Arcakhcineri andznagrerum «Adrbejan» tsnndavayri nshman pattchar@ voch te mijazgayin standartnern en, ayl qaghaqakan voroshum@
Fri, 20 Nov 2026 17:27:42 +0400

Arcakh Miutyun@ datapartum e HH NGN Migraciayi ev qaghaqaciutyan tsarayutyan 2026 t. noyemberi 19-i parzabanum@՝ Lernayin Gharabaghic brni teghahanvats ev HH qaghaqaciutyun unecogh andzanc nor kensachapakan pastatghterum tsnndavayri dashtum «Adrbejan» nshelu veraberyal։ @st Tsarayutyan՝ ibr da pahanjum en Qaghaqaciakan aviaciayi mijazgayin kazmakerputyan (ICAO) 9303 ev ISO 3166 standartner@։
Arcakh Miutyun@ usumnasirel e henc ayd standartner@, HH orensdrutyun@ ev mijazgayin datakan akter@ ev haytararum e. voch ICAO-n, voch el ISO-n chen partadrum arcakhcineri andznagrerum nshel «Adrbejan»։ Ayd pahanj@, hakaselov mijazgayin standartnerin u datakan akterin, bkhum e bacarapes HH ishkhanutyunneri qaghaqakan voroshumic u HH nor orenqic, vor@ hnaravor e ev anhrazhesht e popvokhel։
@nd vorum, ete aveli herun gnanq, apa Arcakh@ erbeq chi eghel ankakh Adrbejani Hanrapetutyan kazmum, ev HH Ankakhutyan hrchakagir@ ev ayl iravakan akter nuynpes da amragrel en։ Parzapes HH gortsogh ishkhanutyunneri anhimn u an@nduneli qaghaqakan dirqorvoshman himan vra nor iravakan praktika e dzevavorvum՝ Arcakh@ tchanachelov Adrbejani kazmum։ Aynuamenayniv, nuynisk ayd paragayum, zut mardu iravunqneri nerqin u mijazgayin normeric elnelov, arka iravakargavorum@ petq e pokhvi։
1. Mijazgayin standartner@ tuyl en talis nshel miayn bnakavayr@
ICAO 9303 pastatghti 3-rd masi 3.7 keti hamadzayn՝ tsnndavayri nshumn andznagrum partadir che։ Ete ayn nshvum e, karogh en nshvel avan@, qaghaq@, arvardzan@ ev/kam petutyun@։ Nuyn pastatghti 4-rd masum tsnndavayri dasht@ nuynpes nshvats e vorpes @ntrovi։
ISO 3166-i kod@ kirarvum e miayn ayn depqum, ete tsnndavayri dashtum nshvum e petutyun@։ ISO 3166-@ kodavorman standart e. ayn voroshum e, te inchpes grel petutyan anvanum@, bayc chi pahanjum, vor ayn anpayman grvi andznagrum։
ICAO-n hatuk nshum e, vor tsnndavayr@ nshelis togharkogh petutyun@ petq e hashvi arni tvyal petutyan kam taratsqi het kapvats zgayun hangamanqner@։
Tsnndavayr@ andznagri meqenaya@nterneli gotum (MRZ) @ndhanrapes chka, usti bnakavayri nshum@ chi azdum pastatghti meqenayakan @ntercman vra։
Mijazgayin praktikan nuynn e։ Miacyal Tagavorutyan andznagrerum vorpes kanon nshvum e miayn tsnndavayr qaghaq@։ AMN-n Erusaghemum tsnvatsneri hamar avandabar grum e miayn «Jerusalem», ev erkri nshman dem ararkogh qaghaqacun arajarkum e «miayn qaghaq» tarberak@։
2. Nakhkin orenqn amboghjutyamb hamapataskhanum er ayd standartnerin
«HH qaghaqacu andznagri masin» 2011 t. noyemberi 30-i orenqi 5-rd hodvats@ nakhatesum er, vor andznagrum nshvum e «tsnndyan vayr@ (petutyun@ kam andzi cankutyamb marz@ kam shrjan@ kam qaghaq@ kam avan@ kam gyugh@…)»։ Henc ayd druyti shnorhiv arcakhcineri andznagrerum hnaravor er nshel Stepanakert, Martuni, Askeran, Martakert kam ayl bnakavayr՝ aranc petutyan։
Ays motecum@ gortsel e tariner sharunak։ Migraciayi ev qaghaqaciutyan tsarayutyunn inq@ 2025 t. aprilin hraparakav hastatel e, vor arcakhciner@ karogh en pahanjel tsnndyan vkayakanum nshvats bnakavayri grarum։ Ayd himqov trvats andznagrerov arcakhciner@ aysor el tchanaparhordum en։
Vitchak@ pokhvel e 2026 t. mayisi 11-in @ndunvats ev hoktemberi 30-ic uzhi mej mtats «Andz@ hastatogh pastatghti masin» HO-210-N orenqov։ Dra 3-rd hodvatsi 5-rd masi 2-rd ket@ sahmanum e miayn «tsnndyan vayr@՝ petutyun@», usti bnakavayr@ nshelu hnaravorutyunn aylevs chka։ Aysinqn՝ «Adrbejan» grarum@ hetevanq e HH orensdri @ntrutyan, voch te mijazgayin pahanji։ Hetevabar ayn karogh e ev petq e shtkvi nuyn orensdri koghmic։
3. Tsnndyan pahi petutyun@ Adrbejani Hanrapetutyun@ chi karogh linel
Minchev 1991 t. tsnvats arcakhciner@ tsnvel en Khorhrdayin Miutyan taratsqum։ Nuynisk ete HH ishkhanutyunner@ Arcakh@ tchanachum en vorpes Adrbejani mas, apa Adrbejani Hanrapetutyun@ vorpes petutyun 1991 t.-ic araj goyutyun chuner, ev ayn chka ayd zhamanak tsnvats andzanc tsnndyan vkayakannerum։ Isk ankakhutyan tarinerin tsnvats andzanc tsnndyan vkayakannerum grvel e ka՛m Hayastani Hanrapetutyun, ka՛m Lernayin Gharabaghi Hanrapetutyun։
Ete nor orenq@ gone minchev popvokhvel@ pahanjum e petutyun nshel, apa tchisht e nshel tsnndyan pahi petutyun@, vorn el artacolvel e tsnndyan vkayakanum։ Isk khorhrdayin tarinerin tsnvatsneri andznagrum petq e nshvi KhSHM-@, vor@ nerarvats e henc ISO 3166 standarti 3-rd masum (nakhkinum ogtagortsvats anvanumner)։
4. Mijazgayin iravunq@ brni teghahanvatsneri inqnutyan grarumneri masin
Mardu iravunqneri evropakan dataran@ pashtonakan grarumnerum andzi inqnutyan tvyalner@ ditarkum e Konvenciayi 8-rd hodvatsov pashtpanvats andznakan kyanqi mas (Ciubotaru v. Moldova, 2010; Tasev v. North Macedonia, 2019)։ Chiragov and Others v. Armenia ev Sargsyan v. Azerbaijan (2015) gortserov Dataran@ tchanachel e LGh hakamartutyan hetevanqov teghahanvatsneri kap@ irenc bnakutyan vayri het vorpes Konvenciayov pashtpanvats shah։ Brni teghahanvats andzin partadrel ir pastatghtum nshel ayn petutyan anvanum@, vori gortsoghutyunneri hetevanqov na lqel e ir tsnndavayr@, anhamachap mijamtutyun e, erb arka en chezoq ev standartnerin hamapataskhanogh ayl@ntranqner։
MAK Ardaradatutyan mijazgayin dataran@ 2023 t. noyemberi 17-i partadir voroshmamb Adrbejanic pahanjel e pashtpanel ev pahpanel LGh-ic teghahanvatsneri grancman ev andz@ hastatogh pastatghter@ ev patshatchoren hashvi arnel dranq ir varchakan u orensdrakan praktikayum։ Ayd gortsum haycvor@ Hayastani Hanrapetutyunn e։ Hetevoghakan che mijazgayin dataranum pashtpanel arcakhcineri pastatghteri iravakan nshanakutyun@, mievnuyn zhamanak nranc haykakan andznagrerum grel tsnndyan vkayakannerin chhamapataskhanogh tvyal։
AMD-i 1971 t. khorhrdatvakan ezrakacutyamb («Namibiayi bacarutyun»), vor@ kirarel e naev MIED-@, tsnundneri u amusnutyunneri grancumner@ chen karogh antesvel i vnas bnakichneri։
5. Arcakh Miutyan pahanjner@
HH Karavarutyan@ ev Azgayin zhoghovin՝ hratap khmbagrel «Andz@ hastatogh pastatghti masin» orenqi 3-rd hodvatsi 5-rd masi 2-rd ket@ ev verakangnel nakhkin orenqov gortsogh kargavorum@՝ «tsnndyan vayr@ (petutyun@ kam andzi cankutyamb bnakavayr@)»։ Petutyan nshum@ chpetq e lini partadir։
Minchev orenqi popvokhutyun@՝ kasecnel «Adrbejan» grarmamb pastatghteri tramadrum@ ayn andzanc hamar, vovqer dem en ayd grarman@, ev «petutyun» dasht@ meknabanel vorpes tsnndyan pahi petutyun, vorn artacolvel e tvyal andzi tsnndyan vkayakanum։
Migraciayi ev qaghaqaciutyan tsarayutyan@՝ hraparakel ICAO 9303-i kam ISO 3166-i ayn konkret druyt@, vor@, ir kartsiqov, argelum e bnakavayri nshum@, inchpes naev tvyalner «bnakavayr» grarmamb andznagreri het kapvats sahmanayin khndirneri masin։
HH Mardu iravunqneri pashtpanin՝ gnahatel nor kargavorman hamachaputyun@ ev dimel Sahmanadrakan dataran։
Arcakh Miutyun@ koch e anum ayn hayrenakicnerin, vovqer dem en «Adrbejan» grarman@, kensachapakan pastatghti hamar dimelis Migraciayi ev qaghaqaciutyan tsarayutyan@ nerkayacnel gravor dimum ev pahanjel himnavorvats varchakan akt։ Miutyun@ patrast e tramadrel dimumi orinakeli dzev ev iravakan ajakcutyun։
Arcakhcineri tsnndavayr@ nranc inqnutyan u arzhanapatvutyan masn e։ Hayastani Hanrapetutyun@ petq e ev karogh e hargel ayn՝ miazhamanak mnalov liovin hamapataskhan mijazgayin standartnerin։
Arcakh Miutyun
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur