ընթացքում հաղթանակի արդյունքները մսխվեցին իշխանությունների գործունեության արդյունքում, ինչն էլ հանգեցրեց 2018-ի մայիսյան իշխանափոխությանը, պոպուլիստ անձի վարչապետ կարգվելուն: Այնուհետեւ նրա «գերագույն» հրամանատարությամբ Արցախյան երրորդ պատերազմում խայտառակ պարտությանը, ինչին էլ հետեւում է պետության տարածքի ու պետական ատրիբուտների աստիճանական կորուստը:

Փաստորեն, նիկոլական պետության պաշտոնական գաղափարախոսությունը ենթադրում է պետականության կորուստ, որովհետեւ պետական ատրիբուտների կորստին հետեւում է քաղաքացիների ինքնության ու պետականության կորուստը: Այնպես որ, դա ոչ թե «չորրորդ հանրապետության» ձեւավորման, այլ օբյեկտիվորեն երրորդ հանրապետության մահվան գործընթաց է: Ինչը նշանակում է, որ դա կասեցնելու համար նախ պետք է ազատվել վերջին ընտրություններին պատերազմի սպառնալիքով վերարտադրված իշխանությունից: Որովհետեւ պատերազմի սպառնալիքով ընտրողներին վախեցնել կարող է ոչ թե սեփական, այլ օտար երկրի գործակալական իշխանությունը: Դա համարյա թե նույնն է, որ ասեն, թե հայրենասեր են, շատ են սիրում իրենց երկիրը, բայց, ուզած-չուզած, ենթարկվում են օտարին: Ու որպեսզի ապրեն այստեղ, պետք է ընդունեն, որ իրենց պետք է կառավարեն, ասենք, Բաքվից, որովհետեւ 10 անգամ էլ հաղթելով թշնամուն, միեւնույն է, մի վերջին անգամ կպարտվեն նրանից: Եթե հիշում եք, հենց մոտավորապես այդպիսի բան էր ասում երբեմնի «դուխով» Նիկոլը:

Երկրորդ․ որպեսզի պահպանենք պետականությունը՝ իշխանափոխությանը պետք է հետեւի երկրի կառավարման ողջ համակարգի փոփոխությունը: Բոլոր այն թերացումները, որ ունեցել ենք վերջին երեք տասնամյակում, պետք է ենթարկվեն ռեւիզիայի, որովհետեւ եթե դրանք չլինեին, ապա 8 տարի առաջ ժողովուրդը չէր հետեւի իրեն դուխով ներկայացնողի կոչին ու չէր կազմաքանդի ողջ հանրապետության կյանքը: Եվ այդ առումով նշանակություն չունի այն հարցը՝ ճի՞շտ էր, թե՞ սխալ ժողովուրդը, կամ այն, որ ինքն ընդամենը գործիք էր օտար ուժերի ձեռքում: Եթե նախկինների օրոք երկիրը նորմալ կառավարվեր, եւ ոչ թե տիրեր ներքին կյանքն այլանդակող «բեսպրեդել», ժողովուրդը ոտքի չէր կանգնի՝ ակամա գործիք դառնալով օտարների ձեռքին: Ինչեւ, եթե մեզ հաջողվի կյանքի կոչել նշված նախապայմանները, ապա մեզ կհաջողվի ձեւավորել Հայաստանի իրական «չորրորդ հանրապետությունը»: Ու այն կվերածվի մեր իղձերի իրականացման հայրենիքի:

ՀԳ. Նրանց համար, ում հետաքրքրում է, թե ովքեր են եղել ԱՄՆ-ի հիմնադիր հայրերը, ներկայացնեմ դրանց ցուցակը:

Ջորջ Վաշինգտոն – Անկախության պատերազմի բանակի գլխավոր հրամանատար եւ ԱՄՆ-ի առաջին նախագահ
Թոմաս Ջեֆերսոն – Անկախության հռչակագիրի գլխավոր հեղինակ եւ երրորդ նախագահ
Բենջամին Ֆրանկլին – Հայտնի գիտնական, դիվանագետ եւ ԱՄՆ-ի հիմնադրման 3 գլխավոր օրենքները՝ Անկախության հռչակագիրը, Փարիզի հաշտության պայմանագիրը եւ ԱՄՆ-ի Սահմանադրությունը ստորագրող
Ջոն Ադամս – Անկախության մարտիկ եւ ԱՄՆ-ի երկրորդ նախագահ
Ջեյմս Մեդիսոն – Սահմանադրության գլխավոր հեղինակ (նրան հաճախ անվանում են «Սահմանադրության հայր») եւ չորրորդ նախագահ
Ալեքսանդր Համիլթոն – ֆինանսների առաջին նախարար եւ ֆինանսական համակարգի ստեղծող
Ջոն Ջեյ – ԱՄՆ-ի գերագույն դատարանի առաջին նախագահ եւ դիվանագետ