Արհեստական բանականությունը համաշխարհային բանկի՝ Հաայստանի մասին կանխատեսման ռիսկերն է բացահայտում

Thu, 23 Jul 2026 20:45:12 +0400

Համաշխարհային բանկի կողմից հրապարակված «Գլոբալ տնտեսական հեռանկարներ» զեկույցում նշվում է, որ Հայաստանի տնտեսությունը դրսևորում է բարձր դիմադրողականություն, և 2026 թվականի համար նախկինում արված 4,9% կանխատեսումը բարելավվել է։ Այս ցուցանիշն ապահովելու է զգալի առաջանցիկ տեմպեր՝ ինչպես տարածաշրջանային, այնպես էլ համաշխարհային միջին ցուցանիշների համեմատ։

Համաշխարհային բանկի վերլուծությունների համաձայն՝ 2026 թվականին Հայաստանում տնտեսական աճի հիմնական շարժիչ ուժերը և առավելագույն աճ գրանցող ոլորտներն են շինարարությունը, արդյունաբերությունը (ներառյալ հանքարդյունաբերությունը) և տեխնոլոգիական ու ֆինանսական ծառայությունները։

Որոշեցինք արհեստական ինտելեկտից հետաքրքրվել, թե համաշխարհային բանկի այս կանխատեսման մեջ տեղ գտած մի քանի մտահոգություններն ու ռիսկերը որքանո՞վ են ճակատակագրական լինելու Հայաստանի տնտեսության համար:

Ստորեև ներկայացնում ենք արհեստական բանականության պատասխանները:

2026 թվականի հուլիսի զեկույցի համաձայն՝ Հայաստանի տնտեսության համար հիմնական և ամենահրատապ ռիսկը Ռուսաստանի կողմից հայկական գյուղմթերքի և սննդամթերքի ներմուծման սահմանափակումների երկարաձգումն ու ընդլայնումն է։ Այս գործոնը կարող է բացասաբար անդրադառնալ ոչ միայն արտաքին առևտրի, այլև՝ տնտեսական ընդհանուր աճի, գնաճի և սոցիալական դրության վրա։ Ռուսաստանի սահմանափակումներն ուղղակիորեն հարվածում են Հայաստանի ագրոբիզնեսին, սննդի արդյունաբերությանը և լոգիստիկային, իսկ շարքային քաղաքացու վրա դա կազդի աշխատատեղերի կորստի, եկամուտների նվազման և տեղական շուկայում որոշ ապրանքների գնանկման (իսկ ներմուծվողների՝ գնաճի) տեսքով:

Ո՞ր ոլորտներին է առնչվում սահմանափակումը

Պտուղ-բանջարեղենի արտադրություն․ Թարմ մրգերի (ծիրան, դեղձ, խաղող) և ջերմոցային բանջարեղենի (լոլիկ, վարունգ) մշակմամբ զբաղվող ֆերմերային տնտեսությունները հայտնվում են ծանր դրության մեջ, քանի որ այս ապրանքների հիմնական սպառողը ռուսական շուկան է։

Կաթնամթերքի և ձկնամթերքի արտադրություն․ Տեղական խոշոր վերամշակող գործարանները, որոնք պանիր, կաթնային փոշի և թարմ ու սառեցված ձուկ (իշխան, թառափ) են արտահանում, ստիպված են կրճատել արտադրության ծավալները։

Խմիչքների արդյունաբերություն․ Հայկական կոնյակի, գինու և հանքային ջրերի արտահանման արգելքը հարվածում է խոշորագույն հարկատուներին և խաղողի մթերմամբ զբաղվող գյուղացիներին։

Բեռնափոխադրումներ և լոգիստիկա․ Սառնարանային բեռնատարների (ռեֆրիժերատորների) սեփականատերերը և լոգիստիկ ընկերությունները կորցնում են պատվերների զգալի մասը, ինչը բերում է Վերին Լարսի ուղղությամբ ակտիվության անկման։

Ինչպե՞ս է դա ազդելու ՀՀ քաղաքացու վրա

Եկամուտների կորուստ գյուղերում․ Գյուղացիական տնտեսությունները չեն կարողանում իրացնել բերքը, ինչը հանգեցնում է վարկային պարտավորությունների կուտակման և աղքատության աճի մարզերում։

Աշխատատեղերի կրճատում․ Սննդի վերամշակման և արտահանման ոլորտի ընկերությունները ծախսերը կրճատելու համար դիմում են աշխատակիցների հաստիքների կրճատման կամ աշխատավարձերի նվազեցման։

Մթերման գների անկում․ Քանի որ արտահանումը փակ է, գործարանները խաղողը, կաթը և բանջարեղենը գյուղացիներից գնում են շատ էժան՝ չփոխհատուցելով անգամ ինքնարժեքը։

Տեղական շուկայի գնանկում․ Կարճաժամկետ կտրվածքով տեղական շուկայում հայկական մրգի, բանջարեղենի և կաթնամթերքի գները կարող են նվազել (ավելցուկի պատճառով), ինչը ձեռնտու է քաղաքային սպառողին, բայց կործանարար է արտադրողի համար։

Ընդհանուր գնաճային ճնշում․ Արտահանման անկումը թուլացնում է ազգային արժույթը, ինչի պատճառով արտերկրից ներմուծվող առաջին անհրաժեշտության ապրանքները (ցորեն, դեղորայք, տեխնիկա) քաղաքացիների համար թանկանում են:

Բացի ռուսական սահմանափակումներից, Համաշխարհային բանկի և գործընկեր կառույցների կանխատեսումներում [Արժույթի միջազգային հիմնադրամ (ԱՄՀ)] Հայաստանի տնտեսության համար մատնանշվում են աշխարհաքաղաքական լարվածությունը, ներքաղաքական անորոշությունը, բյուջեի դեֆիցիտի ընդլայնումը և արտաքին վերարտահանման անկումը։

Աշխարհաքաղաքական և արտաքին ռիսկեր

Մերձավոր Արևելքի հակամարտություն․ Իրանի շուրջ լարվածության սրումը կարող է խաթարել տարածաշրջանային լոգիստիկ շղթաները։ Սա ռիսկեր է ստեղծում զբոսաշրջության հոսքերի նվազման և էներգակիրների ու պարենի միջազգային գների նոր թանկացումների համար։

Վերարտահանման ծավալների կրճատում․ Թանկարժեք քարերի և մետաղների վերարտահանման նախկին բարձր տեմպերի անկումը զգալիորեն մեծացնում է արտաքին առևտրի դեֆիցիտը, որն արդեն հասել է կանխատեսվող ՀՆԱ-ի 7%-ին։

Ներքին և հարկաբյուջետային ռիսկեր՝

Ընտրական անորոշություն․ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների հետ կապված քաղաքական գործընթացները ստեղծում են անորոշություն։ Դա կարող է ստիպել ներդրողներին ցուցաբերել զգուշավորություն և հետաձգել խոշոր կապիտալ ծրագրերը։

Բյուջեի դեֆիցիտի մեծացում․ Կենսաթոշակների բարձրացման և ընթացիկ այլ սոցիալական ու կապիտալ ծախսերի ավելացման պատճառով պետական բյուջեի դեֆիցիտը 2026-ին նախատեսվում է ընդլայնել՝ հասնելով ՀՆԱ-ի 3.9%-ի։

Կառուցվածքային խնդիրներ աշխատաշուկայում․ Չնայած տնտեսական բարձր ակտիվությանը, պահպանվում է որակյալ աշխատուժի դեֆիցիտը։ Դրան զուգահեռ նկատվում է անվերադարձ (չաշխատող) վարկերի տեսակարար կշռի աճ։

Ներքին գնաճի արագացում․ Պարենային ապրանքների թանկացման հետևանքով գնաճը հունիսին արդեն արագացել է մինչև 5.1%։ Սա գերազանցում է Կենտրոնական բանկի նպատակային ցուցանիշը և ճնշում է բնակչության իրական եկամուտները։

Ծանոթանալով արհեստական բանականության ներկայացրած պարզաբանումներին Համաշխարհային բանկի Հայաստանի տնտեսության վերաբերյալ դրական մյուս կանխատեսումներն այլևս այնքան ծանրակշիռ, ցավոք, չեն թվում: