Hay-adrbejanakan sahmani sahmanagtsman u sahmanazatman masin
Fri, 11 Sep 2026 15:15:15 +0400

Hay-adrbejanakan petakan sahmani sahmanagtsman u sahmanazatman himnakhndri masin
Handisanalov 1980-akan tvakanneri verjin hay-adrbejanakan haraberutyunneri kargavorman gorts@ntaci aktiv u pataskhanatu masnakicneric mek@ (1988 tvakani hoktemberin HKK Kentkomi ev HKHSH Karavarutyan koghmic nshanakvel em paymanakanoren haravayin hatvatsi hay-adrbejanakan haraberutyunneri kargavorman handznakhmbi ghekavar)՝ teghekacnum em, vor handznakhumb@ shurj 5 amis gortsel e Hayastani u Nakhijevani sahmanamerdz hatvatsum։ Aranc voreve mijadepi irakanacvel e aveli qan 3,500 hay ev adrbejanci @ntaniqneri bnakaranneri pokhanakum։
Dranic hetvo stacel enq mets tvov namakner, grutyunner ev hodvatsner heracats adrbejancineric, voronq irenc khorin erakhtagitutyunn u shnorhakalutyunn ein haytnum Hayastani ghekavarutyann u hay zhoghovrdin՝ irenc nkatmamb cucabervats hogatar, ushadir ev mardkayin verabermunqi hamar (pashtonapes hastatvats bnagrer@ pahpanvats en)։
Cankanum em im ev ays gorts@ntacin arnchvats im tsanotneri mot pahpanvats arkhivayin teghekatvutyunic arandzin drvagner hraparakel, inch@, kartsum em, anhrazheshtutyan depqum karogh e npastel nerkayums laynoren qnnarkvogh sahmanneri tchshgrtman khist kntchrot u vitchaharuyc himnaharci ardaraci ev khaghagh hangucalutsman@։
1984 tvakanin hay-adrbejanakan sahmanayin taratsqum (Qyamarlu ev Berqaber gyugheri sahmanagtsum) Hayastani pokhvarchapet Vladimir Movsisyani het kapvats aghmkaharuyc mijadepic hetvo, HKK Kentkomi arajin qartughar Karen Demirtchyani vtchrakan u hetevoghakan mijamtutyan ardyunqum, Moskvayic hrahang trvec anhapagh skselu Hayastani ev Adrbejani Hanrapetutyunneri sahmanneri sahmanazatman u sahmanagtsman gorts@ntac@։
1984–1987 tvakannerin ayd gortsov zbaghvel e paritetayin handznazhoghov@, vori ashkhatanqi ardyunqum 975 km erkarutyamb sahmanagtsi vra teghadrvel e @ndhanur armamb 1,466 ket, voroncov el ancnum en erku hanrapetutyunneri sahmanner@։
Katarvats ashkhatanqneri avartin kazmvel e hamapataskhan ampopich ardzanagrutyun, vor@ erku koghmer@ pokhvarchapetneri makardakov, KhSHM Ministrneri khorhrdi nakhagahi mot, storagrel en 1988 tvakani hunvari 22-in։ I dep, ayd ardzanagrutyan@ kcvats en naev erku koghmeri koltntesutyunneri u sovkhozneri sahmanneri skhematik qartezner@ (hamapataskhan masshtabnerov) ev dranc veraberyal kazmvats 182 ardzanagrutyunner@։ Ays hskayatsaval ashkhatanqi ardyunqum shurj 15,000 ha hoghataratsq veradardzvel e Hayastanin։
Nshvats ardzanagrutyan bnorinakn ayzhm pahpanvum e Moskvayum, isk dra ereqakan krknorinakner@ handznvel en Hayastanin ev Adrbejanin։
Ayzhm՝ ayspes kochvats «anklavneri» masin։ Anklavayin haskacutyun Hayastani Hanrapetutyan orensdrutyamb goyutyun chuni։ 2009 tvakanin «HH varchataratsqayin bazhanman masin» orenqov bolvor, ayspes kochvats, anklavayin gyughern @ndgrkvel en Hayastani Hanrapetutyan kazmum hetevyal kerp․ Qyarqin (Tigranashen) skzbum @ndgrkvel e Paruyr Sevak hamaynqi kazmum, isk 2016 tvakanin hamaynqneri khoshoracman gorts@ntaci ardyunqum, nerkayums gortsogh orenqi hamadzayn, nerarvats e Ararat khoshoracvats hamaynqi kazmum։
