Hingshabti , 19 Noyemberi 2026

Azgayin inqnutyun@ metsatsakh apranq che

Azgayin inqnutyun@ metsatsakh apranq che

Wed, 18 Nov 2026 18:45:32 +0400


Avartelov Frensis Fukuyamayi՝ erku amis araj AMN-um luys tesats «Verjin mardu tagavorutyunum․ husher» (In the Realm of the Last Man: A Memoir) grqi @ntercum@՝ verhisheci ayn khor tpavorutyun@, vor zhamanakin indz vra toghel er nra «Patmutyan avart@ ev verjin mard@» (The End of History and the Last Man) darakazmik ashkhatutyun@։ Hratarakvats der 1992 tvakanin՝ ayn minch ors burn banavetcher e harucum qaghaqagitakan shrjanaknerum։ Ankakhutyan hrchakagirn @ndunats khorhrdarani eritasard patgamavoris hamar grqum artsartsvats khndirnern anmijakanoren arnchvum ein mer erkri ughu @ntrutyan@։ Ayn zhamanak shat harcer indz hamar anpataskhan mnacin, isk kardacatsi shurj mtorumner@ norern arajacrin։ Fukuyamayi hetaga ashkhatutyunner@ bacahaytecin nra vorosh hayacqneri evolyucian։ Nra isk khostovanutyunneri himan vra arandznacnenq 5 eakan popvokhutyun։

Kaskatsner ar azatakan zhoghovrdavarutyan patmakan ankhusapeliutyun@։

Qaghaqakan ays hamakargi aravelutyunneri harcum hamozvatsutyunn aveli u aveli hstak e taranjatvum ayn vstahutyunic, te patmutyunn anpayman hangecnelu e dran։

Petakanashinutyan dzhvarutyunneri veragnahatum։

Fukuyaman @ndunum e, vor 1990-akanneri skzbin teragnahatum er gortsunak petakan institutneri steghtsman bardutyun@։ Kayun azatakan-zhoghovrdavarakan karg@ pahanjum e ereq himnarar tarreri hamadrutyun՝ gortsunak petutyun, iravunqi gerakayutyun ev zhoghovrdavarakan hashvetvoghakanutyun։ Nuynisk azat @ntrutyunnern inqnin chen apahovum ayd hamadrutyun@։

AMN-i amenazorutyan masin patkeracumneri veranayum։

Na @ndunec, vor Iraq nerkhuzhum@ skhal er, isk hetpaterazmyan pordz@ cuyc tvec, vor brnapetakan varchakarg@ tapalelu karoghutyun@ derevs bavarar che kensunak qaghaqakan karg steghtselu hamar։ Da neopahpanoghakan shrjanakic nra heranalu pattchar dardzav։

Shukayi inqnakargavorman handep havatic hrazharum։

2008t. finansakan tchgnazham@ nra hamar evs mek shrjadardzayin pah dardzav՝ cuyc talov, vor azat shukan inqnin chi karogh kayunutyun erashkhavorel։ Fukuyaman sksec aveli aktivoren handes gal socialakan pashtpanutyan, finansakan volorti kargavorman ev ekamutneri verabashkhman ogtin, hatkapes՝ AMN-um։ Miazhamanak na @ndgtsum e, vor erbeq chi merzhel social-zhoghovrdavarutyun@․ veranayel e petutyan kargavorich gortsaruyti bovandakutyan ev sahmanneri masin ir patkeracum@։

Qaghaqakan ankman hayecakargi mshakum։

Derevs ir arajin grqum Fukuyaman matnanshum er azatakan zhoghovrdavarutyan@ sparnacogh nerqin vtangner@, teev, ir isk khostovanutyamb, ayd zhamanak chuner dra qayqayman mekhanizmneri hamaparpak bacatrutyun։ Hetagayum qaghaqakan ankum@ dardzav nra hetazotutyunneri karevor ughghutyunneric mek@, isk AMN-um zhoghovrdavarakan institutneri vattaracogh vitchak@ haytnvec nra usumnasirutyunneri kentronum։

Hayacqneri ays popvokhutyunnerin zug@ntac՝ Fukuyaman aveli mets tegh e hatkacnum azgayin inqnutyan harcin՝ petakanashinutyan ev mijazgayin haraberutyunneri ir verlutsutyunnerum։ Ayd khndrin na 2018 tvakanin nvirel e arandzin girq՝ «Inqnutyun» (Identity), ev verstin andradarnum e ir verjin ashkhatutyunum։

Shat erkrnerum qaghaqakan hakamartutyunner en tsavalvum ayn harceri shurj, te inchn e mardkanc miavorum vorpes azg, inchpes meknabanel @ndhanur ancyal@ ev vor arzheqner@ pahpanel։ Hayastanum hasarakakan larvatsutyun@ khoracnum en azgayin inqnagitakcutyan avandakan himqeri veranayum@ partadrelu ishkhanutyan pordzer@։ Ays hamateqstum Fukuyamayi mtorumnern arandznahatuk nshanakutyun en stanum՝ mghelov mez՝ qnnarkelu voch miayn popvokhutyunneri bnuyt@, aylev dranq irakanacnelu iravunqi sahmanner@։ Vorqanvo՞v e karavarutyunn iravasu՝ verakarucelu azgayin inqnutyun@, ev inchpisi՞ vtangneri het karogh e areresvel hasarakutyun@, erb pordz e arvum direktiv eghanakov veranayel nra miasnutyan bun himqer@։

«Inqnutyun» grqum Fukuyaman qaghaqaciakan inqnutyun@ ditarkum e vorpes azatakan zhoghovrdavarutyan henasyuneric mek@։ Ayd inqnutyan himqn iravahavasarutyan, iravunqi gerakayutyan ev sahmanadrakan kargi handep havatarmutyunn e։ Ays skzbunqner@ karogh en miavorel tarber tsagum ev hamozmunqner unecogh mardkanc։ Nman @ndhanrutyunn amrapndum e qaghaqacineri mijev vstahutyunn u hamerashkhutyun@ ev nranc mghum gortselu naev hanun @ndhanur bariqi։ Heghinaki kartsiqov՝ AMN-um ayd inqnutyun@ drsevorvum e 1776 t. Ankakhutyan hrchakagrum amragrvats idealnerin ev Sahmanadrutyamb dzevakerpvats skzbunqnerin havatarmutyamb։

Miazhamanak Fukuyaman nakhazgushacnum e, vor ham@ndhanur qaghaqakan skzbunqnerin havatarim linel@ bavarar che hanrayin hamerashkhutyan hamar. anhrazhesht e naev mardkanc miavorvogh huzakan baghadrich, vor@ snucum en patmutyun@, azgayin ekeghecin u mshakuyt@՝ azgayin inqnutyan karevoraguyn tarrer@։ Teev nman @ndhanrutyan vorosh dzever karogh en hangecnel ayl tsagum unecogh mardkanc nkatmamb khtrakanutyan drsevorumneri, da chi veracnum hanrayin hamerashkhutyunn amrapndelu dra neruzh@։ Ayspes, Tchaponiayi ev Haravayin Koreayi ardiakanacman hajoghutyun@ heghinak@ masamb kapum e ayn hangamanqi het, vor ayd hasarakutyunner@ henvum ein voch miayn petakanutyan avanduytneri, aylev arden dzevavorvats azgayin inqnutyan vra։

Fukuyaman hangum e hetevyal ezrakacutyan․ zhoghovrdi metsamasnutyan havatarmutyunn ir patmutyan@ amrapndum e zhoghovrdavarakan petutyun@ ev liovin hamategheli e qaghaqacineri iravahavasarutyan het։ Azgayin inqnutyan volortum socialakan inzhenerian vtangavor e․ azgayin inqnutyunn ishkhanutyan mtahghacmamb verakarucelu pordz@ ktulacni patmakanoren dzevavorvats kaper@, nakhqan dranc hamarzheq nor kaperi dzevavorum@։

Ditarkvogh grqum Fukuyaman veradarnum e hasarakakan hamerashkhutyan khndrin ev dra patmakan u mshakutayin himqerin։ Hayastani hamar ays mtorumner@ nakhazgushacman nshanakutyun unen․ nerkayis ishkhanutyan qaghaqakanutyan dem hanrayin layn dimadrutyun@ nakhevaraj paymanavorvats e azgayin inqnutyan veranayman bovandakutyamb u tsavalov։ Te՛ erkri nersum, te՛ arterkrum aghavaghelov mer azgayin inqnutyun@ ev ayn nerkayacnelov vorpes apagayi khoch@ndot՝ ishkhanavorner@ kharkhlum en azgayin petutyan himnasyuneric mek@։

Ankakhutyan dzerqberumn u dran hajordats razmakan haghtanaknern amrapndecin mer azgayin arzhanapatvutyan zgacumn u sepakan tchakatagirn inqnuruyn tnorinelu mer karoghutyan handep havat@։ Razmakan partutyunn u Arcakhi korust@ mez aysor stipum en veraimastavorel inqners mez ev mer teghn ashkharhum։ Vorqan khorn en ankhusapeli popvokhutyunner@, aynqan hamozich petq e lini dranc himnavorum@, layn՝ dranc qnnarkman@ hasarakutyan masnakcutyun@, ev amur՝ dranc irakanacman shurj hanrayin hamadzaynutyun@։

Sakayn veraimastavorman anhrazheshtutyunn inqnin orva ishkhanutyan@ chi talis zhoghovrdi azgayin inqnagitakcutyun@ partadrabar veradzevelu iravunq, aravel evs՝ artaqin tchnshman nerqvo։ Veraprats aghet@ HH nerkayis karavarutyan@ chi ozhtel azgayin inqnutyan metsatsakh vatcharqi mandatov։

Armen Martirosyan
HH Geraguyn khorhrdi ev Azgayin zhoghovi patgamavor (1990-99tt․)
HH artakarg ev liazor despan

© 2026 Hraparak

Source: Hraparak

Masin Hraparak.am

Hraparak.am

Kardaceq naev

«Hraparak». Mtavakhutyun unenq, vor mahacatsneri pokharen kqvearken

«Hraparak». Mtavakhutyun unenq, vor mahacatsneri pokharen kqvearken Thu, 19 Nov 2026 12:15:03 +0400 Noyemberi 14-in …

Toghnel pataskhan

Dzer el-posti hascen chi hraparakvelu։ Partadir dashter@ nshvats en *-ov