Հունիսի 7-ի ընտրություններն ավելին են, քան զուտ հայաստանյան լինելը, համաշխարհային մեծ ինտրիգ կա․ Forbes

Sun, 31 May 2026 15:15:29 +0400

Forbes-ում հրապարակվել է Հարավային Կովկասի տարածաշրջանի վերաբերյալ հոդված, որում անդրադարձ է կատարվում նաև Հայաստանին։ Հոդվածի հեղինակը՝ էներգետիկայի և աշխարհատնտեսական փորձագետ Ուեսլի Ալեքսանդր Հիլը, գրում է, որ Հարավային Կովկասը, որը սովորաբար անտեսվում է համաշխարհային լրատվամիջոցների կողմից, քանի դեռ այնտեղ պատերազմ չի բռնկվել կամ սպառնալիքներ ի հայտ չեն եկել խողովակաշարերի հետ կապված, իրականում «աննկատելիորեն դարձել է Եվրասիայի ամենամրցունակ ռազմավարական խաչմերուկներից մեկը»։

«Երբ ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն 2026 թվականի մայիսի 26-ին այցելեց Երևան և ստորագրեց ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև ռազմավարական համագործակցության համաձայնագիր, որը վերաբերում էր էներգետիկային և այլ ոլորտներին, աշխարհը ուշադրություն դարձրեց դրան։ Ռուբիոյի այցը հաջորդեց ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի այս տարվա փետրվարին տեղի ունեցած պատմական այցին, որի ընթացքում նա և ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ստորագրեցին քաղաքացիական միջուկային էներգիայի համագործակցային զարգացման համաձայնագիր»,-ասվում է հոդվածում։

Նշվում է, որ Հարավային Կովկասը, գտնվելով Ռուսաստանի, Իրանի, Թուրքիայի և Կասպից ծովի միջև, կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում էներգետիկ տարանցման, Արևելք-Արևմուտք և Հյուսիս-Հարավ առևտրի, ինչպես նաև Կենտրոնական Ասիա Արևմուտքի մուտքի համար․ «Աշխարհի էներգետիկ անվտանգության մեծ մասը, մասնավորապես մատակարարման աղբյուրները դիվերսիֆիկացնելու եվրոպական ջանքերը, կախված են տարածաշրջանով տարանցիկ էներգիայից։ Միացյալ Նահանգների համար, Ռուսաստանի և Իրանի հետ մոտ լինելու պատճառով, այն ուղղակիորեն կապված է երկարաժամկետ աշխարհաքաղաքական մրցակցության և եվրասիական կապի ապագա ճարտարապետության հետ»։

«Այս իրողությունը օգնում է բացատրել, թե ինչու են հունիսի 7-ի Հայաստանի ընտրությունները շատ ավելի մեծ նշանակություն ունենան, քան զուտ Երևանի (հայաստանյան) ընտրություն լինելը։ Քվեարկությունը կորոշի, թե արդյոք Հարավային Կովկասը կշարունակի շարժվել դեպի դիվանագիտական ​​​​կարգավորում, տարածաշրջանային ինտեգրացիա և բազմազան տնտեսական գործընկերություն, թե՞ կվերադառնա անկայունության և կախվածության ցիկլին, որը երկար ժամանակ թույլ էր տալիս Մոսկվային գերիշխել տարածաշրջանում։ Խաղադրույքի տակ է ոչ միայն Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի քաղաքական ապագան, այլև ամբողջ Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքական կողմնորոշումը»,-եզրակացնում է հոդվածագիրը։

Ըստ հրապարակման, Հարավային Կովկասը դարձել է Միացյալ Նահանգների, Ռուսաստանի, Չինաստանի և Իրանի միջև համընկնող աշխարհատնտեսական մրցակցության ասպարեզ։ Յուրաքանչյուրը Կովկասը տեսնում է տարբեր ռազմավարական տեսանկյունից։ Ռուսաստանը տարածաշրջանը դիտարկում է որպես իր հարավային աստառ, որը կարևոր է նախկին խորհրդային տարածքում իր ազդեցությունը պահպանելու համար։ 18-րդ դարից ի վեր Ռուսական կայսրությունն ու Խորհրդային Միությունը տարածաշրջանը դիտարկել են որպես կամուրջ Իրանի և Օսմանյան կայսրության/Թուրքիայի դեմ։

Իրանն ատում է Ադրբեջանի աշխարհիկ շիա կառավարությունը, նրա սերտ հարաբերությունները սուննի տարածաշրջանային տերություն Թուրքիայի հետ և Իսրայելի հետ համագործակցությունը, և վախենում է տրանսպորտային միջանցքների ի հայտ գալուց, որոնք կարող են շրջանցել այն և թուլացնել իր տարածաշրջանային լծակը։

Միացյալ Նահանգները հնարավորություն է տեսնում ամրապնդելու եվրոպական էներգետիկ անվտանգությունը, խորացնելու կապերը Կենտրոնական Ասիայի հետ, ավելացնելու ևս մեկ վեկտոր՝ հյուսիսից Իրանին ճնշելու համար, և նվազեցնելու Մոսկվայի կողմից սառեցված հակամարտություններից և էներգետիկ կախվածությունից բխող հարկադրանքի ուժը։

Մինչդեռ Չինաստանը Կովկասը դիտարկում է ենթակառուցվածքների և առևտրի տեսանկյունից։ Պեկինի երկարաժամկետ շահերը կենտրոնացած են Չինաստանից Եվրոպա ցամաքային առևտրային ուղու ստեղծման վրա, որը կախված չէ այնպիսի գործընկերներից, ինչպիսիք են Ռուսաստանը կամ Իրանը, որոնք ունեն իրենց սեփական օրակարգերը:

Ամերիկյան և չինական շահերի այս մերձեցումը վկայում է «քաղաքականությունը ստեղծում է տարօրինակ գործընկերներ» ասացվածքի մասին։ Վաշինգտոնի աջակցությունը այնպիսի նախագծերին, ինչպիսիք են Միջին միջանցքը և ավելի լայն տարածաշրջանային կապի նախաձեռնությունները, այդ թվում՝ Հայաստանի միջոցով Թրամփի «Խաղաղության և բարգավաճման երթուղին», արտացոլում է Եվրոպայի, Կովկասի և Կենտրոնական Ասիայի միջև կայուն մուտք ապահովելու ցանկությունը։ Չինաստանը նույն արդյունքներին է ձգտում տարբեր պատճառներով։ Երկու տերություններն էլ օգտվում են կայունությունից, գործող տարանցիկ ցանցերից և Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև հարաբերությունների կարգավորումից։ Մինչդեռ Ռուսաստանն ու Իրանը օգտվում են հակառակից։

«Տասնամյակներ շարունակ Մոսկվայի ազդեցությունը Հարավային Կովկասում հիմնված էր չլուծված վեճերի, ռազմական կախվածության և թշնամաբար տրամադրված հարևանների միջև անփոխարինելի միջնորդի դեր ստանձնելու նրա կարողության վրա։ Կրեմլի կողմից հրահրված սառեցված հակամարտությունները ստեղծեցին լծակներ և պահանջեցին ռուս «խաղաղապահներ»։ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև նորմալացված հարաբերությունները, մասնավորապես՝ տնտեսական ինտեգրացիայով և Արևմուտքի ընդլայնված ներգրավվածությամբ ուղեկցվողները, սպառնում են Ռուսաստանի տարածաշրջանային ազդեցության հիմքերին»,-գրում է հոդվածագիրը և պնդում, թե իբր Մոսկվան ամենատարբեր միջոցներով փորձում է վարկաբեկել Փաշինյանի կառավարությանն ու ազդել հայաստանյան ընտրությունների՝ իր համար բարենպաստ ելքի վրա։

Ռուսաստանը, որը խրված է Ուկրաինայի հակամարտության մեջ, ներկայումս չունի ռազմական ռեսուրսներ՝ Հարավային Կովկասում իր դիրքերն ուղղակիորեն ամրապնդելու համար։ Ահա թե ինչու են Հայաստանի ընտրությունները դարձել Ռուսաստանի ավելի ու ավելի ագրեսիվ քաղաքական միջամտության և գաղտնի գործողությունների արշավի կիզակետը: Ընտրությունների բարենպաստ արդյունքը, որը կարելի է հասնել համեմատաբար ցածր գնով, կարող է միաժամանակ վերականգնել Մոսկվայի ազդեցությունը, ամրապնդել Իրանը, սպառնալ ամերիկյան և եվրոպական էներգետիկ նախաձեռնություններին և ապահովել, որ Չինաստանը չափազանց մեծ լծակներ չունենա Ռուսաստանի վրա։

Հետևաբար, Միացյալ Նահանգները, Չինաստանը, Եվրոպան և բազմաթիվ էներգետիկ ընկերություններ, ինչպիսիք են BP-ն, SOCAR-ը, TotalEnergies-ը, Eni-ն, ExxonMobil-ը և Chevron-ը, ուղղակի ռազմավարական շահագրգռվածություն ունեն Հայաստանի առաջիկա ընտրությունների արդյունքում: Եթե Ռուսաստանի անկայունացման և ապատեղեկատվության նախաձեռնությունները հաջողվեն, համաշխարհային էներգետիկ շուկաները, որոնք արդեն իսկ տուժել են Հորմուզի նեղուցի ճգնաժամից, կրկին հարված կստանան: Եթե ռուսական նախաձեռնությունները ձախողվեն, Եվրոպայի, Չինաստանի և Միացյալ Նահանգների էներգետիկ շահերն ավելի լավ կպաշտպանվեն․ ակնհայտ հակառուսական նախատրամադրվածությամբ եզրափակում է Forbes-ի հոդվածագիրը։