Inch veraberum e Tavushi marzi erku, ayspes kochvats, anklavnerin․ Voskepari het kapvats՝ 2009 tvakanin Askipara gyugh@ mtcvel e Voskepar hamaynqi kazm, isk 2016 tvakanin hamaynqneri khoshoracman zhamanak Voskepar hamaynq@՝ ir mej nerarvats Askipara gyughov, @ndgrkvec Noyemberyan hamaynqi kazmum։ Nuyn@ veraberum e naev Aghstevi jrambaric depi harav gtnvogh bnakavayrerin․ Barkhudarlun @ndgrkvel e Azatamut hamaynqi kazmum, isk Azatamutn ayzhm @ndgrkvats e Ijevan khoshoracvats hamaynqi kazmum։
Nerkayums orakargayin khndir e erku tari araj sksvats (@ndamen@ 12.5 km) erku petutyunneri mijev sahmanagtsman u sahmanazatman gorts@ntac@ sharunakel@։ Inchpes haytararvel e erku koghmeric, ayd ashkhatanqneri irakanacman hamar himq en @ndunvel 1991 tvakani dektemberi 21-i Alma-Atayi hrchakagri druytner@, voroncov vorpes mijpetakan sahmanner petq e @ndunven minch ayd pah@ erku koghmeri @ndunats ev goyutyun unecats varchakan sahmanner@։ Ayd sahmannern arka en, voronc hangamanoren andradardzel em verevum։
Nkati unenalov, vor ays gorts@ntac@ bavakanin bard e, nurb ev ashkhatatar, hetevabar ashkhatanqneri @ntacqum hnaravor e tsagen vetcher u anhamadzaynutyunner։ Ayd depqeri hamar goyutyun uni mijazgayin norm, vori himan vra dranq karogh en lutsvel։
Evropayi anvtangutyan ev hamagortsakcutyan kazmakerputyan (EAHK) qartugharutyun@ (vori andam en naev Adrbejann u Hayastan@) 2017 tvakani dektemberin @ndunel e mi pastatught, vor@ kochvum e «Petakan sahmani sahmanagtsum ev sahmanazatum․ hratap harcer ev lutsumner»։
Ayd pastatughtn @ndunvel e bacarapes hetkhorhrdayin taratsqi hanrapetutyunneri mijev petakan sahmanneri sahmanagtsman ev sahmanazatman ashkhatanqnerin ughghutyun talu hamar։ Masnavorapes, dranov en arajnordvel Belarusn u Litvan, Ghazakhstann u Ghrghzstan@՝ irenc sahmanneri tchshgrtman zhamanak։
Da karevor pastatught e, vortegh shat eakan skzbunqner en amragrvats․ masnavorapes ardzanagrvats e, vor sahmanagtsman u sahmanazatman ashkhatanqner@ chi kareli irakanacnel uzhi kirarman kam dra sparnaliqi tak։
Minchder nerkayums Jermuki verevi hatvatsum՝ mer sahmani anmijakan harevanutyamb, teghakayvats en adrbejanakan razmakan karuycner@, inchpes naev Sotq-Khoznavar amboghj razmakan bardzrunqner@ gtnvum en adrbejanakan razmakan uzheri verahskoghutyan tak։ Dran gumarats՝ Hayastani voroshaki taratsq okupacvats e, vorpisi paymannerum, ver@ hishatakvats pastatghti (normi) hamadzayn, chen karogh irakanacvel sahmanagtsman u sahmanazatman ashkhatanqner։ Hetevabar, khist anhrazheshtutyun e darnum, vorpeszi sahmanatchshgrtman vitchaharuyc gorts@ntaci ardar u khaghagh hangucalutsman hamar shutapuyt kargov veracven ev lutsven ver@ tvarkvats khoch@ndotner@։
Ayzhm Goris-Kapan tchanaparhi masin, vorn aysor aporinabar haytnvel e Adrbejani hskoghutyan tak․ Gorisic Kapan, Kapanic Tchakaten hatvatsner@ haryur tokvosov eghel en Hayastani Hanrapetutyan taratsqum։ Tuyl em talis indz pndel՝ ayd tchanaparh@ karucvel e Karen Demirtchyani ev Anton Qochinyani pashtonavarman oroq։ Transporti institutum arka en hoghahatkacumneri masin tvyalner։ Ayd hoghahatkacumnern arvel en Haykakan KhSH Nakhararneri khorhrdi koghmic, vorin hamadzaynutyun e tvel Adrbejan@։ @nd vorum, hamadzaynutyun e tvel voch te nra hamar, vor da Adrbejani hoghn er, ayl ayn pattcharov, vor tchanaparhic dzakh sksvum er Adrbejan@, ev anhrazhesht er tal hamadzaynutyun։
Ashot Eghiazaryan
Hay-adrbejanakan haraberutyunneri kargavorman handznakhmbi ghekavar (1988-1990 tt․)
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur