COP17 համաժողով, անկարգություններ Ֆրանսիայում, Ուկրաինայի և Մերձավոր Արևելք․ Օրվա թոփ նորությունները

Mon, 19 Oct 2026 23:15:40 +0400

Հոկտեմբերի 19-ի լրահոսի հիմնական ուղղությունը ձևավորվել է երեք առանցքի շուրջ՝ Երևանում մեկնարկած ՄԱԿ-ի կենսաբազմազանության COP17 համաժողով, Ֆրանսիայում ծավալվող զանգվածային անկարգություններ, Ուկրաինայի և Մերձավոր Արևելքի շուրջ ձևավորվող մեծ տերությունների դիվանագիտություն։ Օրվա ընթացքում ուսումնասիրվել է ընդհանուր 2782 նյութ, որոնք վերլուծելու համար կիրառվել է մեդիա մոնիտորինգի գործիքակազմը։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԸ

1. COP17 համաժողովը Երևանում — 236 հիշատակում

Փաստեր։ ՄԱԿ-ի Կենսաբազմազանության մասին կոնվենցիայի կողմերի 17-րդ համաժողովի պաշտոնական բացումը հոկտեմբերի 18-ի երեկոյան տեղի է ունեցել Երևանի «Մերիդիան» կենտրոնում։ Հոկտեմբերի 19-ին բացման լիագումար նիստում Հայաստանի շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանն ընտրվել է COP17-ի նախագահ։ Մինչև այդ՝ հոկտեմբերի 16-ին, Երևանում կայացած «Բնության հարցերով առաջնորդների համաժողովի» արդյունքով ընդունվել է «Երևանյան հռչակագիրը», որի ամբողջական տեքստը ԱԳՆ-ն հրապարակել է կիրակի օրը։ Համաժողովը կտևի մինչև հոկտեմբերի 30-ը։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Փաշինյանը Հայաստանի նախագահությունը ներկայացրել է՝ որպես հնարավորություն՝ միջազգային հանրության ջանքերը ուղղորդելու «գործնական ու շոշափելի արդյունքների»։ Վարչապետն առանձին շեշտել է, որ Հայաստանը դիրքավորվում է՝ որպես բարձր մակարդակի միջոցառումներ կազմակերպող երկիր։ Համաժողովի շրջանակում հյուրընկալվող պատվիրակությունների հետ երկկողմ հանդիպումներ են անցկացվում, օրինակ՝ ՆԳ նախարար Արփինե Սարգսյանը քննարկել է համագործակցության ընդլայնում ՄԱԿ-ի Պարենի համաշխարհային ծրագրի հետ։ Կորպորատիվ և հասարակական նախաձեռնությունները ներկայանում են «Կանաչ գոտում»։

Հակասող նարատիվներ։ Իշխանական լուսաբանման մեջ COP17-ը ներկայացվում է՝ որպես Հայաստանի միջազգային հեղինակության բարձրացում։ Սրան զուգահեռ, Քաղաքացիական հասարակության մի շարք ներկայացուցիչներ հռչակագիր են ուղղել համաժողովի մասնակիցներին։ Նրանք մեղադրում են կառավարությանը համաժողովից մեկ շաբաթ առաջ Ամուլսարի ոսկու հանքի շահագործման մեկնարկին «ցուցադրաբար» մասնակցելու մեջ, ինչը, նրանց խոսքով, հակասում է կոնվենցիային։ Երևանում ընթացող բողոքի ակցիաները նույնպես կապվում են համաժողովի հետ։

2. Անկարգություններ Ֆրանսիայում — 207 հիշատակում

Փաստեր։ Հոկտեմբերի 17-ին Ֆրանսիայի մի շարք քաղաքներում տեղի ունեցած զանգվածային ցույցերը՝ կյանքի թանկացման և վառելիքի գների աճի դեմ, վերածվել են անկարգությունների ու թալանի։ Ներքին գործերի նախարարության տվյալներով ցույցերին մասնակցել է մոտ 550 հազար մարդ, արհմիությունների գնահատմամբ՝ 800 հազար։ Նախարար Լորան Նունյեսը հայտնել է, որ ձերբակալվել է ավելի քան 2000 մարդ։ Մարսելում AFP-ի փոխանցմամբ՝ թալանին մասնակցել է 30 հազար մարդ, իսկ քաղաքում հոկտեմբերի 19-ի երեկոյան ժամը 20:00-ն արգելվել են զանգվածային հավաքները։ Լիմոժում ցուցարարները հրկիզել են քաղաքապետարանի պատմական շենքը։ Փարիզի Հանրապետության հրապարակի և Լե Ալ թաղամասի մի քանի փողոցներում սահմանվել է պարետային ժամ՝ 23:00–06:00։ Հոկտեմբերի 19-ին ուսանողները փակել են Լուվրի մուտքերը, իսկ ֆերմերները՝ մայրուղիները։ Ազգային ժողովի նախագահ Յաել Բրաուն-Պիվեն հոկտեմբերի 20-ին կառաջարկի ստեղծել քննիչ հանձնաժողով։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Մակրոնը հոկտեմբերի 18-ի ուղերձում հայտարարել է, որ բռնության դիմողների նկատմամբ պետությունը «անկոտրում» կլինի, միաժամանակ ընդունել է կյանքի թանկացման մտահոգությունը։ Նա չի ընդունել ներքին գործերի նախարարի հրաժարականը և հանձնարարել է վերանայել ոստիկանության գործողությունների մեթոդները, ինչպես նաև ուսումնասիրել հատուկ ծառայությունների թերացումները։ Ըստ հրապարակումների՝ ցույցերը սկսվել են դպրոցականների բողոքից՝ ուսուցիչների պակասի և լեփ-լեցուն դասարանների դեմ, ապա միացել են արհմիությունները։

Հակասող նարատիվներ։ Մակրոնը մեղքը բարդում է «ծայրահեղ ձախ ռադիկալների» և իրավախախտների վրա։ «Կանաչների» առաջնորդը ձախողման մեջ մեղադրել է իրավապահ համակարգին։ Թրամփը Truth Social-ում գրել է՝ «Ֆրանսիան այրվում է», և ներգաղթյալներին է մեղադրել։ Պեսկովն անկարգությունները գնահատել է՝ որպես «գրեթե քաոս», իսկ Արաղչին Մակրոնին կոչ է արել լսել ֆրանսիացի ժողովրդի պահանջները։

3. Ուկրաինայի շուրջ դիվանագիտություն (Պուտին–Թրամփ–Սի Ցզինպին , պատժամիջոցներ) — 161 հիշատակում

Փաստեր։ The Wall Street Journal-ի փոխանցմամբ՝ Պուտինը հոկտեմբերի 9-ի հեռախոսազրույցում Թրամփին առաջարկել է նոյեմբերի 18–19-ին Շենժենի ԱԽՏՀ գագաթնաժողովի շրջանակում եռակողմ հանդիպում՝ Սի Ցզինպինի մասնակցությամբ։ Կրեմլի ներկայացուցիչ Պեսկովը հաստատել է, որ հարցը քննարկվում է, բայց պայմանավորվածություն չկա։ Թրամփը գրել է, որ կասեցրել է Ռուսաստանի դեմ «դժոխային պատժամիջոցների» կիրառումը, որպեսզի Մոսկվան չհեռանա բանակցային սեղանից և չօգնի Իրանին։ Զելենսկին NBC-ին տված հարցազրույցում հայտարարել է, որ կառաջադրվի երկրորդ ժամկետով, եթե ընտրությունները կայանան պատերազմի ավարտից առաջ, և խնդրել է առնվազն 60-օրյա զինադադար։ Ռուսաստանը գիշերը հարվածներ է հասցրել Կիևի և Կիևի մարզի ռազմարդյունաբերական օբյեկտներին։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Օրակարգի առանցքում է ԱՄՆ-ի և Ռուսաստանի հարաբերությունների ջերմացումը, այդ թվում՝ ռուսական դիզելային վառելիքի շուրջ գործարքը և պատժամիջոցների կասեցումը։ Ռուբիոն հայտարարել է, որ «ոչ ոք չի հաղթում» այս պատերազմում։

Հակասող նարատիվներ։ Թրամփը Զելենսկուն մեղադրել է պատերազմը ձգձգելու մեջ և քննադատել՝ ռուսական նավթավերամշակման գործարանների վրա հարվածների համար։ Զելենսկին Թրամփին մեղադրել է Կիևին Պուտինի առաջ ծնկի բերելու փորձի մեջ։ Ռուբիոն ասել է, որ Ուկրաինան Սև ծովում հարձակվել է ամերիկյան նավերի վրա։

4. Լավրովի այցը Թեհրան և Իրան–ԱՄՆ լարվածություն — 121 հիշատակում

Փաստեր։ Ռուսաստանի ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը հոկտեմբերի 19-ին աշխատանքային այցով ժամանել է Թեհրան, հանդիպել է Աբբաս Արաղչիի և Իրանի նախագահ Մասուդ Փեզեշքիանի հետ։ Համատեղ ասուլիսում նա հայտարարել է, որ Մոսկվան չի հրաժարվում Իրանի հետ տնտեսական և ներդրումային պայմանավորվածություններից, ռուս մասնագետները աստիճանաբար վերադառնում են «Բուշեր» ատոմակայան, իսկ Մոսկվան պատրաստ է աջակցել ԱՄՆ–Իրան հակամարտությունից դուրս գալու որոնմանը։ Ռուսական կողմը հույս ունի, որ Փեզեշքիանը կմասնակցի հոկտեմբերի 27-ին Մոսկվայում Գազ արտահանող երկրների ֆորումի գագաթնաժողովին։ Արաղչին X-ում գրել է, որ ԱՄՆ-ի հնարավոր հարձակման դեպքում Թեհրանի պատասխանը չի ուշանա։ Թրամփն ավելի վաղ ասել էր, որ Իրանի դեմ քայլերի մասին որոշումը կկայացնի առաջիկայում։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Հայաստանի համար լրացուցիչ ուշադրություն է գրավել Լավրովի հայտարարությունը Հարավային Կովկասի «3+3» ձևաչափի հեռանկարի մասին. նա ավելի վաղ հնարավոր էր համարել, որ հաջորդ հանդիպումը կայանա Ադրբեջանում, իսկ դրան հաջորդողը՝ Երևանում։ Բենիամին Նեթանյահուն էլ հայտարարել է, որ Թրամփի հետ սերտ հարաբերությունները կօգնեն վերացնել «իրանական սպառնալիքը», եթե նա հաղթի ընտրություններում։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը կոչ է արել Մերձավոր Արևելքում գտնվող ամերիկացիներին զգուշություն ցուցաբերել։

Հակասող նարատիվներ։ Լավրովը ԱՄՆ-ի և Իսրայելի գործողություններն անվանել է Իրանի դեմ «չհրահրված ագրեսիա»։ Արաղչին պնդել է, որ Նեթանյահուն ԱՄՆ-ին ներքաշում է նոր պատերազմի՝ բանտարկությունից խուսափելու համար։ Թրամփը, ըստ իր հայտարարության, կարծում է, որ Ռուսաստանը Իրանին գործնականում գրեթե չի օգնում։

5. Ամուլսարի հանքի շուրջ զարգացումներ — 57 հիշատակում

Փաստեր։ Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հոկտեմբերի 19-ին ասել է, որ անձամբ չի կարող երաշխավորել, թե Ամուլսարի շահագործումը վտանգ չի ներկայացնի Սևանի և Ջերմուկի համար. «մասնագետներն են երաշխավորել»։ Նրա խոսքով՝ հանքը պետբյուջե կվճարի մինչև 130 մլն դոլար հարկ, արդեն ունի 1600 աշխատող, իսկ շրջակա միջավայրի վրա չազդող հանք աշխարհում չկա։ COP17-ին զուգահեռ Երևանի Դեմիրճյանի համալիրի մոտ անցկացվել է Ամուլսարի շահագործման դեմ բողոքի ակցիա, որի ժամանակ գրանցվել է միջադեպ ցուցարարի և ոստիկանի միջև։

Մեդիայի ուշադրության կենտրոնում։ Միջադեպը համաժողովի ֆոնին վերածվել է իշխանության բնապահպանական հավակնությունների թեստի։ Բնապահպան-իրավաբան Նազելի Վարդանյանը պնդում է, որ սեյսմիկ վտանգը, սողանքները, թթվային դրենաժը և ռադիացիոն ռիսկը հնարավոր չէ կառավարել, և որ Բեռնի կոնվենցիայի շրջանակում այս տարի որոշում է կայացվել անհապաղ դադարեցնել շինարարությունն ու նշանակել նոր փորձաքննություն։

Հակասող նարատիվներ։ Իշխանության ներկայացուցիչը շեշտում է տնտեսական օգուտը (հարկեր, աշխատատեղեր), բնապահպանները և քաղաքացիական հասարակությունը՝ կոնվենցիաների խախտումը և Սևանի ավազանի աղտոտման ռիսկը։

ՕՐՎԱ ԹՈՓ ՆՅՈՒԶՄԵՅՔԵՐՆԵՐԸ

1. Նիկոլ Փաշինյան. COP17-ի բացման ելույթը, «Երևանյան հռչակագրի» ֆոնին Հայաստանի նոր դիրքավորման մասին հայտարարությունները, պետական ակտիվների գույքագրման հանձնարարությունը և հերթական կադրային որոշումները։
2. Դոնալդ Թրամփ. «Ֆրանսիան այրվում է» գրառումը, Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցների կասեցման բացատրությունը և Զելենսկու քննադատությունը։
3. Էմանուել Մակրոն. Ժողովրդին ուղղված ուղերձը անկարգություններից հետո և ներքին գործերի նախարարի հրաժարականը չընդունելը։
4. Վոլոդիմիր Զելենսկի. NBC-ին տված հարցազրույցը՝ երկրորդ ժամկետով առաջադրվելու և 60-օրյա զինադադարի պայմանի մասին, ինչպես նաև Թրամփին ուղղված մեղադրանքը։
5. Գևորգ Պապոյան. Ամուլսարի շահագործման մասին հայտարարությունները, ինչպես նաև Շիկահողի արգելոցի ծառահատումների հարցին տված պատասխանը՝ «ՀՀ 29,743 քկմ-ից դուրս ոչինչ մեր ուշադրության կենտրոնում չէ»։

ԿԱՐԵՎՈՐ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՔ ԹՈՓՈՒՄ ՉԵՆ

• Հայկական թեյի «արգելքը» և հերքումը (46 հիշատակում). հոկտեմբերի 18-ից տարածվել էր լուրը, թե Լատվիան արգելել է Հայաստանից կանաչ թեյի 57,6 կգ խմբաքանակի ներմուծումը ԵՄ՝ թունաքիմիկատների պատճառով։ Լատվիայի պարենի և անասնաբուժական ծառայությունը հետագայում հայտնել է, որ հաղորդագրության մեջ վրիպակ է եղել. թեյը չինական ծագման է և Լատվիա է ներմուծվել Ուզբեկստանից։
• Եկեղեցի–իշխանություն (38). Եկեղեցին վարչական դատարան հայց է ներկայացրել Վաղարշապատի համայնքապետ Արգիշտի Մեխակյանի դեմ՝ պահանջելով անվավեր ճանաչել 47,5 մլն դրամ բռնագանձելու որոշումը։
• Կրթություն և գիտություն. ԿԳՄՍՆ բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի նախագահի տեղակալը հրաժարական է տվել՝ պատճառաբանելով գիտության խոստացված ֆինանսավորման հատկացման բացակայության՝ 2026-ին և 2027-ի բյուջեի նախագծի ռիսկերը։ Իսկ Արաքսիա Սվաջյանը նշանակվել է Մանկավարժական համալսարանի ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատար։
• «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության հանրահավաքի գործ. Քննչական կոմիտեն ավարտել է 2026-ի ապրիլի 11-ի հանրահավաքի մասնակիցներին նյութապես շահագրգռելու գործով նախաքննությունը։ Գ.Ա.-ն 15 000 դրամ խոստացել և վճարել է մասնակիցներին։ Նրա նկատմամբ կիրառվել է տնային կալանք, գործն ուղարկվել է դատախազին։
• TRIPP. Կառավարությունն Ազգային ժողով է ներկայացրել Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև TRIPP նախագծի շրջանակային համաձայնագրի վավերացման նախագիծը. TRIPP զարգացման ընկերությունում ԱՄՆ-ը կունենա բաժնետոմսերի 74%-ը, Հայաստանը՝ 26%-ը։
• Կադրային որոշում. Փաշինյանի որոշմամբ Գագիկ Վանոյանն ազատվել է Պետական արարողակարգի ծառայության պետի պաշտոնից։

ԱՅԼ ՆՈՐՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

• Հնագետները Թուրքիայի ափերի մոտ հայտնաբերել են խորտակված նավ, որը նախնական գնահատմամբ կործանվել է մ.թ.ա. 2700–2400 թվականներին։ Սա ամենահին հայտնի նավաբեկության հետքն է։
• Ալյասկայում հայտնաբերվել է 13,8 հազար տարվա վաղեմության կեցավայր՝ հազարավոր արտեֆակտներով և հնագույն շների հնարավոր հետքերով։
• Մոսկվայի «Սպարտակի» մարզադաշտում բացվել է հայազգի լեգենդար ֆուտբոլիստ և մարզիչ Նիկիտա Սիմոնյանի հուշարձանը, նրա ծննդյան 100-ամյակի կապակցությամբ։
• Սարգիս Բեգոյանը Լաս Վեգասում Մ-23 աշխարհի առաջնությունում բրոնզե մեդալ է նվաճել ազատ ոճում՝ Հայաստանի միակ մեդալակիրը 10 քաշային կարգերում։ Յուրա Զալյանը բրոնզ է նվաճել Լեհաստանում Մ21 աշխարհի առաջնությունում (կարատե, −67 կգ)։ Էրիկ Աֆրիկյանը Թուրքիայում Մ15 Եվրոպայի առաջնությունում 5։0 հաշվով հաղթել է թուրք մրցակցին և դուրս եկել 1/4 եզրափակիչ։
• Սերխիո Ռամոսը կարող է վերադառնալ Իսպանիայի առաջնություն. «Խետաֆեն» կապ է հաստատել նրա գործակալի հետ։
• Իսպանիայում «Ադամ» փոթորկի պատճառով Վալենսիայի հարավում և Ալիկանտե նահանգի հյուսիսում հայտարարվել է վտանգի կարմիր մակարդակ։