I՞nch e kusakronutyun@ ev ardyvo՞q dra khakhtum@ aynpisi «mahacu hancanq» e
Sun, 06 Sep 2026 10:32:17 +0400

Ev ayspes․ i՞nch e kusakronutyun@ ev ardyvo՞q dra khakhtum@ aynpisi «mahacu hancanq» e, vor dranov petq e zbaghvi ashkharhik ishkhanutyun@։
Ays harcin pataskhanelu hamar nakh petq e ardzanagrenq mi parz iroghutyun․ mer erkrum Ekeghecin anjat e petutyunic, ev Ekeghecu nerqin kargavorumner@, qani der chen arnchvum ashkharhik orenqi khakhtman@, nra nerqin kyanqi masn en։ Hetevabar, nakh arzhe haskanal՝ inchpisi՞n en ekeghecakan kargavorumner@, vorte՞ghic en dranq galis, ev @ndhanrapes vo՞rn e qristoneakan hogevor kyanqi ayn himnarar aghbyur@, vorteghic sksvum en nman harceri pataskhanner@։
Ete paymanakanoren ogtagortsenq ashkharhik iravunqi lezun, apa qristoneakan hogevor ashkharhi «Sahmanadrutyun@» kareli e hamarel Surb Girq@։ Ays arumov, ete harcn ayn e, te ardyvo՞q partadir hogevorakan kusakrutyunn ughghakioren sahmanvats e Astvatsashnchum, apa pataskhan@ mianshanak che ayn imastov, vorov hatchakh nerkayacvum e hanrayin dashtum։
Temayin andradardzel e Poghos araqyal@՝ Timoteosin ughghvats Arajin tghti 3-rd glkhum՝ 1 Timoteos 3:1-7 hatvatsum, vortegh nkaragrvum en episkopvosi՝ verakacui hamar anhrazhesht hatkanishner@։
Patkeravor asats՝ Poghos araqyal@ talis e ayn nkaragir@, vor@ petq e unena episkopvos@։ @st aydm՝ episkopvos@ petq e lini anarat varqi ter, mek knoj amusin, zusp, voghjakhoh, barekirt, hyuraser, usucanelu unak, voch harbecogh, voch brnarar kam krvarar, ayl՝ hez ev voch poghaser։ Na petq e karoghana lav karavarel ir @ntaniq@ ev arzhanapatvutyamb dastiarakel ir erekhanerin, vorovhetev, @st Poghosi hamozmunqi, ete mard@ chi karogh ir sepakan tun@ karavarel, inchpe՞s piti hog tani Asttsvo ekeghecu masin։
Aystegh shat karevor e tchisht haskanal «mek knoj amusin» dzevakerpum@։
Da partadir chi nshanakum, vor Poghos@ episkopvosin partadrum e amusnanal։ Sakayn ayd drvagn arnvazn hstak cuyc e talis, vor amusnacats episkopvosi goyutyunn inqnin nra hamar bacarvats kam meghq gortselu, khakhtum katarelu nshan cher։ Avelin՝ Poghos@ nuynisk nshum e, te inchpisin petq e lini amusnacyal episkopvosi @ntanekan kyanq@ ev inchpisi haraberutyunner petq e unena na ir zavakneri het։
Nuyn tramabanutyan@ handipum enq naev Titosin ughghvats tghtum։ Poghos@ Titosin handznararum e
Kretei qaghaqnerum erecner kargel ev grum e.
«Ete voreve mekn anarat e, mek knoj amusin, uni havatavor zavakner, voronc chen meghadrum anarakutyan kam anhnazandutyan mej, aydpisi mekin kareli e kargel»։
Aysinqn՝ Nor Ktakaranum episkopvosi partadir kusakronutyan pahanj ughghaki goyutyun chuni։ @ndhakarak@՝ Poghosi erku tarber tghterum amusnacats ev @ntaniq unecogh ekeghecakan arajnord@ nerkayacvum e vorpes miangamayn hnaravor ev @nduneli iroghutyun։
Miazhamanak skhal klini asel, te Astvatsashnchum arhasarak voreve khosq chka kusakronutyan kam amusnutyunic hrazharum@ khrakhuselu masin։ Bayc naev anmijapes petq e ardzanagrel՝ khoq@ gnum e voch te kusakronutyun partadrelu, ayl @ndamen@ khrakhuselu masin:
Masnavorapes, Hisus@ Matteosi Avetarani 19-rd glkhum khosum e nranc masin, vovqer amusnutyunic hrazharvum en «erknqi arqayutyan hamar», isk Poghos@ A Korntaciner 7-rd glkhum bardzr e gnahatum chamusnacyal kyanq@՝ bacatrelov, vor ayd vitchakum mard@ karogh e aravel amboghjakan nvirumov kentronanal Tiroj gortseri vra։
Poghosn angam asum e, vor kcankanar, vor bolvor@ linein ir nman՝ chamusnacats, sakayn anmijapes avelacnum e, vor yuraqanchyurn Asttsuc ir shnorhn uni՝ «mek@՝ ayspes, myus@՝ aynpes»։
Aysinqn՝ Surb Grqum ughghaki hnaravor che gtnel get mek drvag, vortegh amusnacyal linel@ knerkayacvi vorpes «meghq»: Avelin, inchpes tesnum enq, nuynisk arka en «chaporvoshichner», te inchpisin petq e lini amusnacats episkopvos@:
Partadir episkopvosakan kusakronutyan kanon@ dzevavorvel e Hisusic hetvo darer anc miayn։
Hogevorakanneri amusnutyan ev amusnakan zhuzhkalutyan veraberyal mez hasats arajin hstak kanonakan kargavorumneric en IV dari skzbi teghakan zhoghovneri voroshumner@։
Mot 306 tvakanin Ispaniayum gumarvats Elvirayi zhoghovi 33-rd kanon@ pahanjum er, vor episkopvosner@, qahananern u sarkavagner@ hrazharven amusnakan haraberutyunneric, nuynisk ete nranq amusnacats ein։ Aystegh, sakayn, khosqn aveli shat amusnakan zhuzhkalutyan masin er, voch te ayn imastov kusakronutyan, erb hogevorakann @ndhanrapes amusnacats che։
Neokesariayi՝ mot 314-315 tvakanneri zhoghovum arden sahmanvum er, vor dzernadrvats qahanan dranic hetvo chpetq e amusnana։
Nikiayi 325 tvakani zhoghovi veraberyal ekeghecakan patmichner@ hetagayum patmel en naev ayn masin, vor arajark e eghel hogevorakanneric pahanjel ham@ndhanur amusnakan zhuzhkalutyun, isk Papnutios episkopvosn ararkel e dran։ Sakayn ays patmutyan patmakan havastiutyun@ masnagetneri shrjanum vitcharkvum e, usti ayn tchisht che nerkayacnel vorpes anvitcheli past։
Anvitcheli e ayl ban․ Nikiayi mez hasats kanonnerum bolvor episkopvosneri kam qahananeri hamar partadir kusakronutyun sahmanogh norm chka։
Aveli hstak hamakarg dzevavorvec darer anc։
692 tvakanin Kostandnupolsi kayserakan palati gmbetavor Trullos dahlitchum gumarvats Trulloyi՝ Qviniseqst zhoghov@ kanonakanoren hstakecrec tarberutyun@ episkopvosneri ev myus hogevorakanneri mijev։
Zhoghov@ hastatec, vor dzernadrutyunic araj amusnacats qahananern u sarkavagner@ karogh en sharunakel irenc amusnakan kyanq@։ Sakayn episkopvosneri depqum amusnakan hamakecutyunn aylevs cher tuylatrvum։
Zhoghovi 48-rd kanon@ nuynisk nakhatesum er, vor ete episkopvos @ntrvats hogevorakann arden amusnacats er, nra kin@ pokhadardz hamadzaynutyamb petq e arandznanar ev vanakan kyanq @nduner։
Aysinqn՝ ayn kanon@, vor@ hetagayum Arevelyan ekeghecinerum veratsvec kusakron episkopvosutyan hastatun skzbunqi, dzevavorvel e Qristosic ev araqyalneric darer anc՝ erkaratev patmakan u kanonakan zargacman ardyunqum։
Hay Araqelakan ekeghecu paragayum evs patmakan patker@ bavakan hetaqrqir e։
Arancqayin pastn ayn e, vor angam Surb Grigor Lusavorichn amusnacats er ev vordiner uner։ Vagh Hay ekeghecum amusnacats bardzrastitchan hogevorakani goyutyun@ voch miayn hnaravor er, aylev vorosh zhamanak katoghikosakan hajordakanutyunn angam zharangakan bnuyt uner։
IV dari keserin՝ Nerses Metsi oroq, Ashtishatum gumarvats zhoghovneri ev nra irakanacrats barepokhumneri zhamanakashrjanum metsapes uzheghacav vanakan-asketik kyanqi nshanakutyun@։ Sakayn ayd nyuteric chi hetevum, vor henc Ashtishati zhoghovum @ndunvel e Trulloyi nman hstak kanon՝ @st vori episkopvosn anpayman petq e kusakron lini։
Qnnarkvogh harci tesankyunic karevor e Nerses Meliq-Tangyani dasakan ashkhatutyun@՝ «Hayoc ekeghecakan iravunq@»։
Usumnasirelov haykakan kanonakan avanduyt@՝ na ezrakacnum e, vor Hayoc mej episkopvosakan amusnutyan praktikan petq e avartvats hamarel arden Sahak Partevi zhamanakashrjanum՝ motavorapes IV dari verjic V dari arajin kes։ Nra gnahatmamb՝ ayd sovvoruytn orenqi uzh er stacel voch ush, qan V dari arajin kesin։
Miazhamanak Meliq-Tangyan@ hatuk ushadrutyun e dardznum ayn hangamanqin, vor haykakan kanonnerum Trulloyi nman bacahayt dzevakerpvats argelakan kanon mez chi hasel։
Aysor Hay Araqelakan ekeghecum gortsogh kargn aylevs hstak e․ vardapetutyan ev tsayraguyn vardapetutyan astitchanner karogh en stanal kusakron hogevorakanner@, isk episkopvosutyan teknatsuner@ nuynpes @ntrvum en kusakron hogevorakanneric։
Ayspisov՝ aknhayt e patmakan tarberutyun@ Surb Grqi ev hetagayum dzevavorvats ekeghecakan kargavorman mijev։
Nor Ktakaran@ partadir episkopvosakan kusakronutyun chi sahmanum։ Hetaga ekeghecakan avanduyt@, tarber patmakan, astvatsabanakan ev kazmakerpakan pattcharnerov, dzevavorel e aveli khist kanon։
Sa voch miayn patmakan past e, aylev darer sharunak qristoneakan ashkharhum lurj vetcheri pattchar dardzats khndir։
Hatkapes XVI dari Reformaciayi zhamanak harc@ veratsvec skzbunqayin hakadrutyan։
Martin Lyuter@ cher pndum, te kusakronutyunn inqnin skhal e։ Nra himnakan tezn ayn er, vor kusakronutyun@ karogh e linel andznakan ev kamavor hogevor kochum, bayc Ekeghecin chi karogh ayn nerkayacnel vorpes Asttsuc partadir sahmanvats payman hogevorakan linelu hamar, ete nman pahanj Nor Ktakaranum ughghakioren chka։
1525 tvakanin nakhkin ogostinyan vanakan Lyutern inqn amusnacav nakhkin miandznuhi Katarina fon Borayi het։
1530 tvakani Augsburgyan davanutyan XXIII hodvats@՝ «Qahananeri amusnutyan masin», arden pashtonapes amragrec lyuterakan dirqorvoshum@․ hogevorakanneri amusnutyun@ tuylatreli e, ev ekeghecakan mardkayin kanon@ chi karogh nerkayacvel vorpes amusnutyunn argelogh astvatsayin patviran։
1522 tvakanin Ulrikh Cvinglin ev evs tas@ qahananer dimecin Konstanci episkopvosin ev shveycarakan ishkhanutyunnerin՝ pahanjelov tuylatrel hogevorakanneri amusnutyun@։ Nranc himnakan pastarkn ayn er, vor partadir kusakronutyun@ astvatsashnchyan ughghaki pahanj che ev gortsnakanum karogh e naev vnasakar hetevanqner unenal։
Anglikan ekeghecin nuyn skzbunq@ dzevakerpec ir 39 hodvatsneri XXXII hodvatsum՝ haytararelov, vor Asttsvo orenq@ episkopvosnerin, qahananerin ev sarkavagnerin chi partadrum vo՛ch kusakronutyan ukht, vo՛ch amusnutyunic hrazharum, ev hetevabar nranq karogh en amusnanal։
Hatkanshakan e, vor Anglikan ekeghecin pahpanec episkopvosakan hamakarg@, bayc miazhamanak tuylatrec naev amusnacats episkopvosneri goyutyun@։
Ays amboghj patmutyun@ cuyc e talis mi karevor ban․ vetch@ kusakronutyan՝ vorpes hogevor arzheqi shurj che։ Qristoneakan grete bolvor himnakan avanduytnerum kamavor kusakronutyun@ karogh e ditvel vorpes bardzr hogevor kochum։
Vetch@ partadir kusakronutyan masin e։
Aysinqn՝ harcn ayn e, te ardyvo՞q ayn, inch Surb Girq@ nerkayacnum e vorpes anhatakan kochum kam shnorh, Ekeghecin karogh e hetagayum dardznel partadir payman՝ voroshaki hogevor pashton zbaghecnelu hamar։
Aystegh arajanum e iravakan mtatsoghutyan@ shat tsanot tarberakum։
Ka partadrogh norm ev ka paymanakan sahmanapakum։
«Nakhagah@ petq e amusnacats lini» dzevakerpum@ partadrogh norm e։
«Ete nakhagahn amusnacats e, na petq e unena miayn mek kin» dzevakerpum@ paymanakan sahmanapakum e ev voreve ban chi asum amusnutyan partadir linelu masin։
Poghosi «mek knoj amusin» artahaytutyan shurj daravor vetchi eutyun@ masamb henc sa e․ ardyvo՞q ayn parzapes sahmanum e amusnacats hogevorakani baroyakan varqi paymanner@, te dranic kareli e anel aveli layn ezrakacutyunner։
Avandakan ekeghecineri meknabanutyamb՝ Poghos@ parzapes chi argelum amusnacats episkopvosin, bayc naev chi argelum Ekeghecun hetagayum ir nerqin kargapahutyan shrjanakum sahmanel aveli khist paymanner։
Reformaciayi tarber ughghutyunneri tramabanutyunn ayl er․ ete partadir kusakronutyun@ Surb Grqov sahmanvats che, ayn chi karogh nerkayacvel vorpes astvatsayin partadir pahanj։
Lyuterakanutyan depqum ays motecumn artahaytvec haytni sola Scriptura՝ «miayn Surb Girq@» skzbunqov։
Ev aystegh hasnum enq, terevs, amenakarevor tarberakman@։
Surb Grqi himan vra dzhvar e pndel, vor amusnacats lineln inqnin episkopvosi hamar meghq e։ Nor Ktakaran@ nman argelq chi sahmanum։ Avelin՝ Poghosi grutyunnern ughghakioren entadrum en amusnacats ev @ntaniq unecogh episkopvosi hnaravorutyun@։
Henc aystegh el, im kartsiqov, avartvum e ashkharhik mardu, aravel evs՝ petakan ishkhanutyan iravasutyun@։
Petutyun@ karogh e ev partavor e mijamtel, erb arka e ashkharhik orenqi hnaravor khakhtum՝ hancagortsutyun, sepakanutyan, harkayin, qaghaqaciakan kam ayl iravakan khndir։
Bayc petutyun@ chpetq e veratsvi astvatsabanakan datarani ev voroshi, te vov e «tchisht» hogevorakan, vov e «meghavor» ekeghecakani imastov, kam vov karogh e zbaghecnel ays kam ayn ekeghecakan pashton@՝ ekeghecakan kanonneri hamadzayn։
Da ayn sahmann e, vorn ashkharhik petutyun@ chpetq e ancni։
Ev, terevs, henc ayd pattcharov lavaguyn lutsum@ ashkharhik hasarakutyan u petakan ishkhanutyan hamar shat aveli parz e, qan pordz e arvum nerkayacnel։
Chmtnel ayd nerekeghecakan vetchi mej։
Togh ayn lutsen nranq, um iravasutyan ev pataskhanatvutyan tiruytum e gtnvum՝ Ekeghecin ev nra kanonakan marminner@։
Voch karavarutyun@, voch qaghaqakan metsamasnutyun@, voch @nddimutyun@ ev voch el voreve ayl ashkharhik uzh chpetq e iren verapahi Astvatsashunch meknabanelu, ekeghecakan kanonner@ «tchisht» kam «skhal» tchanachelu ev dranc himan vra hogevor pashtonneri orinakanutyun@ voroshelu gortsaruyt։
Da ashkharhik petutyan ev Ekeghecu bazhanman skzbunqi bun imastn e։
Albert Gevorgyan
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur