Բենզինի գինը նոր հարված է հասցնում վարորդներին. ի՞նչ է սպասվում

Tue, 29 Sep 2026 15:00:43 +0400

Հայաստանում բենզինի գինը վերջին շաբաթներին հերթական անգամ կտրուկ բարձրացել է՝ սեպտեմբերի վերջին հասնելով վերջին տարիների, իսկ որոշ վաճառողների մոտ՝ պատմական առավելագույն մակարդակների։ Սեպտեմբերի 29-ի տվյալներով՝ AI-92 բենզինը մի շարք խոշոր լցակայաններում հասել է մոտ 600 դրամի, իսկ AI-95-ը՝ մոտ 620-630 դրամի։ Որոշ ցանցերում գներն ավելի բարձր են։

Սակայն այստեղ կարևոր է հասկանալ ոչ միայն այն, որ բենզինը թանկացել է, այլ՝ ինչու է այն թանկացել հենց հիմա և արդյոք այս գինը վերջնակետն է։

Թանկացումը սկսվել էր դեռևս մինչև վերջին օրերը

Բենզինի թանկացումը միայն վերջին մի քանի օրվա երևույթ չէ։ ՀՀ վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ 2026 թվականի օգոստոսին բենզինի գինը նախորդ տարվա օգոստոսի համեմատ բարձրացել էր 11.7 տոկոսով, իսկ միայն 2026 թվականի հուլիսից օգոստոս աճը կազմել էր 4.1 տոկոս։ Դիզելային վառելիքի դեպքում ամսական աճն ավելի բարձր էր՝ 9.8 տոկոս։

Այսինքն՝ սեպտեմբերի վերջին արձանագրված 600 դրամանոց գինը նախորդ ամիսների ընթացքում ձևավորված թանկացման շարունակությունն է, այլ ոչ թե մեկ օրվա հանկարծակի փոփոխություն։

Գլխավոր պատճառը՝ համաշխարհային նավթային շուկան

Հայաստանը նավթամթերքի ներմուծող երկիր է։ Հետևաբար միջազգային շուկայի փոփոխությունները, որոշակի ժամանակային ուշացմամբ, փոխանցվում են նաև հայկական շուկային։

Այս տարի համաշխարհային նավթային շուկայի վրա ամենամեծ ազդեցությունն ունեցել է Մերձավոր Արևելքում ստեղծված իրավիճակը և հատկապես Հորմուզի նեղուցով նավթի ու նավթամթերքի փոխադրումների խափանումները։

Հորմուզը համաշխարհային էներգետիկ շուկայի ամենակարևոր տարանցիկ ուղիներից է։ Երբ այդ ուղղությամբ մատակարարումների անվտանգությունը կասկածի տակ է դրվում, շուկան ոչ միայն արձագանքում է փաստացի պակասին, այլ նաև ապագա պակասի ռիսկին։

Սեպտեմբերի սկզբին Brent տեսակի նավթի գինը բարձրացել էր 100 դոլարից վեր՝ հասնելով մեկ բարելի դիմաց ավելի քան 101 դոլարի։ Նավթի շուկայի վրա շարունակել են ազդել Մերձավոր Արևելքի ռազմական գործողությունները և նավթային փոխադրումների խափանման վտանգը։

ԱՄՆ Էներգետիկ տեղեկատվության վարչության տվյալների համաձայն՝ Brent-ի միջին գինը օգոստոսին մոտ 91 դոլար էր, մինչդեռ սեպտեմբերի 18-ի շաբաթվա տվյալով արդեն հասել էր ավելի քան 124 դոլարի։ Սա շատ կարճ ժամանակահատվածում հսկայական փոփոխություն է հումքի շուկայում։

Այս հանգամանքը կարևոր է Հայաստանի համար, քանի որ վերջնական սպառողական գնի մեջ բենզինի ինքնարժեքը զգալիորեն կապված է ներմուծման գնի հետ։

Բայց ինչու է Հայաստանում գինը բարձրանում է ոչ թե անմիջապես, այլ որոշակի ուշացմամբ

