Ankhelq zhoghovurd․ Ashot Hovsepyan
Sat, 14 Nov 2026 22:45:05 +0400

POKHADRUTYUN HOVHANNES TUMANYANI «ANKHELQ MARD@» HEQIATI MOTIVNEROV՝ BNABANOV EV ANHRAZHESHT NAKHABANOV)
Tepetev Asttsvo goyutyun@ tarber meknabanutyunner uni, ev amen mekn ir Astvatsn «uni», Asttsvo՝ ir «@nkalum@», minchder Astvats mi e, ev irakan mi tshnami uni՝ satanan, u mi tarakuys՝ ir araratsoc havaqakan anmtutyun@:
A.H.
Zhukov-zhamanakov mi hnamya, bayc ankhelq zhoghovurd kar: Che՜, i skzbane ed zhoghovurdn ankhelq cher, kam՝ aynqan el ankhelq cher: Nuynisk mi qich el khoramank er, aveli tchisht՝ khoramanki hamarum uner: Vorosh harevanneri mot: Bayc es hnamya zhoghovrdi mot, u henc da el eghel e nra himnakan ankhelqutyun@, te goveli e hamarvel en, vor erbeq chi tchnshel mek urish azgi, u voch voq chi tuzhel zarkic ir bazki, ayl gerel e lok ir grqerov, u tirel՝ ir tchokh dzirqerov, ushadrutyun gravel՝ ir @ndardzak taratsqnerov u berri hogherov, ir hrashakert ararumnerov, u misht goyamarter e mghel` grete bolvor ir azatamarter@ veratselov goyamarteri, aylev dranc` vo՛ch avel, vo՛ch pakas` azgayin u patmakan ananc arzheqneri hamarum veragrel… aylevs andarnalioren: H@՜m, tsayraheghutyvo՛ւn։ Terevs inqn el bnav dem cher lini, vor ir bazmacharchar patmakan ancyaln irakanum parahegh liner, u voch te herosutyan՝ sosk drvagayin ejer ardzanagrvein։ U vor vo՛ch miayn baroyakan haghtanakner lok toner, ayl naev՝ shoshapeli nvatchumner ardzanagrer: Sakayn, ava՜gh։ E՛l chasats, vor erbemn, aveli stuyg՝ shat hatchakh, herosakan janqerov՝ dzhvarutyamb u mets korustneri gnov dzerq berats irapes ararkayakan, shoshapeli haghtanakneric hetvo՝ miarzhamanak anc vercnum u dzhvarin ed haghtanakneri ardyunqum arzhanioren vastakats tank ptughnern ir kotrats dzerqov qorupuch er anum, shanugilu bazhin dardznum: Isk nman depqerum hetevanq@ misht linum er «Mi qayl araj, erku qayl et» kheghandam tramabanutyamb: U ed amenn arvum er` chgites` mitumnavvo՞r, te՞ miamtabar` bnav hashvi charnelov shat karevor u cavali mi hangamanq, vor ed paragayum hankarts u, mek el tesar, erkir@ shagreni kashvi pes tasnapatik krkec: Ha՜, de vorovhetev ed zhoghovurdn aydpes el erbeq chtchnshec mek urish azgi, erbeq voch voq chtuzhec zarkic ir bazki, pokharen@` misht inqn er tuzhum avararu bazum qochvorneri arshavanqneric, voronq hetvo darnum ein iren harevan u… neng vosokh՝ bacarik char u charakam: Ev՝ eli… andarnalioren։
Ev aydpes el, ahavasi՛k, ir erkirn irapes poqranum er` mas-mas taratsqner zijelov u korcnelov։ Mtatsum er erevi` ashkharh@ mets e, u zijum er։ Vov u erb ekel er ir tun` ibrev «hyur», isk aveli ararkayakan՝ vayrenabarvo nerkhuzhel, inq@ barehogabar @ndunel er, havur patshatchi hyur@nkalel։ Hetvo dranq՝ «hyurer@» bazmacel en, shatvor dardzel, apa, ibrev hyur@nkal` henc ir koghmic ed ekvornerin anmtabar @ntsayats ir hogh@ dranq qich en hamarel, ir unecatsn irenic khlel en, u inqn el handurzhel er։ U՝ minch esor։ De՜, misht el Asttsvo tvats@ erevi shat er hamarel, u mets meghq gortsel։ Tepet, inchvo՞ւ taqcnel, hatchakh, aveli stuyg՝ erbemn el krvel er, payqarel, bayc misht che, vor hajoghel er durs shprtel zavtichnerin ir erkric, azatagrel ir erkri korcrats taratsqneri mi mas@, vorovhetev minchev dashuyni sur sheghb@ voskornerin cher hasnum, cher pordzum ed khocvats marmnov krvi brnvel, vor mi tsaghkov garun berer, bayc dardzyal՝ misht che, vor hajoghum er: Ev aydpes andadar` orecor u tarectari, tasnamyakner u darer sharunak։ I hetevans՝ daredar korcrel er: U korcrel er ir luys erkri mets mas@, shagreni kashvi pes krkel tasnapatik: Aveli՝ qan tasnapatik…
Sakayn, shat darer anc՝ tesnelov, vor vorqan janum er, vorqan charcharvum, dardzyal mievnuyn tuzhoghn er mnum, tepet vorosh harevanneri mot der khoramanki hamarum uner… mi or el vtchir e hatanum, aysinqn՝ voroshum e kayacnum: U husahatvats՝ ed or@ ver e kenum, te՝ piti gnam u gtnem Asttsun, tesnem` es e՞rb piti prtsnem es korustneric, u pokharen@՝ mi ban khndrem im erkri ev indz hamar…
Tchanaparh e @nknum ev arajin@ patahum hazar tari araj ir erkir nerkhuzhats qochvor harevanneric mekin՝ servats gaylaceghic.
― Araj bari, ermani gardash, vo՞ւr es gnum,― harcnum e gaylaceghic servats ed harevan@։
― Gnum em Asttsu mot,― pataskhanum e husahatvats@,― dard unem aselu։ Gnum em՝ asem, te inchqa՜n tanjvum em, inchqa՜n charcharvum, eli chem karoghanum erkirs barvoq pahel, erkris u zhoghovrdis anvtangutyunn apahovel, hpatakneris kusht porvov kerakrel, isk shater@՝ qez nman, vor im kesi chap el chkan, galis u tuns en mtnum, unecatss khlum, indz talanum en, harust u hangist aprum en:
― De vor gnas Asttsu mot,― patvirum e gaylaceghic servats ed harevan@,― asa haverzhoren sovats, agah, ankusht, achqatsak mi harevan unem, gisher-cerek sarudzor, handuchol man a galis, bayc talanelu nor erkir chi gtnum, vor khli tereric u kcmci nakhkinum zavtatsin, vor arden iren hamar vatan e dardzrel: Minch ors inch khlel՝ khlel e, u khlelu nor ban chi gtnum: Uremn Asttsun asa՝ minchev e՞rb @tenc anardyunq petq a mna, te vor steghtsel es՝ inchvo՞ւ patshatch tirutyun ches anum, inchvo՞ւ nor avar ches hascnum։
― La՛v,― hamadzaynum e husahatvats tchampordn u sharunakum ir tchanaparh@։
Shat e gnvo՞ւm, te՞ qich, patahum e mi gorsh arji՝ tsurtat, vor mi erku haryur tari araj er ir erkir ekel։
― Vo՞ւr es gnum, tchampord akhper,― harcnum e tsurtat@։
― Gnum em Asttsu mot։ Gnum em՝ asem, te inchqa՜n tanjvum em, inchqa՜n charcharvum, eli chem karoghanum erkirs barvoq pahel, erkris u zhoghovrdis anvtangutyunn apahovel, kusht porvov kerakrel hpatakneris, isk shater@, vor im kesi chap el chkan, galis u tuns en mtnum, unecatss khlum, indz talanum en, harust u hangist aprum en:
― Erb vor Asttsun tesnes,― aghachum e gorsh arj@,― asa՛, ayspisi mi arj ka՝ jahel, aroghj, uzhegh u harust, bayc chi karoghanum urakhanal, bakhtavor zgal iran. i՞nch piti lini nra tchar@։
― Kasem,― khostanum e tchampordn u gnum:
Gnum e, gnum, patahum e mi mets antari, vor teev jri apin er taratsvats, bayc choracats er, amayacats։
― Vo՞ւr es gnum, a՛y tchampord,― lezu arnelov՝ harcnum e choracats u amayacats antar@։
― Gnum em Asttsu mot։ Gnum em՝ asem, te inchqa՜n tanjvum em, inchqa՜n charcharvum, eli chem karoghanum erkirs barvoq pahel, erkris u zhoghovrdis anvtangutyunn apahovel, kusht porvov kerakrel hpatakneris, isk shater@, vor im kesi chap el chkan, galis u tuns en mtnum, unecatss khlum, indz talanum en, harust u hangist aprum en:
― De kangni՛r, mi erku khosq el es apsprem,― takhandzagin khndrum e choracats-amayacats antarn u sharunakum,― erb Asttsun tesnes, kases՝ es i՞nch ban e, busel u taratsvel em parzka jreri apin, bayc amar-dzmer mnum em chor u amayi. e՞rb piti es el kanachem, pttem u partamanam։
Sa el e lsum tchampord@, sran el khostanum, apa eli sharunakum tchanaparh@։
Enqan e gnum, minchev gtnum e Asttsun։ Mi bardzr zhayri tak, mejq@ tsarin tikn tvats, alevor mardu kerparanqov u patkareli erevuytov nstats er Astvats։
― Bari or,― khonarhvelov՝ asum e tchampordn u kangnum Asttsu arajin։
― Barov ekar,― pataskhanum e Astvats,― i՞nch es uzum։
― En em uzum, vor amen zhoghovrdi el havasar achqov mtik anes, mekin avar chanes, myusin՝ khavar. es inchqa՜n tanjvum em, inchqa՜n charcharvum, eli chem karoghanum erkirs barvoq pahel, erkris u zhoghovrdis anvtangutyunn apahovel, hpatakneris kusht porvov kerakrel, isk shatern el kan, vor im kesi chap el chkan, bayc galis u tuns en mtnum, unecatss khlum, indz talanum en, harust u hangist aprum en:
― De gna՛, himi kharstanas u klianas, aysuhet shen u bargavatch kapres: Qez martunak bakht em talis, vor mets nvatchumner unenas, khaghagh u anvtang lini erkird, li u barekecik pahes hpataknerid: Gna՛, vayeli՛r,― asum e Astvats։
― Eli ban unem aselu, Te՛r,― asum e arden husavarvats tchampordn u patmum gaylaceghic servats u haverzhoren sovats, agah, ankusht, achqatsak harevani, tsurtat gorsh arji u choracats, amayacats antari apspranq@։
Astvats bolvori pataskhan@ talis e, ev husavarvats tchampord@ khonarhabar shnorhakalutyun e haytnum u heranum։ Veradardzi tchanaparhin char satanan es zhoghovrdi mej e soghoskum u tavshya tmrecucich khorhurdnerov molvorecnum՝ pghtorelov mtqer@ ev ughghordelov khotvor tchampeqov, vor hetvo piti cavagin erevakver…
Inch vor e, shutov patahum e choracats-amayacats antarin։
― Indz hamar i՞nch asac Astvats,― harcnum e choracats-amayacats antar@։
― Asac՝ qvo takin vosku hanqer kan, minchev ed hanqeri voskin chhanen, vorpeszi armatnerd hoghin hasnen, du ches kanachil,― patmum e husavarvats tchampord@։
― El vo՞ւr es gnum. ari՛, voskin hani՛r, eli՜, ha՛m qez ogut klini, ha՛m՝ indz, du kharstanas, es el kkanachem, kpttem u kpartamanam։
― Che՛, es zhamanak chunem, shtapum em: Ed hanqeri petakan grancumn u pastatghtayin dzevakerpumner@, shahagortsman tuyltvutyun stanal@ ev orinakanacum@ janjal gorts e, baci dranic el՝ hanqeri shahagortsum@ bnapahpanakan khndirner karajacni, es ed glkhacavanqi mej @nknelu haves chunem, es dem em hanqeri shahagortsman@,― pataskhanum e husavarvats tchampordn u sharunakum:― Astvats indz martunak bakht a tvel, piti gnam, vor shutov im ed bakht@ gtnem, der piti hascnem՝ da dardznel annakhadep tavshya, vor haratev linem vayelqneri mej,― asum e u gnum։
Hetvo tsurtat gorsh arjn e patahum u tchampordi araj@ ktrum.
― I՞nch lur berir indz hamar։
― Astvats asac, vor du piti qez hamar anpayman andavatchan, havatarim u mterim @nker gtnes՝ razmavarakan dashnakic, vor havatarim lini qez, tikunqic chharvatsi, u vo՛ch el ir tikunq@ dardzni, vor du harvatses, en zhamanak aylevs tkhur ches lini, urakh u erjanik ev apahov kapres։
― De vor edpes e, ari՛, henc du el eghi՛r im andavatchan, mterim u havatarim ed @nker@՝ razmavarakan dashnakic@, qez lav knayem, mets ogutner ktam, bariqner kberem qez hamar, erkird klcnem, isk im ahic voch voq khatrid chi kpchil,― takhandzum e tsurtat gorsh arj@։
― Che՛, es qez @nkerakcelu ev hetd dashnakcelu zhamanak chunem, Astvats indz martunak bakht a tvel, piti gnam, vor shutov ed bakhts gtnem, annakhadep tavshya dardznem da, vor vayelqneri mej linem haratev,― asum e husavarvats tchampordn u shtap heranum։
Tchanaparhi verjum es tchampordin spasum er gaylaceghic servats u haverzhoren sovats, agah, ankusht, achqatsak harevan@, vor hervic henc tesnum e tchampordin, vazum e ev araj@ ktrum։
— H@՛, Astvats indz hamar i՞nch asac։
― Akhper, ba che՞s asi՝ Asttsu mot gnalis qezanic hetvo mi tsurtat gorsh arj u mi choracats, amayacats antar el patahecin, arjn apsprec, te՝ inchvo՞ւ inq@ chi karoghanum urakhanal, antarn el՝ te՝ garun-amar ev ashun-dzmer inchvo՞ւ e chor u amayi։ Asttsun patmeci, asac. «Arjin asa՛, vor iran hamar mi kyanqi @nker gtni՝ razmavarakan dashnakic, vor bakhtavorvi, antarin el asa, te ira takin vosku hanqer kan, petq a ed voskin hanen, vorpeszi tsareri u tperi armatner@ hoghin hasnen, vor kanachi, ptti u partamana»։ Eka ev iranc patmeci Asttsu khosqer@. antarn asac՝ de vor @tenc a, du ari՛, ed voskin shut hani՛r u ta՛r, harstaci՛r, vayeli՛r, isk gorsh arjn el՝ te ba es uzum em henc qez el @ntrel indz mterim u havatarim @nker՝ andavatchan razmavarakan dashnakic, lav el knayem qez, mets ogutner ktam, bariqner kpargevem qez, liuli erkird klcnem, isk im ahic voch voq khatrid chi dipchil։ Erkusin el asaci. «Che՛, akhper, chem karogh, Astvats indz martunak bakht a tvel, petq a gnam, vor shutov ed bakhts gtnem, hetvo annakhadep tavshya dardznem da ev haratev linem vayelqneri mej»։
— Isk indz hamar i՞nch asac Astvats, du ed asa,— anhamber harcnum e gaylaceghic servats u haverzhoren sovats, agah, ankusht, achqatsak harevan@։
― Qez hamar el asac, vor qvo gorts@ dzhar a, sha՜t a dzhar, du der @tenc gisher-cerek sarudzor, handuchol man kgas, minchev mi ankhelq zhoghovurd gtnes, dra erkir@ khles u kces nakhkinum zavtatsin, vor vatan es dardzrel…
— El qezanic ankhelq zhoghovurd vorte՞ghic gtnem, vor erkir@ khlem u kcem nakhkinum zavtatsis, vor vatans em dardzrel,— asum e gaylaceghic servats u haverzhoren sovats, agah, ankusht, achqatsak harevan@ ev es ankhelq zhoghovrdic dra erkri mi mets masn eli khlum u kcum e nakhkinum ir zavtats vatanin, hetn el nra vra khndmndalov՝ asum,— duq laynardzak erkir eq tenchum, bayc horizon@ tesnel cheq uzum u sharunak bardzrahark shenqer eq karucum, voronq horizoni gits@ tsatskum en dzer hayacqic, inch e te misht achqerid araj lini sar kochvogh mi qarakop zhayrakuyt, erazum eq tsovic tsov erkir, bayc tsov unenal nmanapes cheq uzum, ayl miayn uzum eq urish tsovaperum vayelel ed tsovi՝ aghi arcunqi pes aghi jur@: Ham el՝ dzer inchi՞n a petq erkir@, vor@ pahelu shnorhq chuneq, erkir pahelu hamar zhaniqner chuneq. im gaylazhaniqi dimac duq nuynisk mardu zhaniq chuneq, el chasem՝ shnazhaniq: U cheq el uzum zhaniq unenal…
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur