Arcakhi mshakutayin zharangutyan qaghaqakan veradzevakerpman drvagner@
Thu, 08 Oct 2026 21:19:03 +0400

«Monument Watch»-@ ahazangum e․
Misht che, vor mer timn andradarnum e adrbejanakan mtavarzhanqnerin: Adragitpropn ayd erkri hayatyac qaghaqakanutyan organn e, nra himnakan gortselakerp@ tarber masshtabi «pordzagetneri» ev pashtonyaneri haytararutyunnern en: Patmamshakutayin paster@, asparezi hanrahayt ev lurj hetazotutyunner@ nranc hamar ar vochinch en: Tvum e, te amen inch parz e, voreve kariq chka an@ndhat krknel haytni tchshmartutyunner@: Sakayn ays angam adrbejanakan nerkayacum@ metodabanoren nor chapumner e stacel. mijazgayin divanagitakan shrjanakneri haryuravor nerkayacucichner, tarber hushardzanneri arden arandzin manramasneri «aghvanakanacman» masin bardzrastitchan pashtonyayi qamahrakan u shintsu haytararutyunner ev dranq «gitakanoren bacatrogh» ibr profesionalner: Menq voroshecinq ays angam ughghakioren andradarnal ayn chors depqerin, ur haykakan zharangutyun@ nerkayacvum e vorpes aghvanakan zharangutyan amenavar u «anbekaneli» apacuycner:
Adrbejanum havatarmagrvats 58 erkri ev 9 mijazgayin kazmakerputyan nerkayacucichneric baghkacats shurj 150 hoganoc patvirakutyan ayci @ntacqum Adrbejani nakhagahi ognakan Hiqmet Hajiev@ ev vomn «masnaget» Gandzasari vanqi gavtum gtnvogh Jalal Metsi (aprel e 15-rd darum) tapanaqar@ (nk. 1) angragitabar nerkayacnum en vorpes Hasan Jalal Dolayi (aprel e 13-rd darum) tapanaqar:
Nakh, tapanaqari tsavalayin ev qandakayin lutsumneri masin: Ayn hart sal e, inchpes vor vorpes kanon linum en gavit-tapanatan tapanaqarer@: Patrastvats e marmaracvats kraqaric, vorn Arcakhi kraqari hanqerum khist ezaki e handipum: Ete sovvorakan kraqaric patrastvats kotvoghner@, voronq kazmum en Arcakhi kotvoghayin hushardzanneri gerakshir metsamasnutyun@, hatchakh qayqayvum ev korcnum en horivatsqneri hstakutyun@, marmaracvats kraqar@ shat lav e pahpanum nakhnakan qandak@, inch@ ev tesnum enq mer tapanaqarum: Haytni che, te erb ev inch hangamanqnerum e eratvel ishkhani tapanaqar@: S. Barkhudaryan@ havanakan e hamarel, vor da arel en gandzakhuyzner@ (DHV 5, 64):
Tapanaqari horinvatsq@ katarman varpetutyamb ev hstakutyamb kareli e arvesti lurj gorts hamarel: Ereq vardyakner@, vor shrjan@ hamamasn bazhanelu ev ayn tarber lusayin motivnerov hagecnelu kataryal orinakner en, nerkayacnum en hay qristoneakan qandakum laynoren taratsvats ereq lusatuneric՝ Arev, Lusin, Astghn aravoti (nk. 2-4), baghkacats horinvatsq@, vor@ khorhrdanshum e Erkrord Galust@ (ev dranov isk hangucyalneri hogu prkutyun@): Ayn tarakerp manramasnerov Hayastanum laynoren taratsvats er derevs 5-7-rd darerum: Skzbnapes dranq patkervum ein ekeghecineri baravorneri u patuhanneri psakneri vra, ughghaki paterin: 9-rd daric dranq darnum en khachqarayin horinvatsqi eakan baghadrichneric mek@ 12-13-rd dareric sksats՝ haytnvum naev tapanaqareri vra (nk. 5-8, Petrosyan 2008, 363-366):
Tapanaqari ardzanagrutyun@ haytnum e. «A[ys e] hangist metsin/ Jalalin: [Y]aghaւts/ yisheceq: Tv. :PDz: (1431)»: Aysinqn, ayn voreve arnchutyun chuni 1261 t. egherakan mahov spanvats Hasan Jalal Dolayi het: Jalal Mets@ nra zharangneric e, aprel e 15-rd darum, na Jalal Mets e kochvum ev Metsaranic surb Hakobavanqi ardzanagrutyunneric mekum, vor poragrvel e nra vordi՝ Hovhannes katoghikosi koghmic (DHV 5, 18): Nkatenq, vor khachqarayin ev tapanaqarayin ardzanagrutyan mej mahvan tvakani hishatakumn anunic hetvo erkrord karevor haghordumn e, qani vor @st mijnadaryan hay qrsitosabanakan patkeracumneri mahvan tivn eakan e Zhamanakneri verjum havatacyali inqnutyan havastman hamar: Teev Gandzakecin hstak haghordum e Gandzasarum Hasan Jalal Dolayi marminn ampopelu masin («Isk zmarmin eraneli arnn… goghaceal haւatarmacn iւroc, ev vordւvoy nora Atabakin, bereal ampopecin i gerezmanatan harc iւroc i Gandzasar, zor inqn isk shineac», Gandzakeci 1961, 391), vanqum nra tapanaqar@ chka: Nuynisk hetagayum՝ nra shirimin tapanaqar dnelu depqum, ardzanagrutyunum piti poragrver nra mahvan tvakan@: Iharke ays amen@ chgiten adragitpropi nerkayacucichner@, nranc himnakan npatak@ haytarareln e, te ayd amenn aghvanakan e: Paster@, masnagitakan giteliq@, tarrakan barevarqutyun@ ays mardkanc hamar karevor chen:
Ayspisov, Gandzasari gavti haytni tapanaqar@ voch te Hasan Jalal Dolayi, ayl 15-rd darum aprats Jalal Mets ishkhani tapanaqarn e, inchi masin hstakoren vkayum e 1431 tvakani ardzanagrutyun@: Ayn krum e ezaki varpetutyamb irakanacvats horinvatsq, vor@ khorhrdanshum e Erkrord galustn i dems Arevi, Lusni ev Astghn aravoti:
Mer ardzaganq@
Mijazgayin zharangutyan iravunqi tesankyunic nman nerkayacumner@ zharangutyan inqnutyan kheghatyurum en: 1972 tvakani UNESCO-i Hamashkharhayin zharangutyan konvenciayi 4-rd ev 5-rd hodvatsner@ petutyunneric pahanjum en apahovel mshakutayin zharangutyan nuynakanacum@, pashtpanutyun@, pahpanum@, nerkayacum@ ev apaga serundnerin pokhancum@։ Ays shrjanakum Narayi pastatught@ mshakutayin zharangutyan iskutyun@ kapum e dra arzheqneri arzhanahavat ev tchshmartaci nerkayacman het՝ hashvi arnelov, ayd tvum, nyut@, dzev@, gortsaruyt@, avanduytner@, teghadrutyun@ ev lezun։ 2005 tvakani UNESCO-i Konvencian amragrum e mshakuytneri havasar arzhanapatvutyan ev harganqi, inchpes naev mshakutayin bazmazanutyan pahpanman skzbunqner@, isk 2003 tvakani Konvencian sheshtum e zharangutyan pokhancum@ serundneri mijev ev dra kap@ hamaynqneri inqnutyan u sharunakakanutyan het։ Hetevabar, hushardzani patmutyan, vimagreri, lezvi ev mshakutayin patkanelutyan veraberyal chhimnavorvats pndumneri petakan taratsum@ karogh e khatarel dra iskutyan ev patmakan arzheqneri arzhanahavat nerkayacum@։ Gandzasari depqum nman gortselakerp@ ditarkeli e vorpes mshakutayin zharangutyan qaghaqakan gortsiqavorum, erb hushardzani patmutyan veradzevakerpum@ tsarayecvum e keghts azgayin-patmakan narativi dzevavormann u taratsman@։
Source: Hraparak
Lrahos – Lrahos Lureri anspar aghbyur