Սա բենզինի շուկայի ամենակարևոր առանձնահատկություններից է։

Լցակայանում այսօր վաճառվող բենզինը պարտադիր չէ, որ այսօր գնված լինի։ Ներմուծողը կարող է ունենալ ավելի վաղ ձեռք բերված պաշարներ, որոնք շուկա են մտնում աստիճանաբար։

Հետևաբար միջազգային շուկայում նավթի կամ նավթամթերքի գնի աճը կարող է որոշ ժամանակ անց միայն ամբողջությամբ արտացոլվել Հայաստանում։

Սա նաև նշանակում է, որ եթե միջազգային շուկայում գինը բարձր մակարդակի վրա պահպանվի, հայկական շուկայում թանկացումը կարող է դեռ ամբողջությամբ չավարտված լինել։

Ռուսաստանը շարունակում է կարևոր դեր ունենալ

Հայաստանի բենզինի շուկայի մեկ այլ կարևոր առանձնահատկությունը ներմուծման կառուցվածքն է։

Հայաստան ներմուծվող բենզինի մեծ մասը շարունակում է կապված լինել ռուսական ուղղության հետ։ Վերջին տվյալներով՝ Հայաստանի բենզինի ներմուծման մոտ 90 տոկոսը բաժին է ընկնում Ռուսաստանին։

Միաժամանակ շուկան վերջին շրջանում սկսել է դիվերսիֆիկացվել՝ այդ թվում Ադրբեջանի ուղղությունից ներմուծումների միջոցով։

Սակայն այստեղ պետք է զգուշանալ մեկ այլ պարզեցումից․ Ադրբեջանի կողմից բենզինի ներմուծումը ինքնին չի նշանակում, որ հայկական շուկայում բենզինի գինը այլևս պետք է անկախ լինի համաշխարհային գներից։

Ադրբեջանը կարող է ավելացնել մրցակցությունն ու մատակարարման այլընտրանքները, բայց եթե ամբողջ աշխարհում նավթամթերքը թանկանում է, այլընտրանքային մատակարարը նույնպես գործում է նույն միջազգային շուկայի պայմաններում։

ՀՀ էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը վերջին շրջանում նշել է, որ ադրբեջանական բենզինի ներմուծումը թույլ է տվել Հայաստանում գների աճը պահել ավելի սահմանափակ, քան համաշխարհային շուկաներում արձանագրված աճը։

Այսինքն՝ այլընտրանքային ներկրումը կարող է մեղմել թանկացումը, բայց չի կարող ամբողջությամբ վերացնել միջազգային գների ազդեցությունը։

Իսկ Հայաստանում կա՞ ներքին գնագոյացման խնդիր

Սա առանձին հարց է, և այստեղ պետք է տարբերել փաստը ենթադրությունից։

Բենզինի գնի աճը միայն միջազգային շուկայի հետ կապելով՝ հնարավոր չէ ամբողջությամբ պատասխանել այն հարցին, թե Հայաստանում որքանով է բարձրացումը հիմնավորված կոնկրետ ընկերությունների ինքնարժեքով։

Հենց այդ պատճառով ՀՀ մրցակցության և սպառողների շահերի պաշտպանության հանձնաժողովը սեպտեմբերին տեղեկացրել է, որ բենզինի գների բարձրացման կապակցությամբ գրություններ է ուղարկել տնտեսվարողներին և շարունակում է ուսումնասիրել ոլորտը։

Այս հանգամանքը կարևոր է․ մինչև հանձնաժողովի ուսումնասիրության արդյունքների հրապարակումը ճիշտ չէ պնդել, որ թանկացումը պայմանավորված է որևէ կոնկրետ ընկերության կողմից գնի չհիմնավորված բարձրացմամբ։

Միաժամանակ մրցակցային միջավայրը կարևոր է, քանի որ եթե միջազգային գինը նվազի, մրցակցային շուկան պետք է հնարավորություն տա այդ նվազումն ավելի արագ փոխանցել վերջնական սպառողին։

Կարո՞ղ է բենզինը Հայաստանում հասնել 650-700 դրամի

Տնտեսական տեսանկյունից այստեղ պատասխանն արդեն ոչ թե «այո» կամ «ոչ» է, այլ կախված է մի քանի փոփոխականներից։

Առաջին սցենար՝ միջազգային նավթի գինը շարունակում է բարձր մնալ

Սա հայկական սպառողի համար ամենաանհարմար սցենարն է։

Եթե Brent-ը երկար ժամանակ մնա 100 դոլարից զգալիորեն բարձր մակարդակում, իսկ նավթամթերքի մեծածախ գները շարունակեն աճել, ապա Հայաստանի շուկայում նոր թանկացման ռիսկ կա։

Սեպտեմբերի սկզբին Goldman Sachs-ը գնահատել էր, որ Մերձավոր Արևելքում նավթային փոխադրումների խափանումների խորացման դեպքում նավթի գինը կարող է հասնել մինչև մոտ 120 դոլարի։ Միաժամանակ նույն վերլուծությունը ենթադրում էր, որ մատակարարումների վերականգնման դեպքում գինը կարող է զգալիորեն նվազել։

Այսինքն՝ շուկան այսօր ունի երկու ուղղությամբ ռիսկեր։

Երկրորդ սցենար՝ իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում կայունանում է

Եթե Հորմուզի ուղղությամբ փոխադրումները վերականգնվեն, նավթի մատակարարումների ռիսկը նվազի, իսկ միջազգային նավթի գինը սկսի նվազել, ապա Հայաստանի շուկայում նույնպես պետք է ստեղծվի գների նվազման նախադրյալ։

Բայց այստեղ ևս պետք է հաշվի առնել ժամանակային ուշացումը․ միջազգային գնի նվազումը լցակայանում հաջորդ օրը պարտադիր չէ, որ ամբողջությամբ արտացոլվի։

Երրորդ սցենար՝ միջազգային գինը բարձր է, բայց Հայաստանում մրցակցությունը զսպում է աճը

Ադրբեջանից, Իրանից կամ այլ ուղղություններից ներմուծումների ավելացումը կարող է որոշակիորեն փոխել շուկայի հավասարակշռությունը։

Եթե ներկրողների միջև մրցակցությունը մեծանա, ապա նույն միջազգային գնային պայմաններում հայկական շուկայում գինը կարող է ավելի ցածր լինել, քան կլիներ մեկ կամ սահմանափակ թվով մատակարարների դեպքում։

Ամենակարևոր ցուցանիշը հիմա ոչ թե միայն նավթի գինն է

Բենզինի հայկական գինը որոշելու համար պետք է հետևել միանգամից մի քանի գործոնի.

1. Brent նավթի գին
2. Բենզինի միջազգային մեծածախ գին
3. Հայաստանի ներմուծման իրական գին
4. Դրամ/դոլար փոխարժեք
5. Տրանսպորտային և ապահովագրական ծախսեր
6. Հայաստանի հարկային բաղադրիչը
7. Ներմուծողների միջև մրցակցության մակարդակը
8. Ներքին պահեստների և պաշարների իրավիճակը

Ուստի միայն «նավթը թանկացել է» բացատրությունը ամբողջական չէ։ Սակայն ներկայիս իրավիճակում միջազգային շուկայի գործոնը ակնհայտորեն առանցքային է։

Ի՞նչ է սա նշանակում վարորդի համար

Եթե բենզինը 600 դրամ է, ապա 50 լիտրանոց լիցքավորումը արդեն կազմում է 30,000 դրամ։

620 դրամի դեպքում նույն 50 լիտրը կարժենա 31,000 դրամ, իսկ 650 դրամի դեպքում՝ 32,500 դրամ։

Այսպիսով, յուրաքանչյուր 100 դրամանոց աճը 50 լիտրանոց լիցքավորման դեպքում վարորդի ծախսը ավելացնում է 5,000 դրամով։

Բենզինի թանկացումը, սակայն, չի սահմանափակվում միայն վարորդի ծախսով։ Վառելիքը մտնում է բազմաթիվ ապրանքների և ծառայությունների ինքնարժեքի մեջ՝ տրանսպորտ, առաքում, գյուղատնտեսություն, շինարարություն և այլն։ Այդ պատճառով երկարատև բարձր գինը կարող է երկրորդային ազդեցություն ունենալ նաև այլ ապրանքների ու ծառայությունների գների վրա։