Հարկ է արժանին մատուցել հայ մոր ցուցաբերած քաջությանը. Էֆտիմիս Տուրտիդիս

Sat, 07 Nov 2026 13:15:10 +0400

Հայաստանի անվտանգային խնդիրների մասին «Հրապարակը» զրուցել է պրոֆեսոր, գիտությունների մագիստրոս, Progressive Studies University-ի՝ PSU-ի անվտանգության ուսումնասիրությունների կենտրոնի տնօրեն Էֆտիմիս Տուրտիդիսի հետ, ով զինուժի վերապատրաստման դասընթացներ է անցկացնում Հայաստանում։

– Վերջերս ադրբեջանցի զինված զինվորականը հատել էր Հայաստանի սահմանն ու խորացել երկրի ներսում՝ մոտ 15-20 կմ, մտել էր Շաքի գյուղ, պատանդառել երեք երեխաների, նրանց վրա զենք էր պահել ու կրակել նրանց պաշտպանելու նետված մոր վրա, ինչից հետո կինը դանակի հարվածներ էր հասցրել` պաշտպանելով իրեն եւ իր երեխաներին։ Ինչո՞վ է վտանգավոր այս միջադեպը, ի՞նչ անվտանգային խնդիրների մասին է խոսում։

– Անվտանգության և ռազմական տեսանկյունից իրավիճակը շատ լուրջ է, եթե նման միջադեպ է գրանցվել։ Սա լուրջ մտահոգություններ է առաջացնում սահմանային անվտանգության, վտանգների վաղ նախազգուշացման համակարգերի, գերատեսչությունների միջև համագործակցության և, ամենակարևորը, քաղաքացիական անձանց պաշտպանելու՝ պետության պարտականության վերաբերյալ։ Ազգային անվտանգությունը միայն սահմանին մեծ թվով անձնակազմ կամ ռազմական միջոցներ ունենալը չէ։ Ազգային անվտանգությունը ենթադրում է անվտանգության և պաշտպանության լիովին ինտեգրված համակարգի առկայություն, որն ունակ է բացահայտել հնարավոր սպառնալիքները, գնահատել ռիսկերը և արձագանքել ստացված տեղեկատվությանը նախքան քաղաքացիական անձանց կյանքը վտանգի տակ դնելը։ Չափազանց մտահոգիչ է, որ ադրբեջանցի զինված զինծառայողին հաջողվել է մուտք գործել Հայաստան, հասնել Հայաստանի խորք՝ մոտ 20 կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող քաղաքացիական բնակավայր և հարձակում գործել հայ մոր ու երեխաների վրա։ Այն փաստը, որ Հայաստանի իշխանությունները նախապես տեղյակ էին, որ տվյալ զինծառայողն անհետացել է և հնարավոր է` հատել է սահմանը, մտահոգություն է առաջացնում ոչ միայն սահմանային անվտանգության, այլև այն հարցի շուրջ, թե արդյոք առկա հետախուզական տվյալներն արդյունավե՞տ են օգտագործվել։ Անվտանգային գործողությունների դեպքում հետախուզական տվյալների ստացումը միայն առաջին քայլն է. իրական արժեքն այն է, թե ինչ քայլեր են ձեռնարկվում այդ տվյալների հիման վրա։ Թեև այս իրավիճակը կարող է մտահոգություն առաջացնել անձնական անվտանգության տեսանկյունից, աշխարհի ոչ մի սահմանային անվտանգության համակարգ 100% անվտանգ չէ: Նույնիսկ ամենատեխնոլոգիապես զարգացած ռազմական ուժերը կունենան անվտանգության հետ կապված որևէ խնդիր: Կարևորն այն է, թե որքան արագ են այդ թույլ կողմերը հայտնաբերվում և շտկվում: Այս իրավիճակում կան բազմաթիվ հարցեր, որոնք պետք է տալ: Արդյո՞ք զինվորականները, հետախուզությունը և ոստիկանությունը արդյունավետորեն համագործակցում էին: Արդյո՞ք պոտենցիալ սպառնալիքը բավականաչափ արագ գնահատվեց: Արդյո՞ք տեղի քաղաքացիական անձինք տեղյակ էին և պաշտպանված: Արդյո՞ք ընթացակարգերը տեղում էին և ճիշտ: Այս հարցերին պետք է հստակ պատասխաններ տրվեն՝ մասնագիտական և թափանցիկ հետաքննության միջոցով։ Հարկ է արժանին մատուցել հայ մոր ցուցաբերած քաջությանը։ Նրա պատմածից հետևում է, որ նա չափազանց քաջություն է դրսևորել՝ դեմ առ դեմ կանգնելով զինված անձի։ Սա մի իրավիճակ է, որին ոչ մի մայր կամ ընտանիք երբեք չպետք է բախվի։ Այնուամենայնիվ, պետք է միշտ հիշել, որ խաղաղ բնակիչների պաշտպանությունը երբեք չպետք է կախված լինի նրանց անձնական քաջությունից։ Դա պետության հիմնական պարտականությունն է։ Հայաստանն ունի բազմաթիվ անվտանգության խնդիրներ՝ պայմանավորված իր աշխարհագրական դիրքով, պատմությամբ և տարածաշրջանում անվտանգության իրավիճակով։ Արդյունքում, չափազանց կարևոր է ունենալ արդյունավետ սահմանային անվտանգության համակարգ, լավ պատրաստված զինվորականներ, հետախուզություն և քաղաքացիական բնակչության պաշտպանություն։ Մասնագիտական տեսանկյունից ես կարծում եմ, որ Հայաստանը պետք է շարունակի ներդրումներ կատարել իր պաշտպանության և անվտանգության ծառայություններում՝ ապահովելով բարձրորակ ուսուցում, ժամանակակից տեխնոլոգիաներ, հստակ դերեր, հաշվետվողականություն և զինված ուժերի, սահմանային անվտանգության, հետախուզության և ոստիկանության միջև ավելի լավ համագործակցություն։ Սակայն սա չպետք է մեկնաբանվի որպես Հայաստանի զինված ուժերի ամբողջական քննադատություն։ Կառուցողական քննադատությունը, մասնագիտական գնահատումը և հաշվետվողականությունը ռազմական պատրաստվածության հիմնական ասպեկտներն են։ Կցանկանայի ընդգծել, որ Հայաստանի ազգային անվտանգությանը աջակցելը չի նշանակում, որ մենք ցանկանում ենք թշնամանք սերմանել։ Հակառակը` ուժեղ, պրոֆեսիոնալ և լավ պատրաստված պաշտպանության և անվտանգության համակարգ ունենալը չափազանց կարևոր է Հայաստանի ինքնիշխանությունը, քաղաքացիական բնակչությանը պաշտպանելու և նման իրավիճակների կրկնությունը կանխելու համար։ Սա կօգնի ստեղծել երկարաժամկետ կայուն տարածաշրջան։ Խաղաղությունն ու անվտանգությունը միմյանց հետ կողք կողքի չեն գնում։ Երկարաժամկետ խաղաղություն ստեղծելու համար անհրաժեշտ են հավաստի անվտանգության ծառայություններ, հարգանք Հայաստանի ինքնիշխանության նկատմամբ և, ամենակարևորը, յուրաքանչյուր հայ ընտանիքին տալ անվտանգ, արժանապատվորեն և առանց վախի ապրելու հիմնական իրավունքը։