Besarabiayi hayutyan tangaran-srah@
Thu, 21 May 2026 20:15:56 +0400

Skizb@ aystegh
Rafayel Khachaturyan՝ Moldovayi ginegortsutyan legend@․ erku tasnamyak glkhavorel e «Yaloveni» gita-ardyunaberakan miavorum@ ev hasel e nran, vor moldovakan kheres@ sksel e hamematvel u mrcel ispanakani het։ Aghasi Hambardzumyan՝ tchartarapet, nakhagtsel ev karucel e bazmativ shinutyunner Moldovayum, ayd tvum Azgayin gradarani shenq@, vortegh ir patvin teghadrvats e hushatakhtak։ Verjin ashkhatanqneric mek@ eghel e hayoc Sb․ Astvatsatsin ekeghecu verakangnum@։
Ev aydpes sharunak։ Hishoghutyans mej mnac naev prn․ Alkhazovi kazmats՝ haykakan Balioz gerdastani tohmatsar@։ Da shat azdecik ev harust @ntaniq e eghel։ Karapet Baliozi andznakan kalvatsqum e gtnvel Moldovayi amenahin purakneric mek@ ev nra aparanqum teghakayvats e Moldovayi Etnografiayi ev bnutyan patmutyan tangarani masnatchyugh@։ Balioz gerdastani sharavighner@ aysor AMN-um, Avstraliayum, Portugaliayum, Fransiayum, Rusastanum azdecik andzinq en։ Tariner araj, erb Qishnevi ishkhanutyunner@ pordzel en Qishnevi Hay-lehakan katolik gerezmanatan@ Karapet Baliozi shirim@ teghasharzhel, hayer@ sparnacel en, vor Baliozneri sharavighnerin khraviren Qishnev, ev tesnenq ishkhanutyunner@ nranc inch en pataskhanelu։ Ishkhanutyunner@ et en @nkrkel։ I dep ayd katolik gerezmanatan amenic nshanavor shinutyunn el hayazgi Ohanovich-Demyanovichneri @ntanekan maturn e։
Tangaran-srahum, iharke, naev Besarabiayi hayutyan kyanqum amenanshanaklic andzanc՝ Hayastanyayc Araqelakan ekeghecu Besarabiayi temi arajnordneri masin teghekutyunner kayin։ 1812-1895tt․ tem@ kochvel e Besarabiayi ev Nor Nakhijevani tem, aynuhet minchev 1917t․ Nor Nakhijevani ev Besarabiayi tem․ miavorel e gerazancapes Besarabiayi, Ghrimi ev Rusakan kaysrutyan՝ haravayin taratsqneri hayutyan@։ Sharq@ sksvum er Gerash․ Ter Hovsep arq․ Arghutyani (1743-1801) kensagrutyamb, vov Astarakhani rusahayoc temi arajnordn e eghel, sakayn @st eutyan rus-parskakan, rus-turqakan paterazmneri ardyunqum hayutyan verabnakecmamb Besarabiayi ev Nor Nakhijevani haykakan hamaynqnern e kazmavorel։ Hajordiv, Gerash․ Ter Grigor arq․ Zaqaryan (1765-1827), Moldovayin, Valakhiayi, Besarabiayi hayutyan hogevor arajnord@, vov 1812-in arajnordaran@ Yassiic teghapokhel e Qishnev ev dzerq e berel Qishnevi mek qarordic avelin zbaghecrats Армянское подворе-n։
N․S․O․T․T․ Nerses E Ashtarakeci (1770-1857), minchev 1843-in Amenayn hayoc katoghikos otsvel@ na arajnordel e 1830-in pashtonapes kazmavorvats Besarabiayi ev Nor-nakhijevani tem@, vori ishkhanutyun@ taratsvum er Nor Nakhijevani (Doni Rostovi), Moskvayi, Sankt-Peterburgi ev Ghrimi hayutyan vra։ Gerash․ Ter Gabriel arq․ Ayvazyan (1812-1880) ashkharhahrchak tsovankarich Hovhannes Ayvazovsku eghbayr@, vov 1858-1867tt․ arajnordel e Besarabiayi ev Nor-nakhijevani tem@։ N․S․O․T․T Makar A Ter-Petrosyan (1813-1891), minchev 1885-in Amenayn hayoc katoghikos otsvel@ 1876-1885-in Qishnevic arajnordel e Besarabiayi ev Nor-Nakhijevani tem@։ Gerash․ Ter Nerses arq․ Khudaverdyan (1843-1917), arajnordel e anvanumnerov pokhateghvats ev Nor-Nakhijevani ev Besarabiayi tem veranvanvats nakhkin Besarabiayi ev Nor-Nakhijevani tem@ 1899-ic minchev 1917-i bolshevikyan heghapokhutyun։ Iharke, srahum kar naev Rusastani ev Nor-Nakhijevani nerkayis temakal arajnordi՝ Gerash․ ter Ezras arq․ Nersisyani kensagrutyun@ ev lusankar@։
Hodvatsi tsaval@ indz tuyl chi talis voreve andzi masin mek nakhadasutyunic avelin grel։ Bayc tangaran-srahum prn․ Alkhazovi erkaramya u manrakrkit ashkhatanqi shnorhiv tsavalun, ej kam ejer kazmogh kensagrakan teghekutyunnern ein nerkayacvats, inch@ nshanakum e mer Besrabiayi hayutyan parahegh ancyaln u zharangutyun@ prkel moracumic, hetevabar naev՝ apagayum hnaravor keghtsumneric։
Ev vorqa՜ n teghekutyunner el Ruminiayi ev Moldovayi hayutyan masin (moldovaciner@ etnik patkanelutyamb ruminner en) prn․ Alkhazovic banavor imaca։ Arajin angam irenic lseci Transilvaniayum goyutyun unecats Armenopolis qaghaqi masin, vorn ayl kerp kochvel e Gerla։ Hetvo arden hetaqrqrveci՝ parzvec Gerlan himnadrvel e 1700-akanneri keserin՝ Avstriakan arquniqi koghmic hayerin shnorhvats hogheri vra։ Ayn haeri koghmic karucvats, hayerov bnakecvats, haykakan qaghaq e eghel, ev erku haryur tari kochvel e Armenopolis, zinanshani vra skzbum patkervats e eghel erkglukh artsiv@, hetvo՝ Ararat ler@։ Aydqa՜n haykakan… (i gitutyun vorosh dzakhoghakneri, voronq aynqan voghormeli en, vor Hayastani Hanrapetutyan droshmakniqneri vrayic en pordzum Ararat leran patker hanel)։
Naev Nikolae Yorgayi anun@ arajin angam lseci prn․ Alkhazovic։ Hetvo arden teghekaca, vor Yorgan Ruminiayi metsaguyn patmabann e, naev enciklopedist, pilisopa։ Na e asel, te hay vatcharakanner@ irenc gortsuneutyamb aynqan en npastel ruminakan qaghaqneri zargacmann u bargavatchman@, vor «hayerin kareli e hamarel ruminakan ishkhanapetutyunneri hamahimnadirner»։ Hayutyan@ trvats bardzraguyn gnahatakan Ruminiayi metsaguyn patmabani koghmic…
Aha aydpes, Qishnevi kentronum, Mayr tatchari aygu harevanutyamb, Aleqsandr Pushkin ev Grigore Vieru poghotaneri mijev bardzracogh hayoc Sb․ Astvatsatsin ekeghecin, nakhkin arajnordarani shenqum teghakayvats tangaran-srah@ ev mi hayi՝ profesor Eduard Alkhazovi nvirum@ hayutyann u haykakan inqnutyan@ hanrayin moracutyunic prkel en Besarabiayi hayutyan parahegh ancyal@ u mez tuyl en talis vergtnel hayoc patmutyan՝ Moldovayum, Vallakhiayum, Transilvaniayum grvats ejer@։ Isk otarnerin՝ prn․ Alkhazovi steghtsats tangaran-srah@ hnaravorutyun e haghordakcvelu irenc hoghum grvats hayoc patmutyan@ ev ayn kertats 4500-amya patmutyamb u astvatsneri erkric serogh hay zhoghovrdin։
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur