Հայկական կրթօջախում դարասկզբին բարոյական հայ մարդ էին կերտում

Sat, 24 Oct 2026 21:00:56 +0400

Պերպերյան ուսումնարանը հայկական սփյուռքի եւ հատկապես պոլսահայության ամենահայտնի կրթօջախներից է եղել, որտեղ ուսանել է ոչ մեկ սերունդ։ Կրթարանով անցել են նաեւ հայազգի բազմաթիվ մշակութային գործիչներ, երեւելի դեմքեր։ Այն հիմնադրվել է Ռեթեոս Պերպերյանի կողմից՝ 1876 թվականին։ Սկսելով մի քանի աշակերտով՝ ուսումնարանն աստիճանաբար ընդարձակվել է, ձեռք բերել ճանաչում, հարգանք եւ հեղինակություն՝ շնորհիվ բազմակողմանի կրթական ծրագրի եւ դաստիարակության հանդեպ հատուկ ուշադրության։ Ռեթեոս Պերպերյանն էլ հմուտ մանկավարժ է եղել։ Աշխատել է բազմաթիվ դպրոցներում, բայց միշտ ձգտել է ստեղծել սեփական կրթարանը։ Պերպերյան ուսումնարանի գործունեության առաջին տարիները եղել են շատ բարդ։ Միջոցների լուրջ սղություն է եղել։ Սակայն ուսուցիչները համաձայնել են աշխատել նույնիսկ շատ համեստ վճարի դիմաց։ Ռեթեոս Պերպերյանն այդ բարդ շրջանում նույնիսկ առանձին մասնավոր դասեր է տվել, որպեսզի կարողանա վաստակել իր ապրուստը։ Սակայն համառության եւ հետեւողական աշխատանքի շնորհիվ աշակերտների թիվն աստիճանաբար աճել է, եւ 1878 թվականին կրթարանը Քյոդիկյեից տեղափոխվել է Սկյուտար։

Կրթական ծրագիրը հագեցած էր՝ հայոց լեզու, ֆրանսերեն, անգլերեն, գերմաներեն, օսմաներեն, մաթեմատիկա, բնական գիտութուններ, պատմություն, աշխարհագրություն, երաժշտություն եւ կերպարվեստ, գիմնաստիկա։ Ռեթեոս Պերպերյանը կարծում էր, որ դպրոցի խնդիրը ոչ միայն գիտելիք փոխանցելն է, այլ նաեւ մարդու բարոյական նկարագրի կերտումը։ Ուսուցչի խնդիրը ժողովրդի համար լուսավոր մտքով եւ մեծահոգի անձնավորություններ կերտելն է՝ ըստ ուսուցչապետի։ Պերպերյան կրթարանում հատկապես ուշադրություն էին դարձնում իմաստասիրությանը, բարոյական դաստիարակությանն ու ինքնուրույն մտածողության ձեւավորմանը։ Պերպերյանը դեմ էր, որ աշակերտներին ֆիզիկապես պատժեին կամ ստորացնող որեւէ բան անեին նրանց նկատմամբ։ Նրա համոզմամբ՝ կարգապահությունը պետք է լիներ արդարացի եւ երեխայի համար հասկանալի։ Ուսուցիչն առաջին հերթին խրատ տվող է, որ օգնում է աշակերտին՝ դառնալ պատասխանատու եւ ինքնուրույն մարդ։

Պերպերյան կրթարանի հայտնի սաներից են եղել Տիրան Չրաքյանը՝ Ինտրան, Միքայել Գյուրջյանը, Մատթեոս Զարիֆյանը, Շահան Շահնուրը։ Շատ շրջանավարտներ իրենք են հետագայում դարձել մանկավարժներ։ Պերպերյան դպրոցի ուղին, սակայն, այնպես չէ, որ դյուրին է եղել։ Օսմանյան իշխանությունները հսկում էին ամեն կերպ՝ ստուգում դասագրքերը, քարտեզները, կասկածում, որ դպրոցի ղեկավարը կապված է քաղաքական ընդդիմության հետ։ Սակայն Ռեթեոս Պերպերյանին աջակցում էր Պոլսի Հայոց պատրիարքությունը եւ շատ հարցերում օգնում էր՝ խուսափելու իշխանությունների հետ բարդ հարաբերություններից։ Ռեթեոս Պերպերյանը մահացել է 1907 թվականին՝ տեւական հիվանդությունից հետո։ Դպրոցի կառավարումն անցել է նրա երկու որդիներին՝ Օնիկին եւ Շահանին։ Առաջին աշխարհամարտից հետո այն շարունակել է գործել, սակայն 1927 թվականից դադարեցրել է գործունեությունը։ 1924 թվականին դպրոցը տեղափոխվել է Կահիրե, սակայն այնտեղ էլ երկար չի գործել։