Tangaranayin gisher@ Besarabiayi hayutyan tangaranum
Wed, 20 May 2026 21:15:42 +0400

«Tangaranayin gisherva» tonin haghordakcvum en erevi te amenq@, qani vor mshakutayin auran, tramadrutyun@ tevatsum en amenur։ Ev toni aroitov gone mi tangarani masin grel@ tvum e grete partakanutyun։ Ays tari mtatsum ei Milani La Scala tatroni tangarani masin grel։ Bayc hetvo hamareci՝ tramabanutyun chi lini nranum, ete grem Museo Teatrale alla Scala-i masin, bayc chgrem Biblioteca Ambriosana-yi masin, vortegh Lonardvo da Vinchii dzeragreri amenamets havaqatsun՝ Codex Atlanticus-n e pahvum (neraryal «Haykakan namakner» anvanum@ stacats ejer@), kam Santa Maria delle Grazie vanqi masin, vortegh da Vinchii L’Ultima Cena vormnankarn e (targmanabar՝ Verjin @ntriq, vor mez mot, chgites inchu, kochum en՝ «Khorhrdavor @ntriq»), Quadrilatero della Moda-i masin, vor@ bardzr (Haute couture) noradzevutyan anpopvokh srbavayrn e ancyal dari keseric i ver ev ayln։ Aysinqn, stacvum e Italiayic esseneri sharq, vor@ mi urish angam kgrem։
Isk «Tangaranayin gisherva» kapakcutyamb, vorosheci grel mek ayl tangaran-srahi masin, vor ancyal tarva im haytnagortsutyunn e eghel, nvirvats e Besarabiayi hayutyan@ ev gtnvum e Qishnevum։
Армянское подворье-n, Sb․ Astvatsatsin ekegheci
Moldova gnalis es teghyak chei, vor ayntegh ka haykakan hamaynq, voch el Moldovayi, Valakhiayi, Transilvaniayi mijnadaryan ishkhanapetutyunnerum hayeri nshanakalic derakatarutyan masin ei lsel։ Iharke, indz hatcheli er, vor Qishnevum ayn poghoc@, vortegh odanavakayanic gnalu ei, Strada Armenaesca er kochvum, bayc entadreci, vor inchpes Erevanum Moldovakan, Vracakan, Kievyan, ev ayl poghocner kan, aynpes el Qishnevum, havanabar, khorhrdayin zhamanaknerum Armenaesca anvanakochvats poghoc e da։ Chkartseci, vor Strada Armenaesca-n karogh e patmakanoren, zharangakanoren hayutyan het kapvats linel։ Aydqan anteghyak ei…
Im՝ Qishnev zhamanelu hajord or@ urbat er ev erekoyan qaghaqi kentronakan purakum, vortegh mayr tatchar@ ev haghtakan kamarn en, sksvec tonakhmbutyun՝ erg, par, erazhshtutyun, hajord erku orerin՝ naev hyurasirutyun, tonavatchar… Parzvec ton@ kochvum e «Te salut, Chisinau», tonum en Qishnevi arajin gravor hishatakutyan or@, vor eghel e 4-5 dar araj, kazmakerpich@ Qishnevi qaghaqapetarann e։ Qaghaqapetarani govazdayin taghavarneric mekum el, erb imacan lragrogh em, hay em, bukletner tvecin, te՝ vercreq, tsanotaceq, aystegh Armenian Route-i masin el ka grvats։
Ayd bukletneric sksvec im tsanotutyun@ Qishnevi haykakan vayreri het։ Qishnevum naev hunakan ev hreakan ertughiner u vayrer kan, bayc kentronakan@, tpavorich@ haykakan vayrern ein։ Da ayn pattcharov, vor 19-rd darum Армянское подворье kochvats kalvatsq@, vor@ patkanel e hayoc Sb․ Astvatsatsin ekeghecun zbaghecrel e Qishnevi (nerkayis Hin qaghaqi) mek qarord@, ete voch՝ mek errord@: Mer vanqapatkan kalvatsq@ kazmel e 25 десятин (mot 27 ha), sksvel e Strada Armenaesca-ic ev taratsvel e depi arevmutq minchev Hin Qaghaqi ezragits@։ Aysor el Strada Armenaesca-um e gtnvum Qishnevi kentronakan gyughatntesakan shukan։ Qishnevi kentronakan gerezmanatunn e kochvum Армянское кладбище, vorovhetev mutq@ Strada Armenaesca-ic e, ev aydpes sharunak։
Bnakanabar, qaghaqapetarani bukletneri, qartezneri vra arajin@ pntreci ev gta mer Sb․ Astvatsatsin ekeghecin, vor@ khorhrdayin zhamanaknerum, inchpes im zrucakic moldovaciner@ patmecin, veratsvats e eghel ateizmi kentroni, bayc KhSHM pluzumic hetvo veradardzvel e hayutyan@։ Ayzhm ayn gortsogh ekegheci e, haykakan nerkayutyan ev zharangutyan kentron@։ Mer ekeghecin hnaguynneric e Qishnevum։ Moldovayi mayraqaghaqi amenic vaghemi ekeghecin Mazarache-n e՝ karucvats 1750-akannerin։ Mer Sb․ Astvatsatsin ekeghecin el grete nuyn tariqn uni, isk nerka tesq@ stacel e 1803-in, hayazgi vatcharakan Baron Oganes-i nviratvutyamb verakarucveluc hetvo։
Ekeghecu bakum e ampopvats Besarabiayi patmutyan mej amenanshanavor hayi՝ Manuk bey Mirzayani shirim@։ Manuk beyi masin Moldovayi hodvatsasharum grel em, aystegh miayn krknem, vor na eghel e Balkanneri amenaharust mard@, mi pahi Osmanyan arquniq@ nran hamarya nshanakelis e eghel Moldovayi ishkhan ev Manuk beyi arandznatann e banakcvel u knqvel 1812t․ Bukharesti paymanagir@@, vorov Besarabian (neraryal nerka Moldovan) Osmanyan kaysrutyunic ancel e Rusakan kaysrutyan@։
I dep, Qishnev@ Besarabiayi mayraqaghaq e dardzel 1812-ic hetvo։ Minch ayd, mi qani dar Moldovayi ishkhanapetutyan mayraqaghaq@ Yassin er (Iasi), vorn ayzhm Ruminiayum e ev krum e Ruminiayi patmakan u mshakutayin mayraqaghaqi titghos@։ Iasi-i hnaguyn kangun karuyc@, vorov pastarkvum e qaghaqi tariq@, 1395-in himnadrvats haykakan ekeghecin e, vor@ nuynpes kochvum e Sb․ Astvatsatsin։ !812-in Moldovayin, Valakhiayi, Besarabiayi hayutyan temakal arajnord Grigor arq․ Zaqaryann e arajnordaran@ Yassii Sb․ Astvatsatsin ekeghecuc teghapokhel Qishnevi Sb․ Astvatsatsin ekegheci, vorn aynuhet tsarayel e vorpes Besarabiayi ev Nor Nakhijevani temakan arajnordaran hamarya mek dar։
Mer Sb․ Astvatsatsin ekeghecin es karoghaca gnal miayn Qishnevum gtnvelu verjin orerin, bayc erku-ereq angam։ Qishnevum im gtnvelu verjin or@ ham@nkel er Vardavari toni het, erb ekeghecu bakum hayern amenaiskakan irarancum u tonakhmbutyun ein kazmakerpel՝ erazhshtutyun, par, hyurasirutyun, tsitsagh, u mi amboghj arhestakan jravazan, vorpeszi «jroci» khaghan… Vardavari ton@, arevi shogherov voghoghvats mer ekeghecin ev zhptun haykakan demqer@ mnacin im amenavar hishoghutyun@ Moldovayic։
Isk arajin aycin, arajin mard@, um het tsanotaca mer ekeghecum, Tanyan er, moldovaci mi zhptadem ev barehambuyr aghjik, vov mer ekeghecum e ashkhatum։ Hetvo tsanotaca temakan qahanayi՝ Ter Serovbei het, vov Arcakhic e, ayntegh e hogevor tsarayutyan eghel, 2023-in Arcakhic heranaluc hetvo tsarayutyan e kochvel RD Magnitogvorsk qaghaqum, ayzhm՝ Qishnevum։ Hamaynqi hamakhmbman, ekeghecu het kaper@ sertacnelu ughghutyamb npatakadrvats ashkhatum er, Vardavarn el ayd hamateqstum er tonakhmbutyan veratsel։ Hamaynqi ghekavari՝ Kareni het ardyunavet hamagortsakcum ein, patmecin, vor Karenn er harc@ parberabar bardzracrel, hetamut eghel, vorpeszi tevakan bacakayutyunic hetvo noric hogevor hoviv gortsughvi Qishnev, temakan kyanq kazmakerpvi։
Vardavari or@ tsanotaca Lusinei het, vov Hayastanic er, dprocn avarteluc hetvo amusnacel, teghapokhvel Moldova, masnagitutyamb iravaban e, naev hamaynqi iravakan khndirnerov e zbaghvel։ Lusinei amusin@ gagauz er․ erb tsanotacanq asaci “Ой, я наконец встретила гагауза!”։ Tsitsaghec․ “Тоже люди, да?”։ Bnakanabar, pataskhaneci․ “То что люди, не сомневалась… Но было интересно в жизни встретить”։ Isk inchn e gagauzneri paragayum yurorinak kam hetaqrqi՞r․ ayn vor etnik arumov nranq serum en tyurqakan zhoghovurdneric, bayc davananqov qristonyaner en։ Nuynisk varkats ka, vor gagauzner@ turqacats bulgharner en, ev inch@ Moldovayi ishkhanutyunneri hamar sur khndir e՝ glkhavorapes prvo-rusakan hayacqner u koghmnorvoshum unen։ Amen paragayum Lusinen ev amusine@ hrashali zuyg ein, irenc vordin arden usanogh er, Hayastanum der cher eghel bayc kaskats chunem, vor klini։
Naev ayl tsanotutyunner eghan, sakayn amenakarevor u tankagin tsanotutyun@, vor es uneca Moldovayum, prn․ Eduard Alkhazovi het er։
Eduard Alkhazov․ hay um masin pativ e grel
Mez tsanotacrec Ter Serovben, Vardavari nakhorein ev zrucecinq mi qani zham՝ ayn tangaran-srahum, vor prn․ Alkhazovn e steghtsel։ Prn․ Alkhazov@ patmaban e, patmakan gitutyunneri doktor։ Hayerenin chi tirapetum, ir kap@ hayutyan het hayoc patmutyunn e ev Hayastanyayc araqelakan ekeghecin։ “По армянски а не говорю, но душой я армянин”,- tsanotutyan skzbum asac prn․ Alkhazov@։ Tsanotutyunic hetvo hamardzakoren karogh em asel՝ voch mian hogvov, aylev nvirumov ev gortserov։
Ir azgayin nvirumi ev tarineri gitakan-arkhivayin ashkhatanqi ardyunqum prn․ Alkhazov@ karoghacel e moracutyunic prkel, verakangnel ev Sb․ Astvatsatsin ekeghecun kic, nakhkin arajnordarani shenqum teghakayvats tangaran-srahum nerkayacnel mi qani tasnyak akanavor hayazgi gortsichneri dimankarner ev kensagrutyunner, vovqer nshanakalic derakatarutyun en unecel Moldovayi patmutyan mej, hetagayum naev Moldovakan SSH-i gitutyan, tntesutyan tarber tchyugherum։
Yohan Vode (1521-1574), Moldovayi tirakal@ um mayr@ eghel e hay, stacel e Армянул makanun@։ Voden e Moldovayi mayraqaghaq@ hastatel Yassium (Iasi), kargavorel harker@ ev himnel erkri dramahataran@։ Manuk bey Mirzayani masin (1769-1817) mi qani bar arden asaci․ prn․ Alkhazov@ kensagrakan teghekutyunneric baci Manuk beyi amboghj tohmatsarn er kazmel՝ mi qani serund, vor@ nuynpes tangaran-srahi patin ir patvaavor teghn er zbaghecrel։
Ivan Okhahov, Bronislav Yanushevich, Anton Demyanovich՝ bolvor@ azgutyamb hayer en krel en aznvakanakan titghosner ev eghel en Besarabiayi bardzaguyn dasi datavorner։ George Asaki (1788-1869) Moldovayi haytni poet, dramaturg, targmanich, vov azgutyamb hay e, eghel e Moldovayi arajin sahmanadrutyun@ steghtsogh handznakhmbi qartughar@, himnadrel e Moldovayi arajin tert@, amsagir@, tpagratun@ ev tghti artadrutyun@։ Yassii haykakan dprocneri hamar kazmel ev tpagrel e hayeren dasagrqer։
20-rd darum Konstantin Arushanov՝ PAK-i gndapet, KhSHM patvavor hetakhuyz, 1939-1965tt․ tsarayel e KhSHM hetakhuzutyunum ev hakahetakhuzutyunum, masnakcel e Hayrenakan paterazmin։ Arshvo Parsadanyan՝ profesor, Qishnevi Politekhnikakan instituti himnadirneric mek@, elektrotekhnikayi, artadrutyuneri avtomatacman gitatchyughi himnadir@ Moldovayum։
(Sharunakeli)
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur