«Պատերազմ եւ խաղաղություն»` Բոնդարչուկից մինչեւ BBC

Wed, 11 Mar 2026 21:00:59 +0400

Ռուս մեծ գրող Լեւ Տոլստոյի «Պատերազմ եւ խաղաղություն» վեպը համաշխարհային գրականության ամենանշանակալի գործերից է։ Դա մեծակտավ պատմափիլիսոփայական գեղարվեստական ստեղծագործություն է, որը մշտապես եղել է կինոգործիչների ուշադրության կենտրոնում եւ շատ է էկրանավորվել: Նրա հերոսների, նրանց ճակատագրերի եւ ժամանակի պատմական իրադարձությունների միջոցով հեղինակը փորձել է ներկայացնել պատերազմի, խաղաղության եւ սիրո փիլիսոփայությունը։ Վեպի առաջին էկրանավորումներից մեկը 1956 թվականինն է։ Խոսքը Քինգ Վիդորի «Պատերազմ եւ խաղաղություն» ամերիկյան կինոնկարի մասին է, որտեղ Օդրի Հեփբյորնը Նատաշա Ռոստովայի դերն է կատարել, Հենրի Ֆոնդը` Պյեր Բեզուխովի։ Դա մեծածավալ հոլիվուդյան նախագիծ է, աչքի է ընկնում ճոխ կոստյումներով եւ դեկորացիաներով։ Սակայն վեպի սյուժեն կինոնկարում զգալիորեն կրճատվել է, եւ հիմնական շեշտը դրվել է սիրային գծի ու հերոսների ճակատագրերի վրա։

Ստեղծագործության ոգուն ամենահարազատն ու ամենամասշտաբայինը, ըստ մասնագետների, խորհրդային ռեժիսոր Սերգեյ Բոնդարչուկի նկարահանած «Պատերազմ եւ խաղաղությունն» է։ Այն վիթխարի նախագիծ է, որը նկարահանել է «Մոսֆիլմը»` 1966-67 թթ․՝ 4 սերիայից բաղկացած։ Բոնդարչուկի էկրանավորումն աչքի է ընկնում աննախադեպ ծավալայնությամբ։ Միայն ճակատամարտերի տեսարաններում ներգրավված է եղել խորհրդային բանակի հազար զինվոր։ Կիրառվել են բարդ օպերատորական հնարքներ, շատ տեսարաններ նկարահանվել են իրական պատմական վայրերում։ Բոնդարչուկը՝ ինքը, խաղացել է Պյեր Բեզուխովի դերը։ Նատաշա Ռոստովայի կերպարը մարմնավորել է Լյուդմիլա Սավելեւան, իշխան Անդրեյ Բոլկոնսկու կերպարում հանդես է եկել Վյաչեսլավ Տիխոնովը։ Կինոնկարը ձեռք բերեց համաշխարհային հռչակ, արժանացավ «Օսկարի»՝ 1969 թվականին։ Այն մինչ այժմ համարվում է Տոլստոյի վեպի էտալոնային էկրանավորումը։

21-րդ դարում «Պատերազմ եւ խաղաղություն»-ը նորից գրավում է կինոգործիչների ուշադրությունը։ 2007-ին ստեղծվել է վեպի եվրոպական սերիալային տարբերակը, որտեղ փորձել են ավելի մանրամասն ներկայացնել գրքի սյուժետային կառուցվածքը։ Հատկապես ուշագրավ է վեպի բրիտանական ադապտացված էկրանավորումը՝ BBC-ի կողմից։ Սցենարը գրել է բրիտանացի դրամատուրգ Էնդրյու Դեւիսը, հանդես են եկել Լիլի Ջեյմսը, Պոլ Դանոն, Ջեյմս Նորթոնը։ Բազմասերիանոց ֆորմատը թույլ է տալիս ավելի մանրակրկիտ ներկայացնել կերպարներին ու ցույց տալ վեպի բազմաթիվ սյուժետային գծերը։

Այս ամենով հանդերձ, «Պատերազմ եւ խաղաղություն»-ն ունի էկրանավորման մի շատ կարեւոր դժվարություն՝ վեպի մեծածավալ լինելը, ավելի քան 500 վիպական պերսոնաժներին կինոնկարում արտացոլելը, պատմական ընդարձակ ժամանակաշրջանը՝ նապոլեոնյան պատերազմների շրջանը, ինչպես նաեւ՝ 1812 թվականի ռուս-ֆրանսիական պատերազմը։ Որեւէ ռեժիսոր, որը պետք է էկրանավորի այն, այս ամենը պետք է հաշվի առնի։ Ի դեպ, Բոնդարչուկի էկրանավորումը սովետական կինոյի ամենաթանկ նախագիծն է եղել, որը, ըստ նախահաշվային սմետայի, արժեցել է 18 միլիոն ռուբլի։