Ինչ կարող են նշանակել այս աղմկոտ իրադարձությունները

Sun, 10 May 2026 09:15:02 +0400

Եվրոպացի առաջնորդների Հայաստանում զանգվածային հավաքից և այստեղ անցկացված տարբեր միջոցառումներից ի վեր, հայ հանրությունը լի է ենթադրություններով այն մասին, թե ինչ կարող են նշանակել այս աղմկոտ իրադարձությունները: Եվ, ինչպես և սպասվում էր, այս կարծիքները հիմնականում սահմանափակվում են երկու հակադիր տեսանկյուններով՝ սկսած Հայաստանի շուրջ միջազգային դավադրությունից մինչև մարդկության համար գլոբալ կենտրոն դառնալու համար Հայաստանի ապագայի քաղաքակրթական մոդելները: Ոչ ոք չի համարձակվում իրադարձությունները ընկալել ավելի պարզ ձևով: Հայաստանում, որտեղ վաղուց արմատացած է այսպես կոչված հայաստանակենտրոն աշխարհայացքը, որի համաձայն «ամբողջ մոլորակը պտտվում է Հայաստանի շուրջ», այլ բան չէր կարելի ակնկալել: Այս մոտեցումը տեղի ունեցող ամեն ինչում տեսնում է միայն Հայաստանը երկինք բարձրացնելու կամ այն կործանման վայր ուղարկելու միտումներ: Հայերի համար իրենց շուրջը տեղի ունեցող ամեն ինչում պետք է լինի որոշակի վեհություն, նույնիսկ եթե դա նշանակում է դեպի կործանման վայր ճանապարհ: Քսաներորդ դարի սկզբի ցեղասպանության համախտանիշները անխուսափելի են:

Բայց ավելի համեստ լինելու համար կարելի է դրսից նայել, թե ինչ է կատարվում: Հեշտ է տեսնել, որ քաղաքակրթական ճգնաժամի պայմաններում քաղաքական աշխարհը վաղուց զբաղված է իր խարխուլ քաղաքական և իրավական կարգը վերականգնելով։ Եվս մեկ անգամ բոլորը սովորում են ապրել միջազգային կանոնների փլուզվող համակարգի պայմաններում։ Եվ Հայաստանը, իրենց ճակատագրով մտահոգված տերությունների համար, դիտվում է որպես ճկուն պլաստիլինե կտոր՝ նոր ռեսուրսներ գտնելու ճանապարհին։ Ինչպես միջազգային հարաբերություններում բոլոր մյուս զարգացող դերակատարները, իհարկե, իրենց քմահաճույքներով։

Այնուամենայնիվ, սա չի նշանակում, որ Հայաստանի նման երկրները ձայն չունեն իրենց ճակատագիրը որոշելու հարցում։ Հույս ունենալը, որ պարզապես հնազանդությունը կփրկի քեզ, արդարացված չէ։ Հայերի շրջանում այս հոգեբանական վիճակը, որը լայն տարածում է գտել վերջին տարիներին, ամբողջովին անվնաս չէ։ Եվ սա արժանի է մանրամասն և անխոնջ քննարկման։ Բոլոր հաջողություններն ու անհաջողությունները շարունակաբար վերագրել արտաքին ուժերին, ամբողջովին ճիշտ չէ։ Ավելին, սեփական ճակատագրի համար պատասխանատվությունից ազատվելը լիովին անվնաս չէ։

Ես մանրամասն գրել եմ իմ տեսակետի մասին ներկայիս համաշխարհային գործընթացների վերաբերյալ։ Ապագայում ես կփորձեմ առաջարկել իմ տեսակետը Եվրոպայի կողմից Հայաստանի շուրջ ներգրավվածության աճի հարցի վերաբերյալ։ Բայց առայժմ ես կցանկանայի կիսվել ներկայիս իրավիճակի միայն մեկ կողմով, որը ինչ-որ կերպ ստվեր գցեց (կամ, ընդհակառակը, ուրախ լույս) Երևանում կայացած Եվրոպական քաղաքական համայնքի ֆորումի վրա։

Հարցն այն է, որ եվրոպացիները այս ֆորումին ժամանեցին նախնական բանաձևով՝ կրկին վերահաստատելով իրենց պահանջը, որ Ադրբեջանը ապահովի Արցախի ժողովրդի՝ արժանապատվորեն և անվտանգ վերադառնալու հայրենիք՝ միջազգային երաշխիքների ներքո։ Ավելին, նրանք պահանջեցին ազատ արձակել Բաքվում դատապարտված հայ բանտարկյալներին։ Ինչո՞ւ էր նրանց դա պետք։ Մի՞թե ԵՄ անդամ պետությունները չգիտեին, որ նման մոտեցումը կգրգռեր և՛ Ադրբեջանի նախագահին, և՛ Հայաստանի ղեկավարությանը, որոնք հոգնել էին ամեն առիթով հայտարարելուց, որ նման հարցեր բարձրացնողները վտանգում են Հայաստանի Հանրապետությունը։ Հավանական չէ, որ ԵՄ անդամ պետությունները չգիտեին։ Այնուամենայնիվ, նրանք այժմ ընդունում են իրենց 14-րդ բանաձևը՝ նույն կետերով։ Ավելին, Ադրբեջանի նախագահին, որը չափազանցրեց իր դիրքորոշումը ֆորումում, ամենաբարձր մակարդակով ասվեց, որ ԵՄ-ն չի փոխի իր մոտեցումը։ Նաև Հայաստանի վարչապետին, ըստ էության, հստակեցվեց, որ նրա կարծիքը միակը չէ, որով ապահովվում է Հայաստանի Հանրապետության անվտանգությունը։ Սա կրկնակի դժվար է բացատրել, քանի որ նրանք լսեցին Հայաստանի վարչապետի հուզիչ կոչը՝ մոռանալ Հայաստանի Հանրապետությանը վտանգող արցախցիների վերադարձի իրավունքի մասին նույնիսկ ԵՄ ամբիոնից։

Կարծում եմ՝ եվրոպական համայնքի մտադրությունների մասին քննարկումները Հայաստանում պետք է սկսվեն այս հարցից։ Մասնավորապես՝ ինչո՞ւ է Եվրախորհրդարանը համառորեն բարձրացնում Լեռնային Ղարաբաղից «տեղահանված» մարդկանց իրավունքների հարցը։ Ի վերջո, թվում էր, թե եվրոպացիներն ավելի ձեռնատու է օգտվել այս թեմայի շուրջ լռությունից և «իրենց սեփական օրակարգը առաջ մղելուց»։

Արդյո՞ք որևէ հայ ունի դրա համար բացատրություն։ Պարզապես մի՛ խոսեք «հանուն ժողովրդավարական Հայաստանի արդարության կամ մարդու իրավունքների մասին», որոնք նրանք, բոլորի հետ միասին, համատեղ ոտնահարել են արցախահայերի դեպքում։

Կարծում եմ՝ այս հարցի պատասխանը կարող է օգնել մեզ հասկանալ, թե ինչ է կատարվում Հայաստանի և մեր տարածաշրջանի շուրջ։ Հետևաբար, առայժմ մենք կկենտրոնանանք Հայաստանի շուրջ եվրոպական ակտիվացման նկարագրված կողմի վրա։

Մանվել Սարգսյանի ֆեյսբուքյան էջից