Tigranashen@ Hayastani inqnishkhanutyan pordzaqarn e
Wed, 26 Aug 2026 11:22:37 +0400

AZGAYIN-ZhOGHOVRDAVARAKAN BEVERI HAYTARARUTYUN@
Tigranasheni ev Tavushi՝ ayspes kochvats erku anklavneri nkatmamb Hayastani Hanrapetutyan inqnishkhanutyan anotareliutyan masin
Azgayin-zhoghovrdavarakan beveri khorhurd@ khstoren datapartum e inqnahrchak ev hunisi 7-in ishkhanutyun@ brnazavtats Nikol Pashinyani ayn haytararutyun@, vorov Tigranashen gyugh@՝ shurj 8.4 qarakusi kilometr taratsqov, durs e nerkayacvum Hayastani Hanrapetutyan taratsqic։ Khorhurd@ nuyn khstutyamb merzhum e naev Tavushi marzi՝ ayspes kochvats erku anklavneri՝ @ndhanur shurj 35 qarakusi kilometr taratsqov, handznman hnaravorutyun@՝ aranc dranc nkatmamb Adrbejani anvitcheli iravakan titghosi hraparakayin apacucman ev Hayastani zhoghovrdi՝ Sahmanadrutyamb sahmanvats kargov artahaytvats kamqi։
Ays haytararutyunn annakhadep e, iravakanoren chhimnavorvats, hakasahmana-drakan ev azgayin anvtangutyan tesaketic tsayrahegh vtangavor։ Ayn chuni hanrutyan@ nerkayacvats voreve vaver iravakan, patmakan kam pastatghtayin himq ev steghtsum e Hayastani Hanrapetutyan taratsqi miakoghmani otarman vtangavor nakhadep։
Hayastani Hanrapetutyan Sahmanadrutyan 205-rd hodvats@ mianshanak sahmanum e, vor Hayastani taratsqi popvokhutyan@ veraberogh harcer@ lutsvum en bacarapes hanraqveov։ Hetevabar voreve pashtonatar andz, ayd tvum՝ varchapet@, iravasu che sepakan haytararutyamb, qaghaqakan paymanavorvatsutyamb kam iravakan uzh chunecogh qartezi vkayakochmamb Hayastani voreve bnakavayr kam taratsq Hayastani Hanrapetutyan kazmic durs haytararel։ Hayastani Hanrapetutyan taratsq@ gortsadir ishkhanutyan tnorinutyan ararka che։ Ayn patkanum e Hayastani zhoghovrdin ev karogh e popvokhvel bacarapes zhoghovrdi՝ Sahmanadrutyamb sahmanvats kargov artahaytvats kamqov։
Ete Tigranashen@ kam Tavushi erku entadryal anklavner@ Hayastani Hanrapetutyan taratsqic durs nerkayacnogh haytararutyunner@ veratsven ayd taratsqneri pastaci otarmann ughghvats voroshumneri kam gortsoghutyunneri, dranq petq e arzhananan sahmanadrairavakan ev qreairavakan gnahatakani՝ petakan inqnishkhanutyan, taratsqayin amboghjakanutyan ev azgayin anvtangutyan pashtpanutyan veraberyal Hayastani Hanrapetutyan orensdrutyan shrjanakum։
Tigranasheni razmavarakan nshanakutyun@
Tigranashen@ sovvorakan sahmanamerdz bnakavayr che։ Ayn gtnvum e Hayastani Hanrapetutyan hamar kensakan nshanakutyun unecogh M-2 mijpetakan avtomayrughu vra։ Ayd tchanaparhov Hayastani himnakan taratsq@ kapvum e Vayoc dzori ev Syuniqi marzeri, inchpes naev Irani Islamakan Hanrapetutyan het։ Tigranasheni ev nran harakic tchanaparhahatvatsi nkatmamb adrbejanakan verahskoghutyan hastatum@ khorapes ev andarnalioren kvtangi՝
Hayastani himnakan taratsqi anvtang ev ankhapan kap@ Vayoc dzori u Syuniqi marzeri het,
Hayastani haghordakcutyunn Irani Islamakan Hanrapetutyan het,
Hayastani artaqin arevtrayin ev tarancik hnaravorutyunner@,
erkri razmakan, tntesakan ev energetik anvtangutyun@,
Hayastani՝ vorpes inqnishkhan tarancik petutyan apagan։
Antuylatreli e Hayastani razmavarakan mayrughu voreve hatvats handznel Hayastani nkatmamb tasnamyakner sharunak tshnamakan qaghaqakanutyun varogh petutyan verahskoghutyan@ kam Hayastani nerqin haghordakcutyun@ kakhvatsutyan mej dnel ayd petutyan kamayakan voroshumneric։ Tigranasheni nshanakutyunn aravel kmetsana Hndkastan–Iran–Hayastan–Vrastan–Sev tsov–Evropa mijazgayin haghordakcutyan ertughu liarzheq gortsarkumic hetvo։ Ayd tsragir@ karogh e Hayastan@ dardznel Hndkakan ovkianosn u Parsic tsoc@ Sev tsovin ev Evropayin kapogh karevor tarancik hanguyc։ Tigranasheni nkatmamb Hayastani inqnishkhanutyan korust@ kvtangi voch miayn Hayastani nerqin haghordakcutyun@, aylev mijazgayin razmavarakan nshanakutyun unecogh ayd ertughu anvtangutyun@, ankhapanutyunn u husaliutyun@։
Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri handznman hetevanqner@
Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri handznum@ nuynpes sovvorakan sahmanayin tchshgrtum che։ Ayd taratsqneri nkatmamb adrbejanakan verahskoghutyan hastatum@ Hayastani hyusisarevelyan marzi khorqum ksteghtsi otar petutyan verahskoghutyan kghzyakner, k@ndhati kam mshtakan sparnaliqi tak kdni Hayastan–Vrastan mijpetakan, inchpes naev mijhamaynqayin tchanaparhner@, gyughatntesakan hogheri u arotavayreri hasaneliutyun@, kkhatari sahmanamerdz bnakavayreri bnakanon kyanq@։
Aydpisi voroshum@ karogh e՝
vtangel Voskepar, Kiranc, Baghanis ev harakic hamaynqneri anvtangutyun@, bnakichneri azat teghasharzhn u sepakanutyan ogtagortsum@,
Adrbejanin Hayastani taratsqi nersum kam anmijakan harevanutyamb nor razmakan ev ditarkman henaketer tramadrel,
khoceli dardznel Hayastani hyusisarevelyan haghordakcutyunner@ ev Vrastani ughghutyamb kensakan tchanaparhayin kap@,
metsacnel shrjapakman, tchanaparhneri pakman, bnakchutyan harkadir teghahanman ev nor taratsqayin pahanjneri vtang@,
khakhtel Tavushi ՝ ayspes kochvats anklavneri handznum@ voch miayn taratsqayin korust e, aylev erkarazhamket razmaqaghaqakan, haghordakcayin, tntesakan ev zhoghovrdagrakan sparnaliq։ Voch mi karavarutyun iravasu che nman hetevanqner unecogh voroshum @ndunel pak banakcutyunneri kam iravakan uzh chunecogh qartezneri himan vra։
Iravakanoren hastatvats adrbejanakan voreve anklavi goyutyunn apacucvats che
Minch ors hanrutyan@ chi nerkayacvel khorhrdayin zhamanakashrjani iravasu marmni @ndunats ev patshatch iravakan @ntacakargov hastatvats voreve akt, vorov Tigranasheni ev Tavushi erku entadryal anklavneri nkatmamb Hayastani iravazorutyun@ dadarecvel e, isk ayd taratsqnern orinakanoren pokhancvel en Khorhrdayin Adrbejanin։ Khorhrdayin varchakan voreve qartezum taratsqi ays kam ayn guynov nshvats lineln inqnin chi steghtsum taratsqayin titghos ev chi apacucum inqnishkhanutyan iravakan patkanelutyun@։
Qartez@ karogh e unenal ozhandak tekhnikakan kam apacucoghakan nshanakutyun miayn ayn depqum, erb ayn՝
1. kcvats e sahman@ voroshogh iravazor mijpetakan pastatghtin,
2. nuynakanacvats ev vaveracvats e iravasu koghmeri koghmic,
3. uni patshatch masshtab, sahmanagtsi nkaragrutyun ev anhrazhesht kovordinatner,
4. @ndunvel e tvyal zhamanakashrjanum gortsogh sahmanadrakan ev iravakan @ntacakargerov։
Ays paymannerin chhamapataskhanogh qartezn iravakan titghos che։ Aranc hamapataskhan iravakan akti ayn @ndamen@ qartezagrakan patker e՝ gunavor nkar, vor@ chi karogh himq tsarayel Hayastani Hanrapetutyan taratsqi otarman hamar։ Avelin՝ khorhrdayin tarber tarineri qartezner@ hatchakh hakasum en mimyanc։ Drancic shater@ kazmvel en varchatntesakan, hoghogtagortsman, razmakan kam tekhnikakan npataknerov ev mijpetakan sahman voroshogh iravakan pastatghter chen eghel։ Hetevabar voreve «adrbejanakan anklavi» orinakan goyutyun@ chi karogh hastatvats hamarvel, qani der chi hraparakvel dra steghtsman kam pokhancman veraberyal patshatch iravasutyun unecogh marmni vaver iravakan akt@՝ hamapataskhan ardzanagrutyamb ev kic qartezov։
Alma-Atayi hrchakagir@ sahmanazatman pastatught che
Inqnahrchak ev hunisi 7-in ishkhanutyun@ brnazavtats Nikol Pashinyani koghmic 1991 t. dektemberi 21-i Alma-Atayi hrchakagri vkayakochumn iravakan arumov teri, @ntrovi ev anhimn e։ Alma-Atayi hrchakagir@ sahmanazatman paymanagir che։ Ayn chi parunakum hay-adrbejanakan sahmani nkaragrutyun, sahmanagtsi kovordinat-ner, iravazor qartezneri cank kam dranc vaveracum։ Hrchakagrin kic chka Hayastani ev Adrbejani mijev sahman@ voroshogh ev erku petutyunneri koghmic hastatvats qartez։
Hetevabar Alma-Atayi hrchakagirn inqnin chi karogh pataskhanel, te konkret vor gyugh@, tchanaparh@ kam hoghataratsqn e patkanum ays kam ayn petutyan@։ Baci ayd՝ hrchakagrum amragrvats՝ taratsqayin amboghjakanu-tyan ev goyutyun unecogh sahmanneri hargman druytner@ mekusacvats u bacardzak chen։ Dranq pokhkapakcvats skzbunqneri amboghjutyan mas en։
Alma-Atayi hrchakagri masnakic petutyunner@ partavorvel en irenc haraberutyunner@ karucel hetevyal himqerov՝
● petakan inqnishkhanutyan pokhadardz tchanachum ev hargum,
● inqnishkhan havasarutyun,
● zhoghovurdneri inqnorvoshman anqakteli iravunq,
● iravahavasarutyun,
● mimyanc nerqin gortserin chmijamtelu skzbunq,
● uzhi kam uzhi sparnaliqi kirarumic hrazharum,
● tntesakan ev ayl tchnshman mijocneric hrazharum,
● vetcheri khaghagh kargavorum,
● mardu iravunqneri ev himnarar azatutyunneri hargum,
● azgayin poqramasnutyunneri iravunqneri pashtpanutyun,
● mijazgayin partavorutyunneri barekhightch katarum,
● mijazgayin khaghaghutyan ev anvtangutyan pahpanum։
Mijazgayin pastatught@ meknabanvum ev kirarvum e barekhghtchoren, amboghjutyan mej՝ ir ararkayi u npataki hamateqstum։ Chi kareli pastatghtic @ntroghabar arandznacnel mek dzevakerpum ev antesel nuyn pastatghtov amragrvats myus skzbunqnern u partavorutyunner@։
Adrbejan@ tasnamyakner sharunak hamakargvats kerpov votnaharel e Alma-Atayi hrchakagri grete bolvor himnarar skzbunqner@։ Ayn Hayastani ev Arcakhi nkatmamb kirarel e uzh ev uzhi sparnaliq, irakanacrel razmakan agresia, nerkhuzhel Hayastani Hanrapetutyan inqnishkhan taratsq, dimel shrjapakman u tntesakan tchnshman, hrazharvel vetcheri irakan khaghagh kargavorumic ev votnaharel Arcakhi hay bnakchutyan inqnorvoshman, anvtangutyan, sepakanutyan u hayreniq veradarnalu iravunqner@։ Adrbejan@ chi karogh Alma-Atayi hrchakagirn @ntroghabar ogtagortsel Hayastanic taratsqayin zijumner pahanjelu hamar՝ miazhamanak sharunakelov khakhtel nuyn hrchakagri himqum @nkats skzbunqner@։
Adrbejani iravakan hakasutyun@
1991 t. hoktemberi 18-i «Adrbejani Hanrapetutyan petakan ankakhutyan masin» sahmanadrakan aktov nerkayis Adrbejann iren haytararel e 1918–1920 tvakanneri Adrbejani Demokratakan Hanrapetutyan iravahajord։ Nuyn aktov 1920 tvakani aprilin Adrbejanum khorhrdayin kargeri hastatum@ nerkayacvel e vorpes mijazgayin iravunqi khakhtmamb irakanacvats otarerkrya razmakan nerkhuzhman ev brnazavtman hetevanq։
Ayspisov՝ Adrbejann ir petakan ankakhutyan himnadir pastatghtov petakan-iravakan sharunakakanutyun@ kapel e voch te Adrbejanakan KhSH-i, ayl 1918–1920 tvakanneri Adrbejani Demokratakan Hanrapetutyan het՝ khorhrdayin ishkhanutyan hastatum@ vorakelov vorpes anorinakan brnazavtum։
Hetevabar Adrbejan@ chi karogh aranc hstak iravakan himnavorman mi koghmic merzhel khorhrdayin petakan zharangutyun@, isk myus koghmic՝ Hayastani nkatmamb taratsqayin pahanjner nerkayacnel՝ @ntroghabar henvelov khorhrdayin varchakan qartezneri kam entadryal khorhrdayin sahmanneri vra։ Ete Adrbejan@ pndum e, vor khorhrdayin shrjanum voreve taratsq orinakanoren pokhancvel e iren, apa partavor e nerkayacnel ayd pokhancman amboghjakan iravakan himq@՝
● iravasu marmni voroshum@,
● ayd marmni iravasutyun@,
● voroshman @ndunman sahmanadrakan @ntacakarg@,
● Hayastani hamadzaynutyun@,
● sahmanagtsi iravakan nkaragrutyun@,
● iravakan aktin kcvats ev patshatch vaveracvats qartez@։
Nman pastatghteri bacakayutyan paymannerum Adrbejani taratsqayin pahanjner@ chen karogh iravabanoren himnavorvats hamarvel։
1920 tvakani petrvari 24-i zekuyc-arajark@
Hayastani ev Adrbejani mijev sahmani voroshman patmairavakan himqeri sharqum arancqayin nshanakutyun uni MAK-i iravanakhord Azgeri ligayi՝ 1920 t. petrvari 24-i «Hayastani sahmanner@ voroshogh handznazhoghovi zekuyc@ ev arajarkner@» (Report and Proposals of the Commission for the Delimitation of the Boundaries of Armenia)։ Pastatught@ patrastvel e Parizi khaghaghutyan vehazhoghovi shrjanakum gortsogh ev Azgeri ligayi koghmic liazorvats՝ Hayastani sahmanner@ voroshogh hatuk handznazhoghovi koghmic։ Ayn storagrvel e Azgeri ligayi bardzraguyn marmni՝ Khorhrdi andamner Britanakan kaysrutyan, Fransiayi, Italiayi ev Tchaponiayi liazor nerkayacucichneri koghmic։ Ayn Hayastani ev Adrbejani mijev sahmanneri voroshman veraberyal iravasu mijazgayin marmni @ndunats՝ minch ayzhm haytni miak hamaparpak iravakan zekuyc-arajarkn e։ Zekuycum amragrvats skzbunqner@ hetagayum artacolvel en naev 1920 t. ogostosi 10-i Sevri paymanagri 92-rd hodvatsum։ Petrvari 24-i zekuyc-arajark@, vorpes pashtonakan pastatught, nerarvel e naev AMN nakhagah Vudrvo Vilsoni՝ 1920 tvakani noyemberi 22-i Iravarar vtchri amboghjakan zekuyci arajin havelvatsum։
Ayspisov՝ Hayastani ev Adrbejani mijev sahman@ chi karogh orinakanoren voroshvel khorhrdayin shrjani anhayt tsagman ev iravakan voreve kargavitchak u arzheq chunecogh arandzin qartezi himan vra՝ anteselov Hayastani sahmanneri veraberyal iravasu mijazgayin marmni @ndunats ays zekuyc-arajark@ ev dranov sahmanvats @ntacakarg@։
Inqnahrchak ishkhanutyan partavorutyunner@
Inqnahrchak ev hunisi 7-in ishkhanutyun@ brnazavtats Nikol Pashinyan@ ev nra karavarutyun@ partavor en՝
1. anhapagh hrazharvel Tigranashen@ ev Tavushi erku entadryal anklavner@ Hayastani Hanrapetutyan taratsqic durs nerkayacnogh bolvor haytararutyunneric, banakcayin dirqorvoshumneric u paymanavorvatsutyunneric, inchpes naev ayd taratsqnern Adrbejanin handznelu voreve tsragric,
2. hraparakel Tigranasheni ev Tavushi՝ ayspes kochvats erku anklavneri veraberyal banakcayin amboghj patet@՝ neraryal bolvor qartezner@, ardzanagrutyunner@, iravakan ezrakacutyunner@, khorhrdayin marminneri entadryal voroshumner@ ev dranc himqum drvats myus pastatghter@,
3. Hayastani ev Adrbejani mijev sahmanazatman iravakan u patmakan himqeri sharqum pashtonapes nerarel ev mijazgayin qnnarkman ararka dardznel 1920 t. petrvari 24-i «Hayastani sahmanner@ voroshogh handznazhoghovi zekuyc@ ev arajarkner@» pastatghti himnadruytner@,
4. sahmanazatman gorts@ntacn irakanacnel bacarapes mijazgayin iravunqi, iravakan titghos parunakogh pastatghteri, Hayastani Hanrapetutyan Sahmanadrutyan ev iravasu mijazgayin marminneri @ndunats akteri himan vra,
5. sahmanazatman himq ch@ndunel voreve qartez, ete ayn kcvats che sahman@ voroshogh iravazor pastatghtin, nuynakanacvats u vaveracvats che hamapataskhan koghmeri koghmic ev chi parunakum iravakan uzh unecogh sahmanagtsi nkaragrutyun,
6. bacarel Hayastani Hanrapetutyan taratsqi voreve popvokhutyun՝ aranc Sahmanadrutyan 205-rd hodvatsov nakhatesvats hamapetakan hanraqvei. voreve pashtonatar andz, karavarutyun kam khorhrdaranakan metsamasnutyun iravasu che sepakan voroshmamb otarel Hayastani Hanrapetutyan taratsqi voreve mas@,
7. apahovel Tigranasheni ev Tavushi vtangvats bnakavayreri bnakchutyan anvtangutyun@, azat teghasharzh@, sepakanutyan iravunq@ ev hayreni bnakavayrerum aprelu ankhapan hnaravorutyun@,
8. Tigranasheni taratsqi u M-2 mijpetakan avtomayrughu, inchpes naev Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri, dranc harakic tchanaparhneri u taratsqneri nkatmamb pahpanel Hayastani Hanrapetutyan liakatar, anbazhaneli ev bacarik inqnishkhanutyun@,
9. bacarel aynpisi sahmanayin kam tchanaparhayin rezhimi hastatum@, vor@ Hayastani himnakan taratsqi kap@ Vayoc dzori, Syuniqi ev Irani het, inchpes naev Tavushi hamaynqneri ev Vrastani ughghutyamb haghordakcutyun@ kakhvatsutyan mej kdni Adrbejani verahskoghutyunic kam hamadzaynutyunic,
10. Tigranasheni ev Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri iravakan kargavitchakn usumnasirelu npatakov steghtsel ankakh masnagitakan handznazhoghov՝ mijazgayin iravunqi masnagetneri, divanagitakan patmabanneri, qartezagirneri, arkhivagetneri, zhoghovrdagirneri ev anvtangutyan pordzagetneri masnakcutyamb,
11. mijazgayin hamapataskhan kazmakerputyunnerin ev Hayastani gorts@nker petutyunnerin pashtonapes nerkayacnel 1920 t. petrvari 24-i zekuyc-arajark@՝ vorpes hay-adrbejanakan sahmani voroshman iravakan patmutyan antesvats, sakayn skzbunqayin nshanakutyun unecogh pastatught,
12. apahovel petakan bolvor marminneri hraparakayin, hstak ev anerkba dirqorvoshum@ Tigranasheni, Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri ev Hayastani taratsqayin amboghjakanutyan veraberyal։
Hayastani bolvor qaghaqakan uzher@, hasarakakan kazmakerputyunner@, gitakan hastatutyunner@ ev masnagitakan shrjanakner@ partavor en Tigranasheni, Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri ev Hayastani taratsqayin amboghjakanutyan veraberyal artahaytel hstak, hraparakayin u anerkba dirqorvoshum։ Lrutyun@ kam anorvosh dzevakerpumnern ays harcum karogh en @nkalvel vorpes Hayastani taratsqi miakoghmani otarman qaghaqakanutyan nkatmamb anughghaki hamadzaynutyun։ Tigranashen@ Hayastani Hanrapetutyan inqnishkhan taratsqn e aynqan zhamanak, qani der hakarak@ chi hastatvel anvitcheli iravakan titghosvov ev Hayastani zhoghovrdi՝ Sahmanadrutyamb sahmanvats kargov artahaytvats kamqov։ Nuyn skzbunq@ veraberum e Tavushi՝ ayspes kochvats anklavnerin. dranc handznum@ chi karogh orinakan hamarvel aranc Adrbejani anvitcheli iravakan titghosi ev Hayastani zhoghovrdi՝ Sahmanadrutyamb sahmanvats kargov artahaytvats kamqi։ Hayastani Hanrapetutyan taratsq@ sakarkutyan ararka che։
Hayastani Hanrapetutyan taratsq@ chi karogh otarvel voreve pashtonatar andzi haytararutyamb, gaghtni banakcutyamb kam iravakan uzh chunecogh qartezov։ Tigranasheni ev Tavushi՝ ayspes kochvats anklavneri nkatmamb Hayastani Hanrapetutyan liakatar inqnishkhanutyan pahpanum@ Hayastani ankakhutyan, taratsqayin amboghjakanutyan, haghordakcayin anvtangutyan ev petakan apagayi pashtpanutyan harc e։
AZGAYIN-ZhOGHOVRDAVARAKAN BEVERI KhORHURD
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur