Հայկական արմատներով հունգարացի գեներալը

Հայկական արմատներով հունգարացի գեներալը

Tue, 27 Oct 2026 22:00:28 +0400


Յանոշ Ցեցի (1822–1904) մասին քչերը գիտեն։ Հայկական արմատներով հունգարացի գեներալն Արգենտինայի Ազգային ռազմական քոլեջի հիմնադիրն է եղել, 1848-49 թվականների հեղափոխության՝ Հունգարիայի անկախության համար մղված պայքարի մասնակից։ Ծնվել է Տրանսիլվանիայում՝ հորական գծով հայկական արմատներ ունեցող ընտանիքում։ Հոր մահից հետո, որը նույնպես զինվորական է եղել, ընդունվել է Վիներ-Նյոշտադտի ռազմական ակադեմիա, 8 տարի ուսանել, ավարտել փայլուն արդյունքներով։ Զինվորական ծառայությունը սկսել է Հաբսբուրգների միապետության բանակում։ 1848-ին անցել է հունգարական կառավարության կողմը։

Հեղափոխության ընթացքում դրսեւորվել է որպես տաղանդավոր շտաբային սպա, գործել է լեհ գեներալ Յուզեֆ Բեմի հրամանատարության ներքո։ 1849-ին՝ 27 տարին չլրացած, դարձել է ամենաերիտասարդ հեղափոխական գեներալը։
Հեղափոխության պարտու­թյունից հետո Ցեցը հեռացել է Եվրոպայից։ Որոշ ժամանակ ապրել է Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իսպանիայում, զբաղվել թարգմանություններով՝ պահպանելով կապերը հունգարական վտարանդի շրջանակների հետ։ 1860 թվականին ընտանիքով տեղափոխվել է Արգենտինա, որտեղ գիտելիքներն է կիրառել երկրաչափագրության (գեոդեզիա), քարտեզագրության եւ ռազմական գործի մեջ։ 1870-ին գլխավորել է նորաստեղծ Ազգային ռազմական քոլեջը, ուսումնական պրոցեսը կազմակերպել զրոյից։ Հետագայում աշխատել է որպես ինժեներ, դասախոս, քարտեզագիր՝ պահպանելով կապը հայրենիքի եւ հայկական ծագման հետ։

Հանրային հիշողության մեջ նրա անունը վերականգնվել է պատմաբան Քրիշթոֆ Սոնգոթի՝ հունգարերեն «Արմենիա» պարբերականի խմբագրի շնորհիվ, որտեղ հրապարակվում էին նյութեր տրանսիլվանյան հայ կաթոլիկների մասին։ Պատմաբանն ու գեներալը նամակագրական կապ են ունեցել, փոխանակել նյութեր, լուսանկարներ։ Ցեցը հայերենին չի տիրապետել եւ չի կարողացել այլեւս այցելել Հունգարիա, սակայն միշտ երազել է վերադառնալու մասին։ Մահացել է 1904-ին՝ Բուենոս-Այրեսում։ Հուղարկավորվել է զինվորական պատիվներով։ Հունգարիայում նրան հիշում են որպես հեղափոխության գեներալ, Արգենտինայում՝ որպես ռազմական կրթարանի հիմնադիր, հայ համայնքում՝ որպես երեւելի հայազգի գործիչ։

© 2026 Հրապարակ

Source: Hraparak

Hraparak.am

Recent Posts

Ուկրաինական հակամարտության «վերջակետի» պայմանը հայտնի է

Ուկրաինական հակամարտության «վերջակետի» պայմանը հայտնի է Wed, 28 Oct 2026 02:00:42 +0400 Ուկրաինան՝ հանուն Ռուսաստանի…

5 ժամ ago

Առաջիկա օրերին Իրանի դեմ հարվածները կվերսկսվեն

Առաջիկա օրերին Իրանի դեմ հարվածները կվերսկսվեն Wed, 28 Oct 2026 01:30:48 +0400 Առաջիկա 96 ժամվա…

5 ժամ ago

Պետք է դուրս գալ «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» վիճակից․ Մասուդ Փեզեշկիան

Պետք է դուրս գալ «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» վիճակից․ Մասուդ Փեզեշկիան Wed, 28 Oct 2026…

6 ժամ ago

Օրբանը` ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար

Օրբանը` ՄԱԿ Գլխավոր քարտուղար Wed, 28 Oct 2026 00:30:43 +0400 ՄԱԿ գործող վարչակազմը դիտարկում է…

6 ժամ ago

Թուրքական և ադրբեջանական լրատվամիջոցներն արձագանքում են Սփյուռք-Փաշինյան հակադրության հոդվածին

Թուրքական և ադրբեջանական լրատվամիջոցներն արձագանքում են Սփյուռք-Փաշինյան հակադրության հոդվածին Wed, 28 Oct 2026 00:02:49 +0400…

7 ժամ ago

Ադրբեջանի դեսպանը կրկնել է Ալիեւի պահանջը

Ադրբեջանի դեսպանը կրկնել է Ալիեւի պահանջը Wed, 28 Oct 2026 00:00:01 +0400 Լոնդոնում Բաքվի դեսպան…

7 ժամ